Geçen yılı değerlendirmek için bir yazı yazmaya hazırlanırken nereden başlasam diye uzun uzun düşündüm. Çok zor bir yıldı. 6 Şubat depreminin hâlâ süren acısını, Gazze’den her gün önümüze düşen görüntüleri, son dönemin en çok konuşulan genel seçimlerini gözümün önünden geçirirken bir önceki yıl ne yazmışız ona bir bakayım dedim.
2022’nin sonunda kurucularımızdan Gülin Çavuş yılı şöyle anlatmış:
Biz önceki yıla bu cümleyle nokta koyarken, toplumsal hafızamızda “gelenin gideni arattığı” bir yıla girdiğimizi bilmiyorduk. Gerçekten; ne yıldı ama!
Türlü felaket ve krizle boğuştuğumuz 2023, yine belirsizlikle dolu ve buna bağlı olarak yanlış bilginin yayıldığı bir yıldı. Ancak bu yıl, tartışmasız biraz daha fazlası karşımızdaydı. Gelin biraz filmi geri saralım ve Teyit’in bu zorlu yılda yaptığı işleri hatırlayalım.
En büyük krizimiz: 6 Şubat depremleri
6 Şubat depremleri kolay kolay hafızamızdan çıkmayacak acıları hayatımıza ekledi. Depremin hemen sonrasında tüm haber merkezleri gibi sonu gelmeyen bir çalışma temposuna girdik. Şüpheli görseller, komplo teorileri, yanlış bilgilerin yardım çalışmalarını sekteye uğratması ve bilim insanlarının açıklamalarının çarpıtılması sayısız yanlış bilgiyi önümüze getirdi. Neredeyse 150 yazı yayınladık. Bu belirsizlik ortamında hakikate duyulan ihtiyaca tüm gücümüzle cevap vermeye çalıştık.
Bugünden baktığımda Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yaptığı “Böylesi büyük felakete hazırlıklı olabilmek mümkün değildir” açıklamasından depreme dayanıksız binaların inşa sürecindeki prosedürlere, Ümit Özdağ’ın sığınmacıları hedef alan telefon hırsızlığı iddiasından tartışılan Kızılay’ın yapısına çok kritik ve unutulmayacak işlerdi. Bilgi karmaşasında çok meseleyi aydınlatmışız.
Çok geniş bir coğrafyayı etkileyen felaket Suriye’yi de vurdu. Hem bölgede yaşayanlar hem de Türkçe’ye yeterince hakim olamayan sığınmacılar yanıltıcı bilgiye maruz kaldı. Çok kısa süre içinde Arap Teyitçiler Ağı ile koordine olduk ve Verify.Sy gibi ekiplerle çalışarak topluluğun gücüyle çok dilde teyitçilik yaptık. Tüm dünyanın Türkiye’den bilgi almaya çalıştığı o dönemde, bu çalışmanın önemli sonuçları oldu.
Birlikteliğin gücünü yedi yeni medya kuruluşunun bir araya gelmesiyle de deneyimledik. Teyit’in yanı sıra Aposto, Fayn, Kuest, Podfresh, Swipeline ve Wise ile bir araya gelerek ortak içeriklerle doğru ve rafine bilgiyi takipçilerimizle buluşturduk.
Depremden kısa süre sonra bölgede yaşanan internet kesintileri doğru bilgiye ihtiyacı daha da kritik hale getirdi. Bu yüzden ekibimiz bölgenin temel ihtiyaçlarını tespit ederek, “Deprem bölgelerinde ihtiyaç olan hayati bilgiler” broşürlerini hazırladı.
Bölgede yaşayanların hayatını kolaylaştıracak doğru ve güvenilir bilgileri bir araya getirdik ve bölgede yaşayanlar için biraz da olsa felaketin üstüne çöken yanıltıcı bilgilerle mücadele edebildik. Bölgede çalışanların çabalarının yanında belki sözü bile edilmez ama neredeyse ofiste yatıp kalkan Teyit ekibinin buradaki katkısı özel bir teşekkürü hak ediyor. Çalışma saatlerinin dışında kalan zamanlarında da bölgeye yardım faaliyetlerine katılan teyitçiler merak edilen her konunun peşinden durmaksızın koşturup doğrusunu ortaya çıkarmaya çalıştı. Böyle bir ekiple gurur duymamak mümkün değil.
Bütün bunlar bir kriz anında farklı enstrümanlarla sürece müdahalenin önemini bize anlatıyordu. Bu da Teyit’in yıllar içinde heybesinde biriktirdiği içgörülerle ete kemiğe büründü. Oysa yılın başında 2023’ün gündemini genel seçimler belirler diyorduk ve kollarımızı seçim için sıvamıştık. Acıların gölgesinde geçirdiğimiz seçim ise Teyit’te yeni bir girişimi deneyimlememizi sağladı.
