Şehirlerin koronavirüse karşı helikopterlerle dezenfekte edileceği iddiası

İDDİA: Türkiye’de şehirlerde koronavirüs için helikopterle dezenfektan yapılacak.

YANLIŞ

WhatsApp gruplarında paylaşılan bir iddiaya göre Türkiye’de her ilde koronavirüs tedbirleri kapsamında helikopterle dezenfektan ilaçlaması yapılacak. Her il için farklı günlerde dolaşıma giren WhatsApp metninin tamamı şöyle: 

“Bu akşam saat 23.30 kimse dışarıda bulunmasın uyarısı yapıldı. Kapıların, pencerelerin kapalı kalması gerekiyormuş. Koronavirüs için beş helikopter dezenfektan ilaçlaması yapılacakmış. Lütfen bu mesajı arkadaşlarınıza çevrenizdekilerle paylaşın.” 

Ancak iddia doğru değil. Emniyet Genel Müdürlüğü şehirlerin helikopterle dezenfekte edileceği iddialarının doğru olmadığını açıkladı. Aynı iddia pek çok farklı ülkede de paylaşıldı. 

Şehirler helikopterle dezenfekte edilmeyecek

Ankara, İstanbul, Eskişehir, Antalya, Kocaeli, Çorlu, Kırklareli gibi birçok ilde yayılan WhatsApp iddiası, yetkililer tarafından yanlışlandı. 

Teyit bilgi almak için Emniyet Genel Müdürlüğü’ne ulaştı. Görüşülen emniyet yetkilisi, helikopterle dezenfeksiyon yapılacağı bilgisinin doğru olmadığını ifade etti. Böyle bir çalışma durumunda gereken duyurunun İçişleri Bakanlığı tarafından yapılacağın altını çizen yetkili, vatandaşlardan WhatsApp’ta yayılan iddialara inanılmamalarını da istedi. 

Antalya Büyükşehir Belediyesi de, mesajın Antalya’da da yayılması üzerine açıklama yayınladı. Açıklamada “Sosyal medyada yer alan helikopterle şehrin dezenfekte edileceği iddiası asılsızdır. Belediyemiz yollar, kamu kurumları, duraklar ve yoğun kullanılan mekanlarda dezenfekte çalışmasına aralıksız devam etmektedir” dendi.

Eskişehir İl Emniyet Müdürlüğü de iddiaları yayanlar hakkında yasal işlem başlatılacağını duyurdu ve vatandaşların yalnız resmi kurumların açıklamalarını dikkate alması gerektiğini vurguladı. Kocaeli Emniyeti de mesajın vatandaşları paniğe sevk etme amaçlı atıldığını söyledi, mesajı yayanların tespit edilip gerekli yasal işlemin başlatıldığını duyurdu. Kırklareli Valiliği de havadan beş helikopterle dezenfektan sıkılmasının gerçeği yansıtmadığı dile getirdi; ‘halk arasında endişe, korku ve panik yaratmak’ suçu kapsamında kanuni yaptırım yoluna gidileceğini belirtti. Çorlu’da da aynı mesaj yayılmış, ancak yetkililer doğru olmadığını ifade etmiş.

Yeni koronavirüsün yayılmasını önlemek için helikopterle dezenfektan sıkılacağı iddiaları benzer ifadelerle Hindistan, İsviçre, Meksika, Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri, Puerto Rico Pakistan, Malezya, Filipinler gibi ülkelerde de yayılmış; yetkililer tarafından da yanlışlanmış.

Çin’de drone ile dezenfektan yapılıyor

Yeni koronavirüs salgınının yayılmasını önlemek için, helikopterle dezenfeksiyon yapıldığına henüz dünyada da rastlanmadı. Çin’de, tarımda kullanılan ilaçlama droneları, kamusal alanları dezenfekte etmek için kullanılıyor. Amaç drone dezenfektan spreyleri yoluyla hastalığın yayılmasını önlemek. Ayrıca bu çalışmalar için Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi’nden izin de alınmış ve dronelar Çin’de bazı kamusal alanların dezenfekte edilmesi için uyarlanmış

Kaynak: China Daily

Hastalık asıl olarak solunum damlacıkları yoluyla yayılıyor. Ancak kontamine yüzeyler ve fomitler yani enfeksiyon etkenleri taşıyan objelere dokunarak da yayılabildiği düşünüldüğü için açık alanlara dezenfektan sıkılarak bulaşma riskinin azaltılması amaçlanıyor. Aynı uygulama Güney Kore’de de yapılıyor.

Uzmanlar dezenfektanların zararları konusunda da uyarıyor

Yeni koronavirüse karşı Türkiye’de sokaklar, caddeler, kamuya açık alanlar sık sık dezenfekte ediliyor. Dezenfeksiyon çalışmalarında kullanılan ilaçlar, daha önce başka mikroorganizmalar üzerinde test edilmiş kimyasallar oluyor

Uzmanlar ise dezenfektanlarda kullanılan kimyasalların çevreye, ekosisteme zarar verdiğini söylüyor. 29 çevre ve meslek derneği, kentleri kimyasalla yıkamanın zararlarını anlatmak için, ‘kimyasala değil doğana, bakterine sahip çık’ başlıklı bir açıklama yayınlayarak, kimyasallarla dezenfekte etmenin hastalığın bulaşma riskini azaltmayacağını, aksine tüm bakterileri öldürerek ekosisteme zarar vereceğini ifade etti. Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri Tıbbi Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Aynur Eren Topkaya da, dezenfektanların gereksiz kullanımının da istenmeyen etkileri olabileceğini açıkladı.   

Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Derneği Başkanı ve Ege Üniversitesi Tıbbi Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Selda Erensoy, dezenfektanların uygun şekilde sulandırılmasının çok önemli olduğunu ve doğrudan dökmenin hem çevre hem de insan sağlığına zararlı olabileceğine dikkat çekti. Kimya Mühendisleri Odası da dezenfektanların olası olumsuz etkilerinin dikkate alınması gerektiği konusunda uyarıda bulundu. 

Sonuç olarak şehirlerde helikopterlerle dezenfeksiyon çalışmaları yapılacağı iddiaları gerçeği yansıtmıyor. İddia yanlış bilginin en yaygın yedi türünden uydurmaya örnek.

Kaynaklar

Emniyet Genel Müdürlüğü ile yapılan telefon görüşmesi, 26 Mart 2020, 15:08

Twitter, Antalya Büyükşehir Belediyesi’nin paylaşımı, 25 Mart 2020

TMMOB Kimya Mühendisleri Odası, Dezenfektanlar ve Dezenfektan Kullanımı Hakkında Bilgi Notu, 13 Mart 2020

AA, Vatandaşlara dezenfektan kullanımı uyarısı, 17 Mart 2020

Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri, Açık alanlarda dezenfektan kullanımı gerekli mi?, 25 Mart 2020

Hürriyet, Kimyasala boğulmayalım, 26 Mart 2020

HealthEuropa, XAG introduces drone disinfection operation to fight the coronavirus outbreak, 5 Şubat 2020

The Wall Street Journal, Fever-Detecting Goggles and Disinfectant Drones: Countries Turn to Tech to Fight Coronavirus, 10 Mart 2020

World Economic Forum, 3 ways China is using drones to fight coronavirus, 16 Mart 2020

Bloomberg, Drones Take to China’s Skies to Fight Coronavirus Outbreak, 4 Şubat 2020

Guardian, 10 Covid-busting designs: spraying drones, fever helmets and anti-virus snoods, 25 Mart 2020

Callington, The aviation industry's role in helping prevent the spread of Wuhan Coronavirus, 10 Mart 2020

Politifact, Says "special military helicopters will spray pesticide against the Corona virus in the skies all over the country.", 23 Mart 2020

AP News,Helicopters not spraying disinfectant over neighborhoods to stop virus, 23 Mart 2020

Wusa9, VERIFY: Fake message about helicopters spraying disinfectant to kill coronavirus goes global, 24 Mart 2020

The Weekly Journal, Gov't Dismisses Rumor About Schedule to Spray Disinfectant From, 17 Mart 2020

Gulfnews, Coronavirus: UAE denies ‘helicopters spraying disinfectant’ rumour, 18 Mart 2020

State Information Service Egypt, Armed Forces deny using military helicopters to spray disinfectants against coronavirus, 17 Mart 2020

CBC, No, the City of Calgary is not using helicopters to spray the streets with disinfectant Social Sharing, 24 Mart 2020

Çorlu, Helikopter paylaşımı hakkında açıklama, 25 Mart 2020

Kırklareli Valiliği basın açıklaması, 25 Mart 2020

Kocaeli Emniyet Müdürlüğü konuyla ilgili açıklaması, 25 Mart 2020

Eskişehir Emniyet Müdürlüğü basın açıklaması, 25 Mart 2020

 

 

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Emniyet Genel Müdürlüğü ile yapılan telefon görüşmesi, 26 Mart 2020, 15:08

Twitter, Antalya Büyükşehir Belediyesi’nin paylaşımı, 25 Mart 2020

TMMOB Kimya Mühendisleri Odası, Dezenfektanlar ve Dezenfektan Kullanımı Hakkında Bilgi Notu, 13 Mart 2020

AA, Vatandaşlara dezenfektan kullanımı uyarısı, 17 Mart 2020

Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri, Açık alanlarda dezenfektan kullanımı gerekli mi?, 25 Mart 2020

Hürriyet, Kimyasala boğulmayalım, 26 Mart 2020

HealthEuropa, XAG introduces drone disinfection operation to fight the coronavirus outbreak, 5 Şubat 2020

The Wall Street Journal, Fever-Detecting Goggles and Disinfectant Drones: Countries Turn to Tech to Fight Coronavirus, 10 Mart 2020

World Economic Forum, 3 ways China is using drones to fight coronavirus, 16 Mart 2020

Bloomberg, Drones Take to China’s Skies to Fight Coronavirus Outbreak, 4 Şubat 2020

Guardian, 10 Covid-busting designs: spraying drones, fever helmets and anti-virus snoods, 25 Mart 2020

Callington, The aviation industry's role in helping prevent the spread of Wuhan Coronavirus, 10 Mart 2020

Politifact, Says "special military helicopters will spray pesticide against the Corona virus in the skies all over the country.", 23 Mart 2020

AP News,Helicopters not spraying disinfectant over neighborhoods to stop virus, 23 Mart 2020

Wusa9, VERIFY: Fake message about helicopters spraying disinfectant to kill coronavirus goes global, 24 Mart 2020

The Weekly Journal, Gov't Dismisses Rumor About Schedule to Spray Disinfectant From, 17 Mart 2020

Gulfnews, Coronavirus: UAE denies ‘helicopters spraying disinfectant’ rumour, 18 Mart 2020

State Information Service Egypt, Armed Forces deny using military helicopters to spray disinfectants against coronavirus, 17 Mart 2020

CBC, No, the City of Calgary is not using helicopters to spray the streets with disinfectant Social Sharing, 24 Mart 2020

Çorlu, Helikopter paylaşımı hakkında açıklama, 25 Mart 2020

Kırklareli Valiliği basın açıklaması, 25 Mart 2020

Kocaeli Emniyet Müdürlüğü konuyla ilgili açıklaması, 25 Mart 2020

Eskişehir Emniyet Müdürlüğü basın açıklaması, 25 Mart 2020