Yeni koronavirüs tedavisinde klorokin ve hidroksiklorokin kullanımı hakkındaki iddialar

İDDİA: Sıtma için kullanılan klorokin adlı ilaç, Covid-19’u da tedavi ediyor.

KARMA

Covid-19 salgınının görüldüğü hemen her ülkeden hastalığın tedavisine ilişkin bir iddia geliyor. Tayland, Avustralya gibi ülkelerden sonra, Fransa Marsilya Üniversitesi Akdeniz Enfeksiyon Enstitüsü de yapılan testlerde sıtmanın önlenmesi ve tedavisinde kullanılan klorokin adlı ilacın etkili olduğunu iddia etti. ABD Başkanı Donald Trump da iddiaya 19 Mart 2020 tarihinde yaptığı açıklamayla destek verdi. Elon Musk  sosyal medyada klorokinin önleyici olarak düşünülebileceğini savundu.  

Ancak, sıtma tedavisinde kullanılan klorokinin, Covid-19’un tedavisindeki etkisine ilişkin projeksiyonlar olsa da iyileştirici etkisi olduğunu söyleyecek yeterli bilgiye sahip değiliz. Ayrıca, Dünya Sağlık Örgütü tarafından da belirtildiği gibi ilaç, test aşamasında. 

Klorokin Covid-19 tedavisinde halen test ediliyor 

Klorokin, sıtma tedavisinde kullanılan bir ilaç. İlacın Covid-19 tedavisinde denenen ilaçlar arasında olduğu Dünya Sağlık Örgütü’nün ilgili tablosunda yer alıyor. Fransa’da iddiayı ortaya atan isim olan Profesör Didier Raoult’un, ilacın Covid-19’u iyileştirdiği şeklindeki ifadeleri, Fransız Libération gazetesinin doğrulama ekibi tarafından 28 Şubat 2020 tarihinde incelenmiş. Analizde Fransa Sağlık Bakanlığı’nın klorokinin hastalığa bir etkisinin olmadığı açıklaması yer alıyor. Ayrıca konu, bulaşıcı hastalıklar uzmanı doktor Alexandre Bleibtreu’na da sorulmuş ve Bleibtreu çalışmaların halen yetersiz olduğunu belirtmiş. 

İlginizi Çekebilir:  Covid-19 aşısı ve tedavisine ilişkin iddialar

Dünya Sağlık Örgütü’nün test tablosunda yer alması da, ilacın henüz kesin bir tedavi olmadığını gösteriyor. Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, 18 Mart 2020’de yaptığı açıklamada, halihazırda diğer hastalıklar için kullanılan lisanslı dört ilaç veya ilaç kombinasyonunun test edileceğini ifade etmişti. Listede klorokin de vardı.  

İlaçla ilgili bazı akademik çalışmalar da var. Sciencedirect’te yer alan makalede laboratuvar ortamında yapılan çalışmalarda ilacın Covid-19’un kopyalarında etkili olduğu görülmüş. Çin’de de benzer çalışmalar yapılmış ve ilacın kullanıldığı hastalarda olumlu etkiler görüldüğü raporlanmış. Yapılan bir başka çalışmada test ilaçlarının Covid-19’a karşı gösterdiği aktiviteler gösterilmiş. Ancak Çin’de yapılan hariç, diğer tüm denemeler  laboratuvar ortamında gerçekleşmiş. Yani ilaç halen yeteri kadar denenmedi. 

FDA, Trump’ın klorokin iddiasını yalanladı

19 Mart 2020 tarihinde klorokinin tedavi sürecinde kullanımına ilişkin Donald Trump da bir açıklama yaptı. Trump, Covid-19’un tedavisi için klorokinin kullanımının ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) tarafından onayladığını söylemişti. Ancak Gıda ve İlaç İdaresi iddiayı kısa süre sonra yalanladı. Kurum, klorokinin sıtma tedavisi için zaten onaylı olduğunu, ancak Covid-19’da etkisiyle ilgili çalışmaların devam ettiğini söylüyor. 

Klorokine ilişkin geçtiğimiz aylarda da benzer bir iddia gündeme gelmişti. Nijerya’da 12 binden fazla Covid-19 teşhisi konmuş, hastaların bu ilaçla tedavi edildiği söylenmişti. Ancak iddia, AFP Fact-Check ekibi tarafından yanlışlanmış ve o dönemde de ilacın test aşamasında olduğu belirtilmişti. 

Sıtma viral ya da bakteriyel değil, plasmodium adlı bir parazitin yol açtığı bir hastalık. Tropik ve subtropik coğrafyalarda yaygın; sivrisinek ısırıklarıyla bulaşıyor. Klorokin aslında bir antiviral değil, ancak antiviral etkileri olabileceği bir süredir biliniyor.  

Sonuç olarak klorokinin Covid-19 tedavisinde işe yararlılığı halen test aşamasında. Şu an bazı ülkeler tarafından deneniyor olsa da ilacın uygun bir tedavi olup olmayacağı, yeterli çalışma yapıldıktan sonra söylenebilecek. 