Seçimlerin çıktısı: Sahte haber karnesi
Siyasilerin konuşmaları ve demeçlerindeki yanıltıcı yönleri Teyit’in ilk gününden bu yana gündemindeydi. Ama seçmenlerin oy verme tercihlerini doğrudan etkileyecek bu açıklamaları daha iyi bir zemine oturtmaya ihtiyacımız vardı. İşte bu yüzden demeç kontrolü projemizi hayata geçirdik. Yayınladığımız 50 yazıyla birçok liderin beyanlarını inceledik ve yanıltıcı yönlerini ortaya koyduk. Bu müdahalemizin ne kadar mühim olduğunu ise seçim döneminin en önemli yanlış bilgisi “Millet İttifakı’nın kampanya filminde Murat Karayılan’ın yer aldığı” iddiasında bir kez daha anladık.
Bununla birlikte siyasetçilerin yanıltıcı demeçlerine dair hesap verebilir hale gelmesi, seçmenlere doğru bilgi vermesi hedeflerimiz arasında. Bu amaçla yazılarımıza eklediğimiz bir buton ile okuyucularımız sosyal medyada siyasetçilerden yanıltıcı demeçlerini düzeltmesini talep edebildi.
Tüm seçimi 200’ün üzerinde analizle kapattık ve demeçlerin yanı sıra seçmenin oy verme davranışını etkileyebilecek yazılar yayınladık. Tıpkı önceki seçimlerde olduğu gibi bu seçimdeki içgörülerimizi bir raporla okuyucumuzla buluşturduk.
İşimiz bununla bitmedi elbette. Seçimlerden sonra yeni bir dönem başladı. Bu kez iktidarın ilk 100 gündeki vaatlerini incelemeye aldık ve ne kadarı gerçekleşti, ne kadarı gerçekleşmedi konusu masamızda yer aldı.
Yılın son çeyreğinde ise gözümüz kulağımız Gazze’deydi. Yine çok sayıda yanıltıcı bilgi karşımıza geldi ve yüzün üzerinde yazıyla bu krize yanıt üretmeye çalıştık. Burada da coğrafyayı yakından takip eden teyitçilerin dirsek temasıyla, iddiaları beraber çürüttüğüne şahit olduk.
Krizlerin öğrettikleri
Teyit kurulduğu günden itibaren sosyal medyada yanlış bilgi sorunuyla mücadele ediyor. Çıktığımız yolda yaşadığımız krizler, içinde bulunduğumuz kutuplaşmış ülke atmosferi teyitçiler için değerli içgörüler yarattı. Bunlardan biri de yanlış bilgi sorunuyla salt doğru ya da yanlış diyerek mücadele edilemeyeceğiydi. Bu sorunun köklerini, motivasyonunu anlamalıydık.
Vaktiniz olursa son birkaç yılda yayınladığımız ekipten yazılarına göz gezdirmenizi öneririm bu öğretilerin ipuçlarını orada da görebileceksiniz. Aşama aşama keşfettiğimiz yolda birey düzeyinde “analiz” formatıyla başladığımız hikâyenin topluluk ve sistem düzeyinde farklı müdahalelerle genişlemesine doğru direksiyon kırmıştık. Nitekim bu yıl yaşadığımız krizler de farklı düzeyde atmamız gereken adımları zaruri kıldı.
Deprem döneminde bahsettiğim topluluk perspektifi bu yıl Teyit’in üzerinde en çok düşündüğü konular arasındaydı. Yılın son çeyreğine girerken kurduğumuz Pürmerak Kulübü, topluluğun gücünü yaşamayı arzuladığımız bir geleceğin kapısını aralamayı amaçlıyor. Bir e-learning (uzaktan öğrenme) platformu olan bu topluluğa katılarak hem teyitçiliği öğrenebilecek hem de eleştirel düşünme ve dijital okuryazarlığınızı geliştirebileceksiniz. Ardından Discord’da diğer teyitçilerle buluşacak ve topluluğun gücüyle yanlış bilgiyle mücadele edebileceksiniz. 
Sistem düzeyinde ise teyitpedia tarafındaki yazılarımız bilgi düzensizliği karşısında çok güçlü özgün içerikler, çeviriler ve rehberler çıkardı. 150 yazı yayınladığımız bu kategorimiz yanlış bilgi sorununuyla mücadelede trendleri, sorunun köklerini arayışıyla değişim arzumuzun göstergesi gibiydi.
Bütün bunların yanı sıra yıl içinde verdiğimiz onlarca eğitimle gazetecilerle, akademisyenlerle, üniversite öğrencileriyle ya da yanlış bilgiyle derdi olan binden fazla kişiyle buluşmamızı sağladı.
Doğru bilgiyle okuyucuyu buluşturma çabamız bu yıl daha farklı adımlar atmamızı da gerektirdi. Marka kimliğimizi yaratıcı içerikler sorumlumuz Ahmet Fahri Küçük’ün katkılarıyla baştan sona yeniden tasarladık ve teyitçiliği merkezimize alan bir logoyla yola devam etme kararı aldık. İnternet sitemize getirdiğimiz yeniliklerle kusursuz bir okuma deneyimi sunduk. Özer Özdoğan ve Aziz Alkan’ın yeni yılda internet sitemizde ve tüm ürünlerimizde yapacağı yenilikleri görmek için sabırsızım. WhatsApp kanalımız, TikTok’ta yenilikçi paylaşımlarımız ile her mecrada fark yaratmaya çalışıyoruz.
