Sosyal medyada yaygın bir biçimde paylaşılan fotoğrafın Atatürk’ün çocuklarla satranç oynadığını gösterdiği iddia edildi. Fotoğrafı içeren ve bir kullanıcı tarafından Fazıl Say isimli Facebook grubunda paylaşılan gönderi 600’ün üzerinde paylaşım aldı. Arızalı isimli bir Facebook sayfasında ise görseli içeren gönderi binin üzerinde paylaşım ve beğeni aldı.
Bunların yanı sıra Keşan Belediyesi tarafından düzenlenen bir satranç turnuvasının tanıtım görselinde de aynı kare yer alıyor. Söz konusu görsel daha önce Kuzey Kıbrıs Satranç Federasyonu tarafından da paylaşılmış.
Ancak fotoğrafın Atatürk’ün çocuklarla satranç oynadığını gösterdiği iddiası doğru değil. Görselin Atatürk’ü içeren kısmı 1937 yılında gerçekleşen ve Trakya Manevraları adıyla bilinen bir askeri tatbikat sırasında çekilmiş bir fotoğraftan alınmış. Bunun yanı sıra görselde yer alan çocukların üzerindeki okul üniformalarınınsa 1920 ve 1930’lu yıllarda kullanılan okul üniformalarından bir hayli farklı durduğu ifade edilebilir.
Görsel montajlanarak hazırlanmış
Görselin Atatürk’ü içeren kısmı Hanri Benazus Koleksiyonu’nda yer alan bir fotoğrafta bulunabiliyor.
17 Ağustos 1937 tarihli bu fotoğraf, Trakya Manevraları adıyla bilinen askeri tatbikat sırasında çekilmiş. Karede Atatürk’ün önündeki masada bir haritanın bulunduğu görülüyor. Analize konu olan iddiadaki görselin Atatürk’ü içeren kısmının bu kareden kesilmiş olduğu ve bu bağlamda ilgili görselin montajlanarak hazırlanmış olduğu söylenebilir.
Aynı yerde farklı açıdan çekilmiş bir başka orijinal fotoğrafa daha ulaşmak mümkün.
Çocukların üzerindeki okul üniformaları yakın bir dönemden
Görselde Atatürk dışında yer alan kısımlar incelendiğinde ise görselin 1920’li veya 1930’lu yılları yansıtmaktan uzak olduğu söylenebilir. Nitekim öğrencilerin üzerinde bulunan okul üniformalarının o dönemde kullanıldığına dair herhangi bir bulguya rastlanmıyor.
O yıllarda çekilen bazı fotoğraflarda siyah önlük ve beyaz yakadan oluşan okul üniformalarının kullanıldığı görülüyor. Atatürk’ün 19 Kasım 1937 tarihinde Adana’da İsmet Paşa Kız Enstitüsü ziyareti sırasında çekilmiş olan aşağıdaki fotoğrafında üniformanın bir örneğini görmek mümkün.
Atatürk ile İnönü’yü satranç oynarken gösteren fotoğraf da montaj
Sosyal medyada paylaşılan bir diğer görselde ise Mustafa Kemal Atatürk ile İsmet İnönü’nün bir masada oturduğu ve satranç oynamakta olduğu iddia ediliyor. Fotoğraf Şişli Belediyesi tarafından düzenlenen II. İsmet İnönü Elo Satranç Turnuvası’nın tanıtım görselinde de yer almış.
Ancak bu görselin de analize konu olan iddiada yer alan görsel gibi montajlanarak oluşturulmuş olduğunu söylemek mümkün.
Fotoğrafın orijinali incelendiğinde masada herhangi bir satranç tahtasının yer almadığı görülüyor. Masada bulunanın bir harita olduğunu söylemek mümkün.
Atatürk satranç oynar mıydı?
Analize konu olan iddiayla bir arada düşünülebilecek diğer nokta ise Atatürk’ün yaşamı süresince satranç oynayıp oynamadığı konusu. Her ne kadar kendisinin satranç oynarken çekilmiş herhangi bir fotoğrafına veya satranç oynadığına dair herhangi bir anısına ulaşılamasa da yurt içindeki gezileri sırasında kullandığı vagonun bir bölümünde aşağıdaki görselde yer alan köşeye denk gelmek mümkün.
TCDD’nin internet sayfasında bahsi geçen vagondaki bu kısma dair şu ibareler yer alıyor:
Çok sevdiği tavla ve satranç takımı ile panama hasırı koltukların sergilendiği Vagon’da Atamızın seyahatleri esnasında Anadolu ezgilerini dinlediği radyosu, Verdi, Beethoven, Bach gibi klasik müziğin en önemli temsilcilerinin plaklarını dinlediği gramofonu vagonu ziyaret edenlerin beğenisine sunulan önemli parçalar arasındadır.
Özetle ele alınan ilk fotoğrafın Atatürk’ün çocuklarla satranç oynadığını gösterdiği iddiası doğru değil. Fotoğraf montajlanarak oluşturulmuş. Sosyal medyada Atatürk ve İsmet İnönü’yü içeren ve satranç oynadıklarını gösteren bir başka kare daha paylaşılmış olsa da bu karenin de montajlanarak oluşturulmuş olduğunu söylemek mümkün. Atatürk’ün yaşamı süresince satranç oynayıp oynamadığı konusunda ise ulaşılan veriler ışığında net bir şey söylemek güç.
