2018’in 5 önemli gündem maddesi hakkında yayılan yanlış bilgiler

Gündemin ışık hızında değişebildiği ya da her sabah yeni bir olaya uyanma ihtimalinin yüksek olduğu Türkiye’de 2018 yılında birçok gelişme yaşandı. Bu listede Türkiye’nin 2018’de en çok konuştuğu konularda ortaya çıkan sahte içeriklere dair teyit.org analizlerini derledik.

1- Afrin’e yapılan Zeytin Dalı Harekatı

Türkiye 2018’e hareketli bir gündemle girdi. Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) 20 Ocak 2018’de Suriye’nin Afrin bölgesinde bulunan YPG ve PYD’ye yönelik operasyon başlattı. Zeytin Dalı Operasyonu adı verilen harekat Mart ayının başına kadar devam etti. Harekatın başlamasından sonra ise internet ve sosyal medyada birçok yanlış fotoğraf ve video dolaşıma girdi. teyit.org, Zeytin Dalı Harekatı sırasında ortaya atılan video ve fotoğrafları inceledi ve operasyondan olduğu iddia edilen 26 yanlış görüntüyü listeledi.

Bu süreçte, HaberTürk kanalı tarafından televizyonda yayınlanan ve Afrin’deki Şeyh El Hadid bölgesindeki operasyonu gösterdiği belirtilen video görüntülerinin Medal of Honor isimli bir bilgisayar oyunundan alındığı ortaya çıktı.

Benzer şekilde Sabah, Yeni Şafak, Haber7, Milli Gazete ve Yeni Akit  gibi internet siteleri tarafından kullanılan ve operasyonda hayatını kaybeden Uzman Çavuş Orhan Sürmen’in kanı tarafından ıslanan Kuran-ı Kerim’i gösterdiği iddia edilen fotoğraf da Libya’da bir camiye yapılan saldırıdan sonra çekilmişti.

Yine, operasyon sırasında infilak eden TSK tanklarını gösterdiği belirtilen fotoğraflardaki tankların da Suudi Arabistan ve ABD’ye ait olduğu ortaya çıkmıştı.

2- 24 Haziran Seçimleri

2018’in önemli gündem maddelerinden birisi de 24 Haziran erken seçimleri oldu.Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, erken seçim çağrısı yapan MHP lideri Devlet Bahçeli ile 18 Nisan’da yaptığı görüşmeden sonra Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde açıklamalarda bulunmuş, cumhurbaşkanlığı ve milletvekili genel seçiminin 24 Haziran 2018 Pazar günü yapılacağını açıklamıştı. Erken seçim kararının alınmasından sonra ortaya atılan şüpheli bilgiler hakkında çalışmaya başlayan teyit.org, 43 analiz yayımladı.

Seçim sürecinde sosyal medyada yaşanan “TAMAM” ve “DEVAM” hashtagleri üzerinden başlayan tartışma dikkat çekiciydi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 8 Mayıs’taki AK Parti grup toplantısında 24 Haziran’daki seçimler üzerine “Şayet bir gün milletimiz ‘tamam’ derse ancak biz o zaman  kenara çekiliriz” açıklamasının ardından Twitter’da “TAMAM” kelimesi trends (çok konuşulanlar) listesinin başına yükselmişti. Olayın beraberinde “DEVAM” kelimesi de Türkiye’de trends listesi içerisine girdi. Bazı medya kuruluşları ise paylaştıkları bir görselle “TAMAM” kelimesini içeren tweetlerin ABD’den atıldığını iddia etti.

teyit.org yaptığı araştırmada görsellerin tweetlerin atıldığı konumu göstermediğini tespit etti. Onemilliontweetmap isimli web sitesinden alınan bu ekran görüntüleri harfleri arasında boşluk bırakılarak yazılan herhangi rastgele bir kelime için de aynı sonucu gösteriyordu.

teyit.org seçim günü ve sonrasında ortaya atılan iddialarla da ilgilendi. 24 Haziran akşam saatlerinde İstanbul Habibler’de havaya ateş açan insanları gösterdiği iddiasıyla paylaşılan videoyu doğrulayan teyit.org, Google Maps’in kullanılmadığı alanda detaylı çalışma yaparak bir harita hazırladı.

teyit.org, tüm bunlara ek olarak 24 Haziran seçimlerinden sonra #Seçim2018 hashtagi ile sahte haber karneleri yayımladı. Buna göre 24 Haziran seçim sürecinde internette en çok etkileşim alan 5 sahte haber aşağıdaki gibi listelendi.

3- Cemal Kaşıkçı hakkında ortaya atılan iddialar

Geçtiğimiz yıl Türkiye’de yaşanan bir olay dünyanın da gündemine oturdu. Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı, nişanlısı Hatice Cengiz ile evlenebilmek için gerekli belgeleri almak üzere, 2 Ekim 2018 tarihinde İstanbul’daki Suudi Arabistan Konsolosluğu’na girdi ve o tarihten itibaren kendisinden haber alınamadı. Türk yetkililer, Kaşıkçı’nın konsolosluk içerisinde öldürüldüğünü iddia etti. Suudi Arabistan ise 2 Ekim’de kaybolan gazetecinin İstanbul’daki konsolosluk binasında yaşanan arbede sonucunda öldüğünü kabul etmişti. Kaşıkçı’nın cesedinin nerede olduğu ise henüz açıklığa kavuşmuş değil.

Tüm bu gelişmeler sonucunda sosyal medyada Kaşıkçı’ya ait olduğu iddiasıyla bazı görüntüler dolaşıma girdi. 25 Ekim’de paylaşılan fotoğraftaki kişinin Kaşıkçı olduğu iddia edildi. Ancak teyit.org görüntünün El Gringo isimli bir filmden olduğunu tespit etti.

21 Ekim 2018’de Kaşıkçı’ya ait olduğu iddiasıyla paylaşılan ceset parçaları fotoğraflarının kendisine ait olmadığı teyit.org tarafından belirtildi. Ancak delil olarak kullanılan fotoğraflar çok hassas olduğu için analizde direkt olarak verilmedi. Bunun yerine fotoğraflar kaynakça kısmında dileyen kişilerin açabileceği şekilde analize eklendi. Parçalanmış insan uzuvlarının yer aldığı ve hassas içerik olarak özellikle belirttiğimiz kaynaklara 14 bin 835 kez tıklandı.

Bu rekorun ardından teyit.org, 2 Kasım 2018’de “Şiddet barındıran görüntülere neden bu kadar ilgi gösteriyoruz” başlıklı bir içgörü yazısı da yayımladı.

4- Suriyeli mülteciler  

teyit.org, kurulduğu günden beri “hedef gösterme, ayrımcılık ya da çatışma ihtimali doğuran içerikleri” önemli görerek bu konuda doğru bilgiye hızlıca ulaşmaya çalışıyor. Sosyal medyadaki yanlış bilgilerle sıkça hedef gösterilen Suriyeli mültecilerin bu yıl da gündemdeki yerini koruduğunu söylemek mümkün. teyit.org, 2017 yılında yayımladığı ve Suriyeli mülteciler hakkında çıkan yanlış bilgileri listelediği yazısını 2018’de de güncelledi.

Buna göre, Konya’daki Suriyeli mültecilerin su faturası “ödediği” ve Adıyaman’da Atatürk heykeline çıkan kişinin Suriyeli olmadığı teyit.org’un yaptığı araştırmalardan sonra anlaşıldı.

5- Ekonomi

2018’de Türkiye’deki ekonomik göstergelerin iyiye gitmediğini söylemek yanlış olmaz. Sosyal medyada yayılan yanlış bilgileri bunun yansıması olarak görmek mümkün. teyit.org 2018’de vergilerden, trafik cezalarına kadar birçok alanda ortaya atılan iddialar hakkında analiz yayımladı.

24 Haziran seçimlerinden yaklaşık bir ay önce, Ankara Büyükşehir eski Belediye Başkanı Melih Gökçek, Ruble’nin seçim öncesinde yüzde 40 değer kaybettikten sonra Rusya’da yapılan başkanlık seçimlerinde Vladimir Putin’in oy oranını yüzde 64’ten yüzde 76’ya çıkararak seçimi kazandığını iddia etmişti. Gökçek’in paylaştığı bir iddia teyit.org tarafından yalanlandı.

Türk Lirası’nın, dolar ve euro karşısındaki değer kaybı bir mizah unsuru haline gelen A Haber alt bantlarına da yansıdı. Konu hakkında ortaya çıkan ve A Haber alt bantlarını gösterdiği belirtilen bazı görseller teyit.org tarafından yanlışlandı. 4 Temmuz 2018’de sosyal medyada paylaşılan bir iddiada içme suyuna ÖTV getirildiği belirtildi ancak teyit.org söz konusu iddianın doğru olmadığını da açıkladı.

2018’de doğru olduğu tespit edilen iddialar da bulunuyor. teyit.org, 11 Aralık 2018’de yayımladığı analizde dingil mesafesi 3.20 metrenin üstünde olan araçların 15 Temmuz Şehitler Köprüsü ve Fatih Sultan Mehmet köprüsünden geçtiği zaman para cezası aldığını doğruladı.

ABD Başkanı Donald Trump, 10 Ağustos 2018’de resmi Twitter hesabından attığı bir tweette Türkiye’den alüminyum ve çelik ithalatında gümrük vergilerinin iki katına çıkarılacağını duyurmuştu. Bu tweet üzerine 10 Ağustos’tan itibaren dolar kurunun artışı ve 14 Ağustos 2018 tarihli bir konuşmasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ABD ürünlerine boykot çağrısı yapması üzerine sosyal medyada özellikle ABD markası olan Apple ürünleriyle ilgili birçok iddia ortaya çıktı. teyit.org bu iddiaları listeyerek yanlışları belirtti.

teyit.org, 2018 yılında bir yenilik olarak “Dosya” yazıları da yayımlamaya başladı. Kasım 2018’de, benzin fiyatları üzerinden ortaya atılan iddialar çerçevesinde hazırlanan “Benzin Dosyası” Türkiye ve dünyadaki diğer ülkelerin asgari ücretle ne kadar benzin alabildiği gibi sorulara cevap verdi.