2024’e girerken Teyit’in masasında neler var?
2023 Teyit’in potansiyelini görmesi için önemli bir yıldı. Karşı karşıya kaldığımız krizler yeni müdahalelerin gerekekliliğini gösterirken, geleceği de daha farklı planlamamıza neden oldu. Önümüzde bir seçim daha var. Yine yanlış bilginin ortaya saçılacağı, siyasilerin, adayların ve mevcut belediye başkanlarının bazen yanlış bilgininin hedefi haline geleceği, bazen de dağıtıcısı olacağını biliyoruz. Kutuplaşmış bakış açılarımız ve yankı fanuslarımız da yine bu yanlış bilgilerin ardından koşturacak. Bu yüzden bu seçimde de hakikati ortaya koymaya devam edeceğiz. Yeni yazı işleri sorumlumuz Şükran Şençekiçer, editörlerimiz Beşire Korkmaz, Ali Osman Arabacı ve yazarlarımız Ezgi Toprak’la Öyküm Hüma Keskin’in yanı sıra bağımsız teyitçilerimiz yine çok konuşulacak işlere imza atacaklar.
Bahsettiğim perspektif nedeniyle bu mücadelemizi farklı düzeylerde yapma arayışımız da sürecek. Birkaç yıl önce Teyit’in hedefini anlatırken şu cümleyi kuruyorduk: “Teyit’e ihtiyaç kalmayan bir dünya hayali.” Bu yüzden yanlış bilgiyi gördüğünüzde şüphe kasınızın diri olduğu bir sistem kurmayı hedefliyoruz ve yanlış bilginin yayılma hikâyesinin peşinden koşuyoruz. Bu amacımıza bağlı olarak 2024’te vitesi daha da artıracağız. Gitgide genişleyecek Pürmerak Kulübü çok sayıda kişinin teyitçi olmasını sağlayacak. Eğitim sorumlumuz Esra Özgür ve Zeynep Şahin’in buradaki çalışmaları büyük fark yaratacak.
2024’te başka yeniliklerle de karşılaşacaksınız. İklim krizinin kapımızda olduğunun hatta hayatımızın merkezine yerleşmek üzere olduğunun farkındayız. Birden başlayan orman yangınları, hiç tahmin etmediğiniz bir yerde karşınıza çıkan hortumlar ya da gökyüzünde bulut yokken beş dakika sonra başlayan yağmurun ortaya çıkardığı sel hepimizi etkiliyor. Kuraklık, canlıların neslinin tükenmesi ve çok daha fazlası ortak meselemiz.
Bu nedenle bir yandan iklim odaklı komplo teorilerini çürütmeye çalışıyoruz, bir yandan da iklim krizinin derinleşmesine sebep olan şirketlerin kendileriniaklamak için yaptığı faaliyetlerini görüyoruz. İşte bu yüzden 2024’te Teyit’in masasında iklim başlığı önemli bir yer kaplayacak. Deneyimli gazeteci Selin Uğurtaş’ın katkılarıyla greenwashing yani yeşil aklamayla ilgili ciddi bir çalışma içindeyiz. Yıl içinde yayınlayacağımız çok sayıda yazıyla yeşil aklamayla ilgili hakikatleri, yine Teyit’e yakışan bir metodolojiyle takip edebileceksiniz.
Önümüzdeki yıl için planladığımız bir diğer çalışmaysa 6 Şubat depremlerinin yıldönümü için hazırladığımız özel içerikler olacak. Tarifi olmayan acıların yıldönümünde bölgede verilen sözlerin izini sürüp, hâlâ değişmeyen sorunlu noktaları bölgedeki sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği yaparak ortaya koyacağız.
Teyit’teki en büyük amacımız bir değişim ve etki yaratabilmek. Bu yüzden kusursuz bir metodolojiyle gündemdeki tüm başlıkları inceleyip doğrusunu ortaya çıkarıyoruz. Bu standardı takip etmemiz ve bağımsızlığımız en büyük gücümüz. Önümüzdeki yılın en büyük zorluklarını da bu nedenle yaşayacağımızı düşünüyorum.
“Dezenformasyonla mücadele yasası”nın ilk yıldaki uygulamaları ve metodolojisi olmayan teyitçilik faaliyetleri kamuoyu nezdinde teyitçiliği daha farklı bir yere konumlandırabiliyor. Kanıtlanamayacak veya yüzde yüz ikna olunmayacak konularda doğrulama başlığıyla yapılan çalışmalar sadece hakikat mücadelesine gölge düşürmeye yarıyor.
Bu nedenle doğru bilgiyi, metodolojimize uygun bir perspektifle ve önceliklendirme kriterimize uygun bir şekilde sizlere aktarmaya devam edeceğiz.
2023 zor bir yıldı, ama içinde büyük karanlıkları barındıran bu senenin ardından yarına ve yaratabileceğimiz etkiye ilişkin umudumuz çok güçlü. Bu alanda mücadele eden güçlü bir ekibimiz var. Şüphe kasınızın güçlü olduğu bir yıl dileğiyle…
