Aktivist Greta Thunberg’in Türkiye’yi BM’ye şikayet etmesiyle ilgili iddialar 

İDDİA: İklim aktivisti Greta Thunberg, ülkelerin karbondioksit (CO2) salım oranlarını göz önünde bulundurarak daha fazla salım yapan ülkeler dururken Birleşmiş Milletler’e Türkiye'yi şikayet etti. 

KARMA

Sosyal medyada paylaşılan bir gönderide İsveçli iklim aktivisti Greta Thunberg’in karbondioksit salımını göz önünde bulundurarak daha fazla karbondioksit salımı yapan ABD, Çin ve Hindistan gibi ülkeler dururken aralarında Türkiye’nin de bulunduğu ülkeleri BM’ye şikayet ettiği iddia edildi.

Bir kullanıcı tarafından 24 Eylül 2019’da Twitter’dan paylaşılan iddia yaklaşık 10 bin kişi tarafından beğenildi.

Aktivist Greta Thunberg’in Türkiye’yi Birleşmiş Milletler’e şikayet ettiği iddiası doğru. Ancak şikayet gerekçesinde karbondioksit salım oranları baz alınmamış. Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu bazı ülkeler, çocuklara bireysel şikayet hakkı tanıyan “BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme İhtiyari Protokolü’nü imzalamışlar. Şikayet edilen ülkelerin arasında ABD, Çin ve Hindistan’ın olmaması bahsi geçen ülkelerin BM’nin çocuklara bireysel başvuru hakkı sağladığı ek protokolü imzalamamış olmaları. Ayrıca BM’ye yapılan şikayetin sadece Greta Thunberg tarafından gerçekleştirildiği iddiası da doğru değil. Şikayet farklı ülkelerden gelen 15 genç tarafından yapıldı. 

Türkiye BM’nin çocuklara bireysel başvuru hakkı sağladığı ek protokolün imzacısı

Kişilerin, BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin ihlali durumunda BM Çocuk Hakları Komitesi’ne bireysel başvuru yapabileceklerine dair düzenlemeye buradan ulaşılabiliyor. 2014 yılında yürürlüğe giren “BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme İhtiyari Protokolü”nü ilk başta aralarında Almanya, Arnavutluk, Bolivya, Gabon, İspanya gibi 10 ülkenin imzaladığını söylemek mümkün.

Türkiye tarafından 1990 yılında imzalanan BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’ye ek olarak getirilen ihtiyari protokol, 12 Eylül 2012’de tarafından imzalanmış ve 3 Nisan 2017’de Resmi Gazete’de yayımlanmış. 26 Eylül 2018’de yürürlüğe giren ihtiyari protokol kapsamında BM’ye başvuru yapmak isteyen çocukların uyacağı usuller de buradan görülebiliyor

ABD’de yayın yapan CNN tarafından yapılan bir haberde, farklı ülkelerden 15 çocuğun BM’ye yaptığı şikayet dile getiriliyor. Haberde, BM sözleşmesinin 2014 tarihli ek protokolünü imzalayan ülkeler arasında bulunan Almanya, Fransa, Brezilya, Arjantin ve Türkiye’nin Paris İklim Anlaşması’na uymadıkları, iklim değişikliğine karşı yeterli ve zamanında önlemler almayarak çocuk haklarını ihlal ettikleri gerekçesiyle BM’ye şikayet edildiği ifade ediliyor.

Konunun dünyada da tartışılmasından sonra Thunberg, 24 Eylül 2019’da Twitter’dan yaptığı açıklamada şikayet edilen 5 ülkenin BM’nin ek protokolünü imzalayan ülkeler olduğunun altını çizdi.

Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu ülkeleri sadece Greta Thunberg şikayet etmedi 

Türkiye ile beraber Almanya, Fransa, Brezilya, Arjantin’in aralarında bulunduğu şikayet konusu ülkeler sadece iklim aktivisti Greta Thunberg tarafından BM’ye şikayet edilmedi. BM’ye yapılan başvuruda, bahsi geçen ülkelerin iklim değişikliği hususunda gerekli önlemleri almadığı iddiasıyla 12 farklı ülkeden 15 genç bulundu

ABD ve Çin dünyanın en çok karbon salımı yapan ülkeleri

Globalcarbonatlas.org isimli internet sitesi dünyadaki CO2 salımları hakkında çeşitli bilgiler barındırıyor. Küresel Karbon Atlası olarak çevrilebilecek haritaya bakıldığında 2017 yılında ABD ve Çin’in dünyadaki en çok salım yapan ülkeler olduğu anlaşılabiliyor.

Bahsi geçen ülkeleri ise Hindistan, Rusya ve Japonya izliyor. Türkiye ise sıralamada 15. sırada bulunuyor. 

Dünyadaki CO2 salımı hakkında Union of Concerned Scientists’in internet sitesinde de bazı bilgiler yer alıyor. 2016 yılı değerlerine göre ABD ve Çin’in en çok CO2 salımı yapan ülke oldukları görülebiliyor. Türkiye ise 2016 yılındaki değerlere göre dünyadaki karbondioksit salımının yüzde 1’ini gerçekleştiriyor. 

Yani, ABD ve Çin’in, Greta Thunger ve arkadaşları tarafından BM’ye şikayet edilmemesinin sebebi ise BM sözleşmesinin 2014 tarihli ek protokolünü imzalamamış olmaları.

Sonuç olarak Thunberg ve arkadaşlarının şikayet ettiği ülkelerin arasında, ABD, Çin ve Hindistan’ın olmamasının sebebi bahsi geçen ülkelerin BM’nin çocuklara bireysel başvuru hakkı sağladığı ek protokolü imzalamamaları. BM’ye yapılan şikayet gerekçesinde ise karbondioksit salım oranları baz alınmamış. Bu nedenle ülkeler hakkındaki bu iddiayı sosyal medyada en çok paylaşılan yanlış bilgi türlerinden “bağlamdan koparma” kateorisine yerleştirmek de mümkün. Bağlamdan koparma; doğru bir bilginin, içinde bulunduğu olaylar, durumlar veya ilişkiler örgüsünden koparılarak farklı bir anlatı içinde sunulduğu durumlar için kullanılıyor. Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu diğer ülkeler ise bu protokolün imzacısı oldukları için çocuklara şikayet hakkı doğuyor. 

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, 1989

BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme İhtiyari Protokol, 2014

Resmi Gazete, BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme İhtiyari Protokol hakkında karar, 2017

Twitter, Greta Thunberg tarafından konu hakkında yapılan açıklama, 24 Eylül 2019

CNN, Greta Thunberg ve arkadaşları hakkındaki haber, 24 Eylül 2019

BBC Türkçe, Çevre eylemcisi gençler Türkiye dahil beş ülkeyi BM'ye şikayet etti, 24 Eylül 2019

Reuters, Gretha ve arkadaşları hakkındaki başka bir haber, 24 Eylül 2019

Endişeli Bilim İnsanları Birliği, CO2 emisyon değerleri, 2016