Mutfakların son yıllardaki popüler meyvesi avokado ilginç bir iddiayla gündeme geldi. İddiaya göre bu meyve Osmanlı Devleti’nde bir dönem yasaklanmıştı.
Paylaşımlarda, avokado ile 1720 yılında tanışan Osmanlı’da meyvenin, bir söylenti sonucu yasaklandığı iddia edilmiş. Yayılan söylentilere göre avokado, "timsah ve ağacın birlikteliği" sonucu meydana geliyormuş. Peki iddia edildiği gibi avokado, Osmanlı'da yasak mıydı?
Anlatıda şüphe oluşturan unsurlar: Kurgu ve gerçek ayrımı
Avokadonun Osmanlı’nın “yasaklı meyvesi” olduğu iddiası aslında çok da yeni değil. İddia, benzer hikayeler iliştirilerek birçok haber sitesi ve blog tarafından paylaşılmış. Fakat hikayenin gündeme gelişi 2016’ya uzanıyor.
6 Temmuz 2016 tarihinde ilk kez “Artful Living” isimli bir sanat ve kültür sitesinde paylaşılan “Avokadonun Osmanlı Macerası” isimli yazı, aslında tüm paylaşımların kaynağı. Yazının sahibi ise yazar Fırat Yağmurlu.
Yazıyla ilgili şüphe uyandıran ilk unsur aslında daha yazı başlamadan fark edilebiliyor:
Hikayelerinin okuyucuda çoğu zaman gerçek - kurgu ikilemi yarattığını ileten Yağmurlu, aslında kaleme aldıklarının “hikaye” olduğunu da kabul etmiş.
Avokadonun Osmanlı’daki macerası Yağmurlu tarafından özetle şu şekilde aktarılmış:
İçeriğin dayandırıldığı herhangi bir kaynak bulunmadığı gibi, anahtar kelimeler kullanarak yaptığımız aramalar sonucunda benzer bir hikayeyi anlatan herhangi bir tarihsel kaynağa ulaşamıyoruz.
Örneğin, yazıya göre Molla Kamil Efendi’nin, dönemde laleleri perişan eden bir hastalığı tedavi etmesi üzerine kendisine 3. Ahmet tarafından “halaskaran-ı lalezar” lakabı takılıyor.
Ancak herhangi bir açık kaynakta Molla Kamil Efendi isminde birine rastlanmadığı gibi, bu lakabı almış biri de bulunmuyor.
Yazıda bizi şüpheye düşüren diğer bir unsur ise meyvenin Yalova’da yetiştirilmesi oluyor. Subtropik türü sebebiyle, ılık ve yağışlı iklimde yetişmesi gereken avokado, günümüzde yüzde 98 oranında Akdeniz Bölgesi’nde üretiliyor. Yağmurlu ise içeriğinde, avokadonun 1700’lü yıllarda çeşitli melezleştirme çabaları sonucu Yalova ilinde üretildiğini söylüyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından Haziran 2021’de paylaşılan araştırmaya göre, 2020 yılında avokado üretiminin tamamını Muğla, Antalya, Mersin, Adana ve Hatay şehirleri üstlenmiş. Yani, günümüzde bile oldukça güç ve pahalı olduğundan nadir tercih edilen bir yöntem olan melezlemenin, 18. yüzyılda Yalova’da yapılması olası görünmüyor.
İçeriğin sahibi aslında kurmaca hikayeler yazıyor
Topladığımız şüphe unsurlarından sonra nihayete ulaşmanın en mantıklı yöntemi ise çoğu zaman iddianın sahibine ulaşmak oluyor. Zira, Fırat Yağmurlu’nun ismi Teyit’in karşısına ilk defa çıkmıyor.
2017 yılında Gülin Çavuş tarafından kaleme alınan “Osmanlı patates yüzünden mi çöktü?” iddiası, aslında bugün ele aldığımız iddia ile aynı kadere sahip. 2016 yılında yine Fırat Yağmurlu tarafından kaleme alınan bu yazı da, dolaşıma girdiği dönemde çoğu kişilerce gerçek sanılmış.
Teyit’in ulaştığı Yağmurlu, patates yazısının kurmaca olduğunu kabul ederken, bununla birlikte, avokadonun Osmanlı’nın yasaklı meyvesi olduğu iddiası da kendisine sorulmuş. Yağmurlu, bu içeriğin de aslında kendisine ait diğer bir kurmaca hikaye olduğunu da iletmiş.
Yağmurlu, yazısının herhangi bir yerinde kurmaca olduğu bilgisini geçmezken, insanların komplo teorilerine düşkünlüğünü teyit etmekten rahatsız olduğunu da iletmiş.
Avokadonun Türkiye'de üretilmesi 1970'lere dayanıyor
Bir Orta Meksika şehri olan Puebla’da ilk kez 5 bin yıl önce evcilleştirildiği bilinen avokado, Atlantik Denizi’ni ise 16. yüzyılda aşmış. 1521 yılına gelindiğinde avokado, İspanyollar tarafından Avrupa’ya ihraç ediliyordu.
1945’te ise avokado ve faydaları Kaliforniya’da duyulmaya başlamıştı. Sektörün 1970’lerde önemli ölçüde gelişmesiyle avokado 2000’lere gelindiğinde kültürel bir üne de kavuşmuştu.
Türkiye'de tarımın avokado meyvesi ile tanışması ise aslında 1970’li yıllara dayanıyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) aracılığıyla Kaliforniya’dan deneme amaçlı Türkiye’ye gelen avokado, yukarıda da belirtildiği gibi, günümüzde yüzde 98 oranında Akdeniz Bölgesi’nde üretiliyor. İklimin avokado üretimine uygun olmadığı kanısı genel olarak hakim olsa da aslında avokado Ege ve Karadeniz Bölgesi’nde de belli alanlarda yetiştirilebiliyor.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı.
2020 yılında toplam 12 bin 648 ton avokado üreten Türkiye, tropikal meyve üretim ve ihracatında ilerlemek istiyor. İklim değişikliğinin yol açtığı yağış rejimi değişimi ise, Adana gibi şehirlerde avokado üretiminin başlamasını sağlamış.
