Çarpıtma
DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, 15 Ocak 2023 tarihinde partisinin etkinliğinde yaptığı konuşmada Türkiye’deki kişi başına düşen milli gellirin yıllar içindeki seyrine değindi ve çeşitli iddialarda bulundu.
Babacan iki büyük ekonomik kriz sonrası milli gelirin neredeyse üç kat arttığını ve görevi bıraktıktan sonra ise ciddi bir gerileme yaşadığını öne sürdü.
Babacan açıklamasında milli gelirle ilgili “İki büyük krizi, 2002 ve 2009 krizlerini çözen ekibin başında oldum. [...] 2002'den 2013'e milli gelirimiz yaklaşık üç kat arttı. 3 bin 600 dolardan çıktı 9 bin dolarlara. Bu sabit fiyatlarla dolar enflasyonundan arındırılmış rakamlar. Neredeyse üç misli artmış. [...] Bizler ayrıldıktan sonra ne oldu 5 bin 800 dolar. Bu 2002 sabit dolarlarıyla hesap edilen dolar enflasyonundan arındırılmış rakamlar.” cümlelerini kullanıyor.
Ali Babacan, açıklamasında makroekonomik göstergelerden biri olan kişi başına milli gelirin yıllar içindeki seyrine değiniyor. Yıllar içindeki bu seyri, kendisi ‘görev başındayken’ ve ‘görevden ayrıldıktan sonra’ olarak iki farklı döneme ayırıyor.
AK Parti kurucu üyesi olan Ali Babacan, 58 (2002-2003) ve 59. (2003-2007) Hükümetlerde Ekonomiden Sorumlu Devlet Bakanlığı görevinde bulundu. 2007 ila 2009 yıllarında Dışişleri Bakanlığı yapan Babacan 28 Ağustos 2015'e kadar da Ekonomiden Sorumlu Başbakan Yardımcılığı görevini yürüttü. Hükümetteki görevleri haricinde, Babacan, 22, 23, 24 ve 26. dönemlerde de AK Parti Ankara milletvekiliydi, Temmuz 2019'da da partisinden istifa etti.
Türkiye’de kişi başına düşen milli gelir yıllar içinde nasıl değişti?
TÜİK, dönemsel gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) başlığı altında paylaştığı birçok farklı veri ile bu konuda kamuoyunu bilgilendiriyor.
Üretim, harcama ve gelir yöntemiyle hesaplanan GSYH, cari fiyatlarla ve zincirlenmiş hacim endeksiyle hesaplanıyor.
TÜİK’in milli gelirlere dair yıllık verileriniyse veritabanının ulusal hesaplar başlığında görmek mümkün.
Türkiye’de kişi başına düşen milli gelire cari fiyatlarla, dolar bazında baktığımızda 2002 yılında bu rakamın 3 bin 600 dolar olduğunu görüyoruz. Ardından her yıl artan milli gelir, 2009'da küresel krizin de etkileriyle yaklaşık 11 bin dolardan 9 bin dolara kadar geriledi. Bu kriz sonrasıysa 2013’e kadar her yıl artış gösteren milli gelir, o yıl cari fiyatlarla en yüksek seviye olan 12 bin 582 dolara kadar çıktı. Sonrasındaysa yedi yıl boyunca düşüş trendine girerek 2021 yılı için 9 bin 592 dolar seviyesine geriledi.
Kişi başına düşen milli geliri Türkiye’nin içinde yer aldığı, küresel ölçekte “gelişmekte olan” olarak bilinen ülkeler ile değerlendirmek de çok önemli. Arjantin, Brezilya, Rusya, Çin, Meksika, Güney Afrika ekonomik büyüklükleri açısından bu seviyede olan ülkelerden bazıları.