İDDİA: Plaquenil adlı ilaç, Covid-19’un tedavisinde yüzde 100 tatmin edici sonuçlar veriyor.

YANLIŞ

Sosyal medyada Plaquenil adlı ilacın Covid-19’un tedavisinde tamamen iyileştirici olduğu iddia edildi. Sanofi adlı şirketin ilaçtan yüzde 100 sonuç aldığı ve ilacı 300 binden fazla hasta için tavsiye ettiği öne sürülürken, ilacın uygun dozu ve nasıl kullanılacağıyla ilgili detaylar da paylaşıldı. 

Ancak bu iddia da doğru değil. Plaquenil yani hidroksiklorokin, tıpkı klorokin gibi sıtma hastalığının ve romatoid artrit olarak bilinen eklem iltihabı hastalığının tedavisinde kullanılan bir ilaç. Yine klorokin gibi hidroksiklorokin de Çin’de hastalar üzerinde deneniyor, ancak bu denemelerin kesin bir sonucu yok.

Hidroksiklorokin Covid-19 tedavisi için test ediliyor

Klorokin gibi sıtma hastalığının tedavisinde kullanılan hidroksiklorokin de Dünya Sağlık Örgütü’nün denendiğini bildirdiği ilaçlar arasında yer alıyor. İlacın, Çin’de Covid-19’un tedavisinde kullanıldığı ve bu nedenle tüm dünyada benzer denemelerin yapıldığı da biliniyor. 

AFP, Sanofi adlı Fransız ilaç şirketinin laboratuvar sözcüsüyle görüşmüş ve sözcü, umut verici bazı testler yapıldığını söylemiş. Ancak iddia edildiği gibi “yüzde 100 tatmin edici sonuçlar” elde edildiği gibi bir bilgi yok. Yetkili, ellerinde gerektiğinde kullanılabilecek ve 300 bin hastaya yetecek dozda ilaç bulunduğunu söylemiş. Ayrıca sözcü, sonuçları doğrulamak için Fransız sağlık yetkilileriyle çalışmaya hazır olduklarını da dile getirmiş. 19 Mart 2020 tarihinde resmi sosyal medya hesaplarından da benzer bir açıklama yapılmış. 

KLİMİK: “Çalışmalar sınırlı”

Konuyla ilgili Türk Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Derneği (KLİMİK) de bir açıklama yaptı. Açıklamada klorokin ve hidroksiklorokinin Covid-19 için bazı çalışmalarda kullanıldığı ancak bu çalışmaların oldukça sınırlı olduğu ifade ediliyor. KLİMİK ilacın henüz hastalık gelişmeden kullanılabileceğine yönelik bir araştırma olmadığını, bu nedenle önleyici tedavi olarak kullanılmaması gerektiğini de belirtiyor. 

Hidroksiklorokinin çalışmasına dair bazı kaygı verici metodolojik hataların olduğunu nörobilim ve genetik uzmanı Çağhan Kızıl da belirtiyor. Şu an yapılan çalışmalarla ilacı tedavi edici olarak sunmanın da doğru olmayacağı görüşünde.

İddia sosyal medyada ve haber sitelerinde yayılınca, ilacın tükenebileceği endişesi de doğdu. 21 Mart 2020 tarihinde Sağlık Bakanlığı’ndan eczanelere ilaçla ilgili bir bilgilendirme yapıldı. Bu bilgiye göre ilaç, raporlu hastalara reçete ve raporlarının sisteme kaydedilmesi koşuluyla verilebilecek. Sağlık Bakanı’nın açıklamasına göre ilaç, Covid-19’un tedavisi için de denenmeye başlandı. 

Bilinçsiz kullanılabilecek bu ilacın ciddi alerjik reaksiyonlar başta olmak üzere ciddi yan etkileri de var. Bulantı, kusma baş dönmesi gibi yan etkiler de yaşanabilir. Varsa, kullanılan diğer ilaçlarla etkileşime de girebilir ve yan etkiler ağırlaşabilir. Bu nedenle tüm bu ilaçların doktor kontrolünde kullanılması şart. 

Sonuç olarak iddiada yer alan ilaç halen Covid-19 tedavisinde deneniyor ve yüzde 100 iyileştirici bir sonuç elde edilmiş değil. Doktorunuz tarafından önerilmeyen ve kullanımı kontrol edilmeyen hiçbir ilacı Covid-19’un şifası olarak görmeyin ve kullanmayın. 

