Otuz kurumun ortak yürüttüğü altı ay süren araştırma, merkezi İsrail'de bulunan bir siber grubun faaliyetlerini ortaya çıkardı. The Guardian’da yayınlanan dosya haber, Team Jorge adını kullanan ekiple müşteri gibi görüşen üç İsrailli gazetecinin gizli kamera görüntülerini içeriyor.
Eski bir asker ve ekibin yöneticisi olan Tal Hanan, Afrika, Güney Amerika, Avrupa’da birçok ülke ve ABD’de çeşitli politik kampanyalara destek verdiklerini ve özel şirketler için kamuoyunu manipüle eden çalışmalar yaptıklarını iddia ediyor.
Hanan: “Çok özel bir hizmet sunuyoruz”
Tal Hanan’ın gazetecilere pazarlamaya çalıştığı ürün, AIMS (Advanced Impact Media Solutions - İleri Etkili Medya Çözümleri) isimli bir yazılım paketi. Bu paketle Twitter, LinkedIn, Facebook, Telegram, Gmail, Instagram ve YouTube üzerinde binlerce sahte hesap oluşturup yönetmek mümkün. Bu hesaplar aracılığıyla yanıltıcı ve yanlış bilgi içeren haberlerin yayılmasını sağladıklarını, ayrıca e-posta ve Telegram hesaplarını ele geçirebildiklerini iddia eden Hanan, gizli kayıtlarda muhabirleri bilgisayar korsanlığı gösterileriyle etkilemeye çalışıyor. Hanan, yaptıkları iş sorulduğunda özetle “iz bırakmadan seçimlere gizlice müdahale etmek için çok özel bir hizmet sunuyoruz” diye yanıt veriyor.
Team Jorge ekibine göre botlarını özel kılan şey gerçekçilikleri. Bazı botların birden fazla platformda birbiriyle bağlantılı hesapları var, bazılarının kredi kartı bilgileri bile mevcut. Kimi profillerin kısa süreli konaklama hizmeti için kullanılan bir uygulama olan Airbnb hesabı bile olduğundan bahsediyor. Hanan’ın özel bir yapay zekayla kontrol ettiklerini iddia ettiği bot hesaplar sosyal medya üzerinde çeşitli “operasyonlarda” kullanılmış.
Hanan, seçimlere müdahale “hizmeti” için 6 ila 15 milyon Euroluk bir rakamdan bahsediyor. Fakat Guardian ekibi ulaştıkları bazı belgelerde rakamların çok daha düşük olduğunu belirtiyor. Mesela, Latin Amerika’da bir seçime müdahale için Team Jorge, adını hepimizin büyük bir skandalın ardından öğrendiğimiz danışmanlık şirketi Cambridge Analytica’dan 160 bin dolar istemiş.
Cambridge Analytica mikro hedeflemenin ne boyutta etkileri olabileceğini göstermişti
Bundan tam beş yıl önce, yine bir gizli kayıtta Cambridge Analytica şirketinin eski yöneticisi Alexander Nix müşteri kılığındaki gazetecilere çeşitli ülkelerde seçimleri nasıl etkilediklerini anlatıp, trol ve bot hesaplar aracılığıyla nasıl müşterileri lehine propaganda yaydıklarını anlatıyordu.
Cambridge Analytica, 2012 yılında kurulan bir İngiliz siyasi danışmanlık firmasıydı. Facebook’tan yasa dışı biçimde aldığı 50 milyon kullanıcı verisini kullanarak, kişilerin siyasi eğilimleriyle uyumlu olacak biçimde politik içerikli reklamlar hazırlanmasını sağladı. Reklamlar, Facebook’un reklam mikro hedefleme uygulamasıyla kullanıcılara iletildi. Cambridge Analytica’nın faaliyetlerinin eski ABD Başkanı Donald Trump’ın seçim kampanyasında etkili olduğu biliniyor. 2017 yılında eski bir çalışan olan Christopher Wylie’nin itiraflarıyla şirketin işleyişi ortaya çıktı ve bir skandal yarattı. Araştırmacılar, inceledikleri e-postalarda Team Jorge ekibinin Cambridge Analytica ile birlikte Nijerya ve Kenya’daki seçim süreçlerine müdahale etmeye çalıştığını gördüklerini belirtiyor.
Seçim dezenformasyonu ne demek?
Seçim dezenformasyonu, seçim döngüsü boyunca süreci veya sonucu etkilemeye ya da halkın seçim sürecine olan güvenini sarsmaya odaklı, kasıtlı olarak yayılan yanıltıcı ya da yanlış bilgileri ifade ediyor. Doğrulama platformu Rappler tarafından 2016’da yayınlanan araştırma, eski Filipinler Başkanı Rodrigo Duterte’nin kendine dönük eleştirileri manipüle edebilmek ve muhalifleri susturabilmek için trol ordularından destek aldığını ortaya koymuştu. İran ve Rusya gibi ülkelerde “halkla ilişkiler” firmalarının bot ve trol hesaplar aracılığıyla yürüttüğü faaliyetlerin politik söyleme yön vermek için kullanıldığı biliniyor.
Araştırma, demokrasiyi tehdit eden dezenformasyon endüstrisinin ilk bakışta görünmez olmasına rağmen, gelişen ve kârlı görünen bir iş modeli halinde olduğunu gösteriyor. Oxford İnternet Enstitüsü'nün raporuna göre 2020'de en az 81 ülke sosyal medyada organize manipülasyon kampanyalarına başvurdu.
Team Jorge araştırması, dezenformasyon endüstrisine yönelik daha geniş bir soruşturma projesinin parçası olarak ortaya çıktı. Kâr amacı gütmeyen kuruluş Forbidden Stories, mesleklerini icra ederken suikasta uğrayan, tehdit edilen veya hapsedilen gazetecilerin yarım kalan çalışmalarını sürdürmeyi ve yaygınlaştırmayı amaçlıyor.
Seçimlere müdahale edileceği korkusunu beslemek de dezenformasyon faaliyetinin kendisi kadar tehlikeli olabilir
Hanan bugüne kadar 33 ülkede seçimlere müdahale ettiklerini ve 27’sinin “başarıyla” sonuçlandığını söylese de kamera kayıtlarında görünen bilgisayar korsanlığı faaliyetleri ve bot hesapların gerçek etkisi üzerine net bir kanıt yok. Ülkelerdeki politik rüzgarı kontrol ettiğini ve hatta yönlendirdiğini iddia edenlerin bir endüstri oluşturması ise şaşırtıcı değil.
Bu tarz faaliyetlerin vaat ettiği kontrol, en az dezenformasyonun kendisi kadar bilgi karmaşasına yol açmaya müsait. Yanlış bilgi yaymanın da, seçimlere müdahale edildiği ya da edilebildiğine ilişkin şüpheyi sürekli beslemenin de kasıtlı olarak kafa karışıklığı yaratmak amacıyla kullanılabileceğini akılda tutmak önemli. Her ikisi de demokratik süreçlere olan güveni sarsmak için birer araç haline gelebilir.
Team Jorge hakkındaki araştırmanın şaşırtıcı yanı, bu uygulamaların var olduğunu ortaya çıkarması değil, nasıl geniş çapta devam edebildiğini göstermesi.
Kapak görseli: Guardian Design/Haaretz/The Marker/Radio France
