Yayın İlkeleri ve Metodoloji

TANIMLAR VE GENEL İLKELER

  • Kurumsal isim: Teyit. İnternet sitesi bağlantısı, gerekli durumlarda parantez içinde kullanılır. 
  • Teyit (teyit.org), internette yer alan bilgileri tarar, şüpheli olanları seçer, araştırır ve sonucunu okurla paylaşır. Amacı, eleştirel düşünce alışkanlığını yaygınlaştırmak ve dijital medya okuryazarlığını yükseltmektir. 
  • Teyit’in “şüpheli” olarak tanımlayacağı bilgiler şunlardan biri olmalıdır: Doğaüstü ya da  gerçeklik üstü, bilimin veya insan aklının kapsama alanının dışında kalan, delillere veya tanıklığa dayanmadığı görülen, gerçek olamayacak kadar enteresan, iddia edilen yerde ve zamanda olması olası gözükmeyen, duygulara hitap ederek etki yaratmaya çalıştığı belirgin olan, durumu bağlamından kopararak ajite ettiği ve abartıldığı düşünülen, farklı tanıkların farklı yorumlarda bulunduğu bilgiler şüpheli olarak nitelendirilebilir.
  • Teyit, bir haber sitesi değil, bir haber doğrulama sitesidir. Doğrulama, her haber sitesi için bir gerekliliktir, ancak Teyit’te işin ta kendisidir. Teyit bir içeriği ancak, 
    • Haber sitelerinden farklı delil ve doğrulama yöntemi söz konusuysa 
    • Haber sitelerinin yapmadığı kullanıcı üretimi içerikler virallik kazandıysa
    • Eski bir iddianın üzerindeki şaibe kalkmadıysa ve farklı dönemlerde tekrar ortaya çıkıyorsa
    • Doğru olmasına rağmen hakkında “yanlış” olduğuna dair bilgiler dolaşımdaysa inceler ve yayınlar. 
  • Teyit, ‘yalan haber’ gibi içeriğin yaratıcısının motivasyonunu sorgulayan ya da öngören tanımlar kullanmaz. Şüpheli bir bilginin yanlış olduğu delillerle ortaya konulursa, bu içerik ‘yanlış bilgi’ olarak tanımlanır. Yanlış bilginin dezenformasyon amaçlı üretilip üretilmediğini belirlemek Teyit’in önceliği değildir.    

YAYIN İLKELERİ

Yayın ilkeleri, kurumun misyonu ve bağımsız gazetecilik ilkelerinin yanı sıra, Uluslararası Doğruluk Kontrolü Ağı’nın prensipleriyle uyuşmak zorundadır. 

1. Etik ilkeler

  • Teyit, hızı niteliğe öncelemez. Yeterli ve nitelikli kanıttan yoksun içerikleri yayına sokmaz. Neyin Teyit için haber niteliği taşıdığına editöryal ekip karar verir; ancak deliller için aranan kriterler esnetilemez. 
  • Teyit’in incelediği ve değerlendirdiği tüm bilgi ve kanıtlar, kamuya açık, erişilebilir ve anlaşılabilir kaynaklardan elde edilir. Yorum ve tefsirle çıkarımda bulunulmaz. 
  • Gizli kaynaklardan kural olarak görüş ve bilgi alınmaz. Kaynaklara kimliklerinin gizli tutulacağına dair söz verilemez. 
  • İsim ve resim hakkı ile masumiyet karinesine azami dikkat gösterilir. Özel hayatın gizliliğini ihlal eden şüpheli haberler incelemeye alınmaz, yayınlanmaz. “Herkese açık” olarak paylaşılmayan sosyal medya gönderileri, sosyal medya platformlarına bırakılan yorumlardaki kişilerin isimleri ve profil fotoğrafları yayınlanmaz, kişilerin sosyal medyadaki gizlilik tercihlerine saygı gösterilir. 
  • Adli vakalar, polisin takip etmesini gerektiren süreçler, toplanması yalnızca emniyetin yetki alanında olan deliller dikkate alınmaz. 
  • Yargılanma gerektiren, hüküm verilene kadar şüpheli kalacak olan, delilleri ancak mahkeme kararıyla toplanabilecek şüpheli haberler dikkate alınmaz. 
  • Ancak istihbari faaliyetlerle toplanabilecek deliller ve devletlerin gizli faaliyetleri bilinmeden çözülemeyecek vakalar dikkate alınmaz. 
  • Silahlı örgütlere oksijen verecek içerikler yayınlanmaz, propagandalarının yaygınlaşmasına izin verilmez. 
  • Nefret söyleminin, nefret suçuna dönüşme ihtimali olduğu durumlarda temkinli davranılır, nefreti büyütmeye neden olacak bir yayın yapılmaz. 
  • Görgü tanıklarıyla yapılan görüşmelerde, kişilerin bulunduğu ruh durumu ve psikolojik faktörler göz önünde tutulur. Bir görgü tanığına travmatik olayları yeniden hatırlatmayı gerektiren sorular yöneltilmez.  
  • Bilgi almaya çalışırken, olay yerindeki görgü tanıkları riskler konusunda uyarılır, kendilerini güvende hissetmedikleri sürece tanıklar zorlanmaz. 
  • Kriz anlarında yanlış bilginin yayılma eğilimindeki artış nedeniyle, insani krizlerin önüne geçmek, masum insanların etkilenmesini engellemek için olağan çalışma şartlarının dışına çıkılabilir. Bu dönemlerde daha dikkatli çalışılır. Kriz anlarında ortaya çıkan “doğru” fotoğraflar ve videolar üzerlerinde şaibe olmadıkça yayınlanmaz. Burada “Haber sitesi olmama” kriterine uygun hareket edilir.
  • Teyit işi insana öncelemez. Teyit’te çalışanların refahı önemsenir, yasayla belirlenmiş temel haklar ile özlük haklarına saygı esastır. 
  • Teyit’e ait herhangi bir içerikte, ırkçı, cinsiyetçi, homofobik, toplumun belli bir kesimini aşağılayan, peşin hükümleri pekiştiren ya da yeniden üreten, hedef gösteren, nefret söylemi niteliği taşıyan ifadeler kullanılamaz. Çalışanlar bu konuda birbirlerine ve okuyucuya karşı sorumludur. 
  • Kırılgan ve dezavantajlı gruplarla ilgili yanlış haberlerin doğrulanmasında, yaygınlık ve aciliyet kriterleri, önem lehine göz ardı edilebilir. 
  • Etnik, dini ve ulusal kimlik ve sembollerle ilgili ifadelerde anayasal sınırlara riayet edilir. 
  • 18 yaşının altındaki kaynaklardan velilerinin ya da hukuki sorumlularının izni ve refakati haricinde görüş ve bilgi alınamaz. 
  • 18 yaşın altındaki çocukların kurban konumunda olduğu içeriklerde, iddiayı tekrar etmek zorunda kalınan haller müstesna, cinsiyet belirtilmez. (Örneğin, “sekiz yaşındaki bir kız çocuğunu istismar ettiği iddiası” yerine “sekiz yaşındaki çocuğu istismar ettiği iddiası”) 
  • İddia metinleri, ses ya da görüntü kayıtlarında kullanılan orijinal ifadeler, Teyit’in yayın ilkelerini ihlal etse de değiştirilmeden bırakılabilir. 

2. Açıklık ve hesap verebilirlik

  • Belirlenen tüm şüpheli bilgilere ya da şüpheli olduğu iletilen haberlerin tümüne aynı yöntemlerle yaklaşılarak ve aynı araçlar kullanılarak doğrulama ya da yanlışlama yapılır.
  • Editörler tarafından incelemeye alınacak şüpheli bilgiler, keyfi olarak değil; önem, yaygınlık (viralite) ve aciliyet kriterlerine göre seçilir.  
  • Teyit’te yayınlanan analizlerde doğrulama ya da yanlışlama süreçlerinin tüm aşamaları ile deliller açık bir şekilde ortaya konur. 
  • İçerikte yapılan düzeltme ve güncellemeler açık bir şekilde ortaya konur. 
  • Teyit’in yayınladığı bir içeriğe Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu kanalıyla engelleme konduğunda, durum ilgili yargı kararıyla birlikte ve aynı başlıkla okuyucuya duyurulur.  
  • Teyit çalışanlarının ve yöneticilerinin tümünün kimlikleri kamuya açıktır. Çalışanlar kuruma çıkar beyanında bulunur. 
  • Teyit’in finansal kaynakları internet sitesi üzerinden kamuoyuna açıktır. Teyit’te yer alan analizlerin ya da yayınlanan makalelerin hiçbirinde, fon veren kuruluşların etkisi bulunamaz. Teyit’in içerik politikasına ya da metodolojisine yönelik müdahale girişimleri kabul edilmez. Olası bir müdahale girişiminde kurumla ilişki sonlandırılır, bu durum okuyucuyla paylaşılır. 

3. Bağımsızlık ve tarafsızlık

  • Teyit herhangi bir siyasi tartışmanın tarafı olmadan bilgilerin kanıtlanabilir gerçeklerini sunar. 
  • İhbar sisteminin sipariş sistemine dönüşmemesine azami dikkat gösterilir. İhbar eden kişi ya da kurumun, ekibi şüpheli bilgi hakkında bilgilendirdiği ön kabulüyle çalışılır. Üçüncü kişi ve kurumların analiz sipariş etmesi, kendi menfaatlerini kollayıcı analizleri yazmaya zorlaması karşısında tavizsiz yaklaşılır, kamu yararı gözetilir.
  • Teyit’te çoğulculuğa ve farklı dünya görüşlerine saygı gösterilir. Ancak herhangi bir bakış açısının yapılan iş üzerinde etkili olmasına izin verilmez. 
  • Kırılgan ve dezavantajlı grupların önceliklendirilmesi, tarafsızlığın ihlaline yorumlanamaz. 
  • Bir kurum olarak Teyit ya da bir Teyit çalışanı, belli bir kişi, kurum, siyasi parti, grup ya da çıkar çevresi lehine ya da aleyhine yayın politikası gütmez. Tüm taraflara eşit uzaklıkta, adil, açık, partiler üstü bir tutum benimser. Bu ilke içerik üretiminin tüm aşamalarında gözetilir. 
  • Teyit çalışanları herhangi bir siyasi partinin üyesi olamaz, seçim kampanyalarında görev alamaz. Çalışanlar, şahsi sosyal medya hesapları ya da bloglarında yayın ilkeleri ve editöryal bağımsızlıkla çelişen açıklama ve beyanlarda bulunamaz.   
  • Teyit, herhangi bir ülke, din, dil, ırk, toplum veya etnisite ya da belli bir ideolojiyle ilişkilendirilen söylem ve ifadeler yerine, habercilik ahlakı ve tarafsızlığın gereği olarak, yansız ve kayıtsız ifadeleri tercih eder. (Örneğin, “terörist” yerine “örgüt üyesi” ya da “militan”, “şehit oldu” yerine “hayatını kaybetti” ya da “öldürüldü”. ) 
  • Kişilerin politik yatkınlıkları, çıkar çatışmaları ya da önyargılarının kanıtlara zarar verebileceği varsayılır. Uzmanlarla yapılan görüşmeler, bu nedenle delil değil, delilleri doğrulayabilecek görüşler olarak dikkate alınır. Haberin ya da olayın kaynağı ya da tanığı ile yapılan görüşmeler de doğrudan delil sayılmaz, delilin doğrulanması için bir araçtır. 
  • Tanıklar ve uzmanlarla yapılan görüşmeler, editörlerin gerçek kimlikleriyle yapılır. Müstear isim ve mahlas kullanılmaz, anonim görüşme yapılmaz. 
  • Teyit, kurumla ilgili bir görevden kaynaklı seyahat, kalacak yer ve diğer gereksinimlerin masraflarını karşılar. Üçüncü taraflar, editöryal bir zorunluluk olmadıkça herhangi bir Teyit çalışanı ile maddi ilişkiye giremez. 

4. Güncelleme, düzeltme ve özür

  • Teyit için en önemli şey bilginin, haberlerin ya da görsellerin yanlış yayılmasının önüne geçerken