Yeni koronavirüsün asfaltta dokuz gün boyunca canlı kaldığı iddiası

İDDİA: Milanolu bir doktor, yeni koronavirüs asfaltta dokuz güne kadar yaşadığı için, dışarıda hep aynı ayakkabının kullanılması ve sonrasında evin dışında bırakılması gerektiğini söyledi. 

YANLIŞ

Sosyal medyada paylaşılan bazı gönderilerdeki iddiaya göre, Milanolu bir doktor, yeni koronavirüs asfalt üzerinde dokuz güne kadar yaşadığı için, dışarıda hep aynı ayakkabının kullanılması, sonra da bu ayakkabının dışarıda bırakılması gerektiğini söyledi. 17 Mart 2020’de paylaşılan gönderi, yaklaşık 60 kez paylaşıldı. 

Ancak iddia doğru değil. Covid-19’un yüzeyde birkaç saat ila birkaç gün yaşayabildiği belirtiliyor ve asfaltta dokuz gün yaşadığına ilişkin bir bulgu yok. Ayrıca virüsten korunma yolları arasında dışarıda aynı giysinin kullanılması önerisi bulunmuyor.

Milanolu doktorun böyle bir söylemi yok

İddiayla ilgili İtalyanca ve İngilizce kilit kelime araması yapıldığında, iddiayla ilişkili Milano’dan bir doktorun koronavirüsle ilgili söylediği herhangi bir tavsiyeye ulaşılamıyor. Ayrıca bazı İtalyan kaynakları da virüsün giysi ve asfalt gibi yüzeylerden bulaşma riskinin oldukça düşük olduğunu belirtiyor. Aynı iddia, İtalya’da WhatsApp üzerinden sesli mesaj olarak dolaşıma girmiş. Fakat iddianın doğru olmadığı Butac, Corriere Dello Sport ve Bufale gibi kaynaklar tarafından belirtilmiş. 

COVID-19’un yüzeylerde ne kadar yaşadığı kesin değil 

Dünya Sağlık Örgütü ve ABD Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi’nin yayınladığı Covid-19’dan korunma yolları arasında, dışarı çıkarken özellikle aynı giysi ya da ayakkabıyı kullanmak gibi bir öneri bulunmuyor. Virüsten en etkili korunma yolu sık sık elleri yıkamak ve sosyal mesafeyi korumak.

Covid-19’un yüzeylerde dokuz gün yaşadığına dair bir kanıt da yok. Şu anda Covid-19’un yüzeyde tam olarak ne kadar yaşadığı bilinmese de Dünya Sağlık Örgütü, diğer koronavirüsler gibi Covid-19’un da yüzeyde birkaç saat ila birkaç gün yaşayabildiğini belirtiyor. Enfekte olmuş yüzeyleri temizlemenin en iyi yolu ise alkol bazlı bir temizleyici ya da dezenfektan ile yüzeyi temizlemek. 

ABD Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi’ne (CDC) göre de Covid-19 doğrudan yüzeylerden bulaşmıyor. Yüzeylerin virüsün bulaşmasındaki rolü, onlara dokunduktan sonra ellerimizi yüzümüz, ağzımız ya da gözlerimize götürmemiz. Virüsün ana yayılım yolu ise, havadaki solunum damlacıkları. Bu nedenle ellerimizi sık sık yıkamamız, yüzümüze olabildiğinde götürmememiz ve gün içinde sık kullandığımız eşya ve yüzeyleri temizlememiz öneriliyor.

Virüslerin yüzeyde kalma süresi değişebilir

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre virüslerin yaşama süresi birçok farklı faktöre bağlı. Hangi yüzey olduğu bu faktörlerden yalnız biri. Diğerleri ise sıcaklık, nem, virüsün yapısı gibi değişkenler. Bu faktörlere bağlı olarak virüslerin yüzeyde hayatta kalma süresi de değişiyor. Birçok farklı virüsün dahil olduğu koronavirüs ailesinin, farklı yüzeyler üzerinde ve sıcaklıklarda yaşama sürelerine dair çalışma yürütülmüş.

Bu çalışmaya göre örneğin MERS-CoV 30°C’de demir üzerinde sekiz ila yirmi dört saat yaşayabiliyorken, 20°C’de kırk sekiz saat kadar yaşayabiliyor. Ya da SARS-CoV 22-25°C’de plastik üzerinde beş güne kadar yaşabiliyor; MERS-CoV’un 20°C’de plastik üzerinde canlı kalma süresi ise kırk sekiz saat. Kısacası virüslerin canlı kalma sürelerinde yüzeyin türü ve sıcaklık değişkenleri belirleyici faktörler.

Dünya Sağlık Örgütü Teyit’e diğer koronavirüslerden bilinenlere dayanarak (MERS ve SARS gibi) bu virüsün (SARS-CoV-2) yüzeylerde birkaç saatten fazla hayatta kalmadığını söyleyebileceklerini belirtti. Bulaşmanın tam kapsamını anlamak için epidemiyolojik verilerin daha fazla araştırılması ve analizi gerekiyor.

Sonuç olarak iddia doğru değil. Covid-19’a yol açan SARS-CoV-2’nin yüzeylerde ne kadar yaşayabileceği henüz kesin değil. Virüsten korunmak için verilen kurumsal tavsiyeler arasında da ayakkabılarla ilgili bir madde bulunmuyor. İddia, uydurmaya örnek. 

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Dünya Sağlık Örgütü, Koronavirüsten korunma yolları

CDC, Koronavirüsten korunma yolları

Dünya Sağlık Örgütü, Virüs yüzeyde ne kadar süre hayatta kalabilir?

YouTube, How to protect yourself against COVID-19, 28 Şubat 2020

CDC, General Recommendations for Routine Cleaning and Disinfection of Households

CDC, Nesne ve yüzeyler ile temastan koronavirüs bulaşır mı?

Journal of Hospital Infection, Persistence of coronaviruses on inanimate surfaces and their inactivation with biocidal agents, 22 Ocak 2020

Dünya Sağlık Örgütü ile yapılan e-posta görüşmesi, 18 Mart 2020

Butac, Ayakkabılarınızı evin dışında bırakın mesajı, 16 Mart 2020

Corriere Dello Sport, Koronavirüs asfalttan bulaşıyor mu?, 16 Mart 2020

Bufale, "Coronavirus asfaltta 9 gün hayatta kalıyor, ayakkabılarınızı dışarıda bırakın" iddiası, 15 Mart 2020