Tartışmalı
Memleket Partisi Genel Başkanı Muharrem İnce, 13 Şubat 2023’te yaptığı bir paylaşımda “Deprem felaketi ile uğraşırken, Hatay’da büyük bir oyun oynanıyor. Sınırlarımız açık ve Suriyeliler gelmeye devam ediyor. 85 milyonu uyarıyorum” iddiasında bulundu. Teyit, bu iddianın kaynağını öğrenmek için Memleket Partisi yetkililerine ulaştı. Yetkililer İnce’nin paylaştığı iddianın bir emniyet görevlisinden edinildiğini belirtti.
Valilik ve Dışişleri Bakanlığı iddianın doğru olmadığını belirtti
Teyit, İnce’nin iddia ettiği konuya ilişkin detayları öğrenmek için Hatay Valiliğine ulaştı. Vali Rahmi Doğan, Teyit’e danışmanı aracılığıyla yaptığı açıklamada “Asla böyle bir şey söz konusu değil. Sınır birliklerimiz görevde, geçiş yok” bilgisini paylaştı.
Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, 13 Şubat 2023’te "PKK’nın, YPG’nin kontrol ettiği yerlerde kapı açılması söz konusu değildir. Ayrıca yoğun bir şekilde Türkiye’ye, Suriye'den mülteci geliyor, akın var bilgisi de doğru değildir” dedi.
Cilvegözü ve Babülhava gibi bazı sınır kapılarının yıllardır Birleşmiş Milletler’in (BM) insani yardımlarına açık olduğunu vurgulayan Çavuşoğlu, şunları ekledi:
"Bu kapıların açık olması buradan yoğun bir şekilde Suriyelilerin ülkemize gelmesi anlamına gelmez. Bunları defalarca açıklamamıza rağmen her gün yeni yeni versiyonlarıyla yalan ve yanlış bilgileri yaymak gerçekten iyi niyet değildir."
İnce’den bir gün önce 12 Şubat 2023’te “AKP Suriye’den yüzbinlerce yeni sığınmacıyı Türkiye’ye getiriyor. Amacınız nedir, ne yapmaya çalışıyorsunuz?” şeklinde tweet atan eski CHP Mersin Milletvekili Fikri Sağlar ise, 13 Şubat 2023’te yaptığı açıklamada Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Tanju Bilgiç ile görüştüğünü söyledi ve Bilgiç’in aktardıklarını özetledi: “Cilvegözü kapısının yardımların gönderilmesi için tek taraflı açıldığını, sığınmacı geçişi olmadığını, Mersin'e gelenlerin Maraş'tan gelen sığınmacılar olduğunu söyledi. Bilgilendirme için teşekkürler.”
Konuyla ilgili ulaştığımız Hatay’ın Reyhanlı ilçesi sınır bölgesinde yer alan Cilvegözü’nün muhtarı Yaşar İri ise Teyit’e verdiği demeçte böyle bir şeyin yaşanmıyor olduğunu belirterek şöyle konuştu: “Ben hemen sınırdayım, şu anda da yeni geldim sınır kapısından, öyle bir şey yok. Gidişler var az az gitmek isteyen aileler gidebiliyor ama hiçbir giriş yok bu tarafa.”
Suriye’ye dönüş uluslararası basında
New York Times’ın haberine göre Babülhava sınır kapısını kontrol eden Suriyeli yetkililer, sosyal medya aracılığıyla Türkiye'de deprem bölgesinde yaşayan mültecilerin üç ila altı aylık bir süreç için ülkelerine dönmelerine izin verildiğini duyurdu. New York Times, konuyla ilgili ulaşmaya çalıştığı Türk yetkililerden henüz yorum alamadığını belirtirken "[Yetkililerce] teyit edilmesi halinde bu durum, her ne kadar olağanüstü koşullar altında da olsa, Türkiye'nin bir politika değişikliğine gittiği anlamına geliyor" notunu düştü.
Habere göre deprem sonrası süreçte ülkeden ayrılan mültecilerin bir kısmı, Türkiye’deki olağanüstü durum son bulana ve şehirler tekrar yaşanabilir hale gelene kadar Suriye'de birkaç ay kalmayı planladıklarını belirtiyorlar. Ancak bir kısmı da Türkiye'ye dönme niyetlerinin olmadığını söylemiş. Kalacak yerleri olmadığından yakınlardaki bir şehre gidenlerin bir kısmı, öncelik Türklere verildiği için üç gün boyunca kendilerine çadır bulamadıklarını ifade etmiş. Deprem bölgesi dışında ev kiralamayı düşünen mültecilerden bazılarıysa kiraların karşılanamaz derecede arttığını duyduklarını belirtmişler.
