Adını Amerikan yapay çim markası AstroTurf'den alan Astroturfing kavramı, genellikle bir politika, birey ya da bir ürünün toplumda yeterince destek görmediği durumlarda, sanki büyük bir taban desteği varmış gibi bir izlenim yaratma çabasını ifade ediyor.
Kavrama yapay çim markasının isminin verilmesinin nedeni ise, tabandan destek alan, taban desteğiyle ortaya çıkan toplumsal hareket anlamına gelen grassroot'un (çim kökleri) tam tersi olması. Kavram, 1985 yılında eski ABD Teksas senatörü Lloyd Bentsen tarafından ortaya atılıyor. Sigorta şirketlerinin çıkarlarını destekleyen "mektup dağını" işaret eden Bentsen, "Teksas'lılar grassroots ve astroturf arasındaki farkı anlayabilir" diyerek suni kampanyalarla gerçekleri arasındaki farkı vurguluyor.
Bu stratejinin başlıca hedefi ise, kamuoyunu, astroturfer'ın fikirlerinin veya planlarının toplumda yaygın bir şekilde kabul gören bir görüş olduğuna inandırmak. Bu taktik, suni gündemler yaratmak için kullanılabileceği gibi, halihazırdaki gündemi dağıtmak veya unutturmak için de kullanılabiliyor.
Bu yöntem, astroturfing, bir kavram olarak literatürde yerini almadan önce de mevcuttu. İngiliz şair ve oyun yazarı William Shakespeare’in "Julius Caesar" oyununda, senatör Gaius Cassius Longinus'un halkın fikirlerini içerdiği iddiasıyla yazdığı sahte mektuplarla Brutus'u Jul Sezar'a suikast düzenlemeye ikna etmeye çalışması belki de astroturfing’in en eski örneklerinden. Shakespeare'in eseri, bu tür manipülatif taktiklerin literatürdeki kökenlerinden birini temsil ederken, günümüzde bu taktik internet ve sosyal medya gibi araçlarla daha karmaşık ve yaygın bir şekilde uygulanıyor.
Astroturfing, kendi içerisinde farklı yöntemler de barındırıyor. Örneğin bir veya daha fazla paravan grubun kullanılması astroturfing tekniklerinden yalnızca biri. Bu yöntemde, gruplar kendilerini kamu yararına hizmet ediyormuş gibi gösterseler de aslında bir şirket veya siyasi sponsor adına çalışıyor olur. Tüketiciler tarafından yazılmış gibi görünen ancak aslında ticari veya siyasi bir çıkar tarafından işletilen sahte bloglar bunun bir örneği.
Bir başka teknik de, tek bir kişinin tabandan destek görüntüsü vermek için çevrimiçi ortamda birden fazla kimlik oluşturduğu "sockpuppet" yani kukla hesaplar. Kukla hesaplar, sahte kimlikler altında bir ürün veya rakip hakkında olumlu veya olumsuz yorumlar yayınlayabilir, reklamını yaptığı kuruluşu eleştiren katılımcılara saldırabilir.
Astroturfler yalnızca siyaset alanında karşımıza çıkmıyor. Örneğin ilaç şirketleri, hastalara sponsor olabilir ve aynı zamanda ürünlerini pazarlamaya yardımcı olmaları için onları zorlayabilirler. Ücretsiz ürün, seyahat veya diğer konaklama hizmeti alan blog yazarları ve influencerlar da, eğer bu işbirliği halka açıklanmazsa astroturfingin bir parçası olabilir.
“Kiralık eller” dezenformasyonu besliyor
1993 yılında New York Times’da Stephen Engelberg tarafından yazılan bir haberde Astroturfing, “kiralık eller” olarak nitelendiriliyor. Engelberg’e göre bu “kiralık eller”, "popüler görüş" ile "yapay kamuoyu görüşü" arasındaki farkı ayırt etmeyi zorlaştırıyor. Astroturfing ile yaratılan sahte trendler, kullanıcıların görüşlerinin manipüle edilmesini kolaylaştırmanın yanı sıra, yasadışı reklamların yayılmasına, siyasi dezenformasyonun artmasına ve savunmasız grupları hedef alan nefret söylemlerinin olduğundan daha fazla görünmesine de neden oluyor.
