Sosyal medyada 14 Eylül 2018 tarihinde paylaşılan bir fotoğraf ile 5 litrelik ayçiçek yağının tartıda 5 litreden daha az yağ gösterdiği iddia edildi. Erol Konyar isim Facebook hesabında yetkililere çağrıda bulunarak paylaşılan fotoğraf, 120 bin paylaşım, 2 bin 500 beğeni aldı.
Ancak fotoğrafın, 5 litrelik yağ şişesine daha az yağ konularak satıldığını gösterdiği iddiası doğru değil. Kütle ile hacim birbirinden farklı kavramlar ve 5 litrelik bir yağın, özkütlesinden ötürü takriben 4,6 kilo civarında bir ağırlığa sahip olması normal.
Sebep yağın özkütlesinin 1’den küçük olması
Belli bir sıcaklık ve basınçta bir maddenin birim hacminin kütlesine özkütle (yoğunluk) denir ve özkütle, maddenin kütlesinin sahip olduğu hacme bölünmesiyle elde edilir.
Litre, bir hacim ölçü birimidir ve 1 litre, 1000 santimetreküpe (cm³) denktir. Fotoğraftaki ayçiçek yağının 5 litrelik olması yağın hacmiyle, yani kapladığı yer ile ilgili bir durumdur. Kilogram ise bir kütle birimidir. Özkütlenin formülünden yola çıkacak olursak, 5 litrelik bir sıvının 5 kilogramlık bir kütleye sahip olması için özkütlesinin 1 g/cm³ olması gerekmektedir.
Zira bir maddenin özkütlesi, yani birim hacimdeki kütlesi, o maddenin kütlesinin hacmine bölünmesi ile elde edilir. Örneğin suyun özkütlesi 1 g/cm³’tür. Dolayısıyla, özkütlesi 1 g/cm³ olan suyun 5 litresi 5 kilogram olacak iken bu, farklı özkütleye sahip maddeler için farklı olacaktır. Örneğin fotoğraftaki 5 litrelik şişeye özkütlesi yaklaşık 13,6 g/cm³ olan cıva doldurulsaydı, tartı yaklaşık 68 kilogram gösterecekti. Veya özkütlesi yaklaşık 0.79 g/cm³ olan etil alkol ile dolu olan 5 litrelik bir şişe de yaklaşık 3,95 kilogram gelecekti.
Benzer şekilde, ayçiçek yağının da sudan farklı bir özkütlesi var. Bu özkütle, sıcaklığa göre değişmekle beraber oda sıcaklığında yaklaşık 0,92 g/cm³'. Ayçiçek yağının özkütlesinin daha küçük olması da su ile yağ karıştırıldığında yağın yüzeye çıkmasını açıklayan sebep. Dolayısıyla 5 litrelik bir ayçiçek yağı, 0,92 g/cm³ özkütlesinden ötürü yaklaşık 4,6 kilogramlık bir kütleye sahip olacaktır. Fotoğraftaki kabın da belli bir kütlesi (dara) söz konusu olduğuna göre, 5 litrelik bir ayçiçek yağı tartıldığında 4,7 kilogram civarı bir sonuç çıkması normal.
Farklı markalarda da durum aynı
Son olarak, görüleceği üzere farklı markaların 1 litrelik ayçiçek yağlarında da aynı durum söz konusu.
Özkütlesi 0,92 g/cm³ olan ayçiçek yağlarında sonucun 920 gramdan biraz daha fazla çıkması da yağın içinde bulunduğu şişeden kaynaklanıyor. Keza benzer şekilde, özkütlesi 1 g/cm³ olan 1,5 litrelik su da içinde bulunduğu şişeden ötürü 1,5 kilogramdan biraz fazla geliyor.
1,5 litrelik su şişesinin tartıda görülen ağırlığı