Sınır BM'nin Suriye'ye yardımı için açık
11 kamyondan oluşan Birleşmiş Milletler konvoyu, 14 Şubat Salı günü yeni açılan Babülhava (Cilvegözü sınır kapısının Suriye tarafı) kapısından Türkiye destekli grupların konuşlu olduğu bölgeden giriş yaptı. 50'nin üzerinde BM insani yardım kamyonu ise Babülhava kapısından Suriye sınırlarına girdi. 13 Şubat’ta yapılan açıklamada BM, Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad'ın deprem sonrası üç aylık süre için Babülhava ve Al-Raee olmak üzere iki sınır kapısının daha kullanılmasına izin verdiğini duyurdu.
Reuters'a konuşan Dünya Gıda Programı Bölgesel Direktörü Corinne Fleischer, krizin özellikle Suriye’nin kuzeybatısında endişe verici olduğunu, bölgedeki ihtiyaçların karşılanmasının neredeyse yüzde 90’ının dışarıdan gelen insani yardımlara bağlı olduğunu belirtiyor. Fleischer, oradaki insani yardım stoğu bitmeden, stokların yenilenmesi ve bu sebeple de sınırın açık kalması gerektiğini vurguluyor.
Deprem sonrası koşullarda Suriyelilere yönelik gerçek olmayan iddialar ve komplo teorileri, mültecilerin birçok başka örnekte de görülebildiği gibi bir nevi “günah keçisi” ilan edilmesine hizmet edebiliyor, toplumda var olan gerilimi artırarak mültecilere yönlendirebiliyor, doğrudan veya dolaylı bir şekilde nefret söylemi ve suçlarına yol açabiliyor. Türkiye'de 3 milyon 500 bin civarı sığınmacı var, depremden fazlasıyla etkilenen Hatay ise demografik açıdan yoğun bir Suriyeli nüfusuna sahip.
Derneklerden uyarı: Kullanılan dil tehlikeli sonuçlar doğurabilir
Göç Araştırmaları Derneği (GAR), deprem bölgesinde mültecilere yönelik ayrımcı davranışların ve medyada kullanılan dilin tehlikeli sonuçlar doğurabileceği konusunda bir uyarıda da bulundu. GAR ayrıca "Geçici barınma yerlerinde ve çadır bölgelerinde mülteciler istenmiyor ve kovalanıyor. Bir önlem alınmazsa, mekânsal dışlama ve ayrışma giderek artabilir" açıklaması yaptı.
Sığınmacı Hakları Platformu Üyesi Taha Elgazi ise "Mülteciler, yıkılmış bir binanın altından yakınlarını çıkardıklarında ne yapacaklarını, kimi arayacaklarını, hangi kuruma gideceklerini bilmiyorlar. Mültecilere ilişkin çalışma yürüten STK'ların şu günde ortada olmaları gerekiyor” diyor.
İltica ve Göç Araştırmaları Merkezi (İGAM) verilerine göre depremden etkilenen bölgelerde kayıtlı yaklaşık 1,5-2 milyon Suriyeli var. İGAM Başkanı Metin Çorabatır Teyit’e yaptığı açıklamada “Mülteciler de depremden Türk vatandaşları kadar etkilendiler, artı onlar zaten ekonomik durumdan dolayı daha kötü koşullarda yaşıyorlardı” derken süreçteki nefret söyleminin mültecilerin hayatını nasıl zorlaştırdığını şöyle özetledi:
Sonuç olarak, Memleket Partisi Genel Başkanı Muharrem İnce iddiasını bir emniyet yetkilisinin ifadesine dayandırıyor. Buna karşılık Dışişleri Bakanlığı ve Hatay Valiliği, Suriye’den geçişlerin olmadığını belirtiyor. Bölgeden gelen haberler ise iddianın aksine Suriye’ye gidişin olduğunu gösteriyor. Ancak, konu hakkında paylaşılan beyanlar ve haberler dışında somut bir bulguya ulaşılamıyor.