Journal of Business Ethics'te yer alan bir makaleye göre, astroturfing gerçek taban hareketlerinin meşruiyetini de tehdit ediyor. 2011 senesinde yapılan bu araştırma, astroturf içeriklere maruz kalan internet kullanıcıların küresel ısınmanın nedenleri ve insan etkileri konusunda daha belirsiz görüşler sergilediklerini, konuyla ilgili çevre örgütlerini ve güvenilir kuruluşları takip eden internet kullanıcılarının ise konu hakkında daha net ve bilimsel düşüncelere sahip olduğunu ortaya koyuyor.
Peki bu “kiralık ellerin” ağına neden düşüyoruz? İnsanların eylemlerini çoğunluğun eylemlerine uydurma eğiliminde olduğunu gösteren çok sayıda çalışma ve deney mevcut. Bu eğilimimiz, genellikle sorunlu bir özellik veya insan doğasında bir eksiklik olarak da gösteriliyor. Astroturfing de, kalabalığı takip etme yönündeki bu doğal eğilimimizi hedef alıyor. Kalabalığın yaptığını yapma eğiliminde olmamız da, bir politika ya da görüş kalabalığın desteğine sahipmiş gibi duruyorsa, o konuyla ilgili kararlarımızı kolayca manipüle edebiliyor. Sosyal psikolog Solomon Asch, çoğunluğun bireyin eylemleri üzerindeki etkilerini gösteren deneyi sonrasında şu sözleri not düşüyor: “Toplumumuzdaki uyma eğiliminin, makul derecede zeki ve iyi niyetli gençlerin beyaza siyah demeye istekli olacak kadar güçlü olması endişe verici bir konudur.”
Astroturfing, internet kullanıcılarının belirli kişilere, kurumlara, politikalara veya gerçeklere ilişkin düşüncelerini etkilemenin yanı sıra, güvenlerini de zedeliyor. Araştırmalarda astroturfing ile mücadelede vurgulanan en etkili araç ise medya okuryazarlığı eğitimi. Diğer yandan, şeffaflık, dürüstlük ve güvenin tekrar inşası için çevrimiçi platformların bu konuda politika çalışmaları yapmaları ve yasal çerçevenin daha net çizilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Botlar astroturfingi daha da yaygınlaştırıyor
Sosyal medyadaki astroturf hesapların gönderileri her zaman bir insana ait değil. İnsan görünümlü bot hesaplar da, suni trendler oluşturma ve astroturfing konusunda oldukça başarılı.
Lozan Federal Politeknik Enstitüsü’nde (EPFL) 2021’de çıkan bir araştırma, Türkiye'deki yerel Twitter gündemdekiler veya trends (eski adıyla Trending Topics - TT) sekmesinin neredeyse yarısının sahte olduğunu gösteriyor. Dört yıl boyunca Internet Archive kullanarak yapılan bu araştırmada, 108 binden fazla bot tarafından trendlere itilen 19 binden fazla benzersiz anahtar kelime tespit ediliyor.
Araştırma ayrıca, X’in Trendler algoritmasındaki bir açık nedeniyle birçok trendin yalnızca botlar tarafından oluşturulduğunu ve platformdaki küresel trendlerin yüzde 20’sinin sahte olduğu ve botlar tarafından sıfırdan yaratıldığını da ortaya koyuyor. Tüm bu sayılar, sosyal medya akışımızda karşımıza çıkan ve trendlerde gördüğümüz içerikler hakkında şüpheci yaklaşmamız gerektiğini vurguluyor.
Araştırmada yer alan örneklerden biri, Türkiye’de yapay olarak trendlere sokulduğu tespit edilen #SuriyelilerDefolsun hashtag’i. Ayrıca aynı çalışmada evrim ve LGBTİ+ gibi konularda astroturfing aracılığıyla yapay trendler oluşturulduğu ve dezenformasyon çalışması yapıldığı da belirtiliyor. Bu örnekler, hakkında yanlış veya yanıltıcı bilgi yayılan grupların çoğu zaman dezavantajlı, savunmasız veya muhalif gruplar olduğunu da gösteriyor.
Teyitçilerin en sık kullandığı kavramlardan oluşan Teyit Sözlük posterine yayınlar bölümünden ulaşabilirsiniz.