Bu ülkelerde milli gelirdeki değişim incelendiğindeyse 2002'den 2009'a milli gelirin artış trendi gösterdiği fark ediliyor. Küresel krizin yaşandığı 2009 sonrasıysa, 2013’e kadar hem dünya ortalaması hem de Çin, Rusya, Meksika ve Arjantin gibi ülkelerin ortalama kişi başına düşen milli geliri yükselmeye devam etmiş. Yani Türkiye’nin de “gelişmekte olan ülkeler” başlığı altında değerlendirildiği grupta, kişi başına düşen milli gelirin o ülkelerle paralel arttığını söyleyebiliriz.
Dolar enflasyonundan arındırılan kişi başına düşen milli gelir nasıl değişti?
Ali Babacan’ın açıklamasında özellikle vurguladığı gösterge 2002 sabit fiyatlarıyla hesaplanan ve dolar enflasyonundan arındırılmış kişi başına düşen milli gelir. 2002 sabit fiyatlarıyla ya da dolar enflasyondan arındırılmış kişi başına düşen milli gelir aslında kıyastaki diğer yılda ortalama gelirin 2002 yılında kaç dolara tekabül ettiğiyle ilgili. Yani bugünkü bin doların aslında 2002 yılında ne kadara tekabül ettiğinin sonucu. Bu konu günümüzde Türkiye’deki ekonomistlerin de gündeminde. Bu hesaplamayı yapmak için birçok güvenilir internet sitesi de mevcut.
Babacan’ın bahsettiği gibi kişi başına düşen milli gelir yıllar içinde dolar enflasyonundan arındırılmış şekilde hesaplandığında, 2002’de 3 bin 600 dolarken, 2013 yılında yaklaşık 9 bin 700 dolara çıkmış. Bu gelir 2013’ten 2020’ye kadarsa her sene azalmış.
2022 yılına dair kişi başına düşen milli gelir henüz TÜİK tarafından açıklanmamış olsa da Orta Vadeli Program'ın yıl için öngörüsü 9 bin 485 dolar (sf. 74). Bu, dolar enflasyonundan arındırıldığında ise yaklaşık 5 bin 830 dolara tekabül ediyor.
Ali Babacan’ın “biz ayrıldıktan sonra” vurgusu ise açıklamış olduğu verilerin yanında önemli bir kriter. Babacan’ın ekonomiden sorumlu başbakan yardımcılığı görevinden ayrıldığı tarih 28 Ağustos 2015. Babacan’ın iddiasının aksine Türkiye’de dolar enflasyonundan arındırılmış kişi başına düşen milli gelirin Babacan’ın görevde olduğu 2014 ve 2015 yıllarında da düştüğü, 9 bin 700 dolardan 8 bin 400 dolara kadar gerilediği açıkça görülmekte. Ayrıca Babacan ekonomiden sorumlu bakan yardımcılığından 2015 yılında ayrılsa da AK Parti’den istifa ettiği tarihin 8 Temmuz 2019 olduğunu da ifade etmek gerek.
Ele aldığımız iddiayı dile getiren siyasetçinin Türkiye’de kişi başına düşen dolar enflasyonundan arındırılmış milli gelirin yıllar içindeki seyrine dair verdiği sayılar doğru olsa da kendisi görevdeyken de milli gelirin düştüğü bir gerçek. Üstelik Babacan’ın konuşmasındaki birden fazla “ekonominin başında biz varken” ve “biz ayrıldıktan sonra” vurgusu da Türkiye ekonomisinin belli yıllardaki pozitif seyrini, sanki sadece o ve ekibinin başarısıymış gibi göstermesine yol açıyor.
Küresel ölçekte Türkiye'nin de içerisinde yer aldığı “gelişmekte olan” ülkelere bakıldığında ilgili yıllarda kişi başına düşen milli gelirdeki artış ve azalış trendleri birçok ülkede Türkiye'dekine benzer. Belli yıllardaki pozitif seyrin yalnızca Ekonomiden Sorumlu Devlet Bakanlığı’na yüklenmesi de ülke hükümetindeki diğer siyasetçilerin o yıllarda verilen kararlarda söz sahibi olmadıkları gibi bir çıkarımı beraberinde getiriyor.