SON GÜNCELLEME:

  • Plaquenil ilacı hakkında Sağlık Bakanlığı tarafından eczanelere gönderilen bilgilendirme metni eklendi. (26 Mart 2020 Saat: 15.06)
  • Sağlık Bakanı Fahrettin Koca’nın ilaçla ilgili açıklaması eklendi. (26 Mart 2020 15.06)

Kaynaklar

Ada, Malaria, 30 Aralık 2018

AFP, Coronavirus: Sanofi offers anti-malaria Plaquenil to treat 300,000 patients, 18 Mart 2020

AFP Fact-Check, Anti-malaria drug has proven effective in treating coronavirus but has not cured 12,552 patients, 21 Şubat 2020

Balıkesir Eczacı Odası, Plaquenil İlacı Hakkında, 21 Mart 2020

Bloomberg, Trump says the FDA has approved the drug Chloroquine for use in Covid-19, 19 Mart 2020

Doç. Dr. Çağhan Kızıl ile yapılan e-posta görüşmesi, 22 Mart 2020 / 15.04

CNBC, Here’s why Trump and Elon Musk see potential in a drug called chloroquine to treat coronavirus, 19 Mart 2020

Clinical Trials, Efficacy and Safety of Hydroxychloroquine for Treatment of Pneumonia Caused by 2019-nCoV, 4 Mart 2020

FDA, Coronavirus (COVID-19) Update: FDA Continues to Facilitate Development of Treatments, 19 Mart 2020

Fransa Sağlık Bakanlığı Twitter hesabı, Klorokin hakkında yapılan açıklama, 26 Şubat 2020

Forbes, Researchers Look To Old Drugs For A Possible Coronavirus Treatment – It Might Just Work, 18 Mart 2020

Habertürk, Sağlık Bakanı ile uzun bir sohbet, 25 Mart 2020

KLİMİK, Klorokin ve hidroksiklorokin hakkında dernek görüşü, 21 Mart 2020

Liberation, Is chloroquine, a medicine against malaria, effective against Covid-19?, 28 Şubat 2020

Nature, Remdesivir and chloroquine effectively inhibit the recently emerged novel coronavirus (2019-nCoV) in vitro, 4 Şubat 2020

Nature, Hydroxychloroquine, a less toxic derivative of chloroquine, is effective in inhibiting SARS-CoV-2 infection in vitro, 18 Mart 2020

Sanofi Twitter hesabı, konuyla ilgili açıklama, 19 Mart 2020

Sciencedirect, Of chloroquine and COVID-19

Stat News, WHO to launch multinational trial to jumpstart search for coronavirus drugs, 18 Mart 2020

The Lancet, Effects of chloroquine on viral infections: an old drug against today's diseases, 1 Kasım 2003

WHO, Landscape analysis of therapeutics as, 17 Şubat 2020

Xinhuanet, Antimalarial drug confirmed effective on COVID-19, 17 Şubat 2020

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Ada, Malaria, 30 Aralık 2018

AFP, Coronavirus: Sanofi offers anti-malaria Plaquenil to treat 300,000 patients, 18 Mart 2020

AFP Fact-Check, Anti-malaria drug has proven effective in treating coronavirus but has not cured 12,552 patients, 21 Şubat 2020

Balıkesir Eczacı Odası, Plaquenil İlacı Hakkında, 21 Mart 2020

Bloomberg, Trump says the FDA has approved the drug Chloroquine for use in Covid-19, 19 Mart 2020

Doç. Dr. Çağhan Kızıl ile yapılan e-posta görüşmesi, 22 Mart 2020 / 15.04

CNBC, Here’s why Trump and Elon Musk see potential in a drug called chloroquine to treat coronavirus, 19 Mart 2020

Clinical Trials, Efficacy and Safety of Hydroxychloroquine for Treatment of Pneumonia Caused by 2019-nCoV, 4 Mart 2020

FDA, Coronavirus (COVID-19) Update: FDA Continues to Facilitate Development of Treatments, 19 Mart 2020

Fransa Sağlık Bakanlığı Twitter hesabı, Klorokin hakkında yapılan açıklama, 26 Şubat 2020

Forbes, Researchers Look To Old Drugs For A Possible Coronavirus Treatment – It Might Just Work, 18 Mart 2020

Habertürk, Sağlık Bakanı ile uzun bir sohbet, 25 Mart 2020

KLİMİK, Klorokin ve hidroksiklorokin hakkında dernek görüşü, 21 Mart 2020

Liberation, Is chloroquine, a medicine against malaria, effective against Covid-19?, 28 Şubat 2020

Nature, Remdesivir and chloroquine effectively inhibit the recently emerged novel coronavirus (2019-nCoV) in vitro, 4 Şubat 2020

Nature, Hydroxychloroquine, a less toxic derivative of chloroquine, is effective in inhibiting SARS-CoV-2 infection in vitro, 18 Mart 2020

Sanofi Twitter hesabı, konuyla ilgili açıklama, 19 Mart 2020

Sciencedirect, Of chloroquine and COVID-19

Stat News, WHO to launch multinational trial to jumpstart search for coronavirus drugs, 18 Mart 2020

The Lancet, Effects of chloroquine on viral infections: an old drug against today's diseases, 1 Kasım 2003

WHO, Landscape analysis of therapeutics as, 17 Şubat 2020

Xinhuanet, Antimalarial drug confirmed effective on COVID-19, 17 Şubat 2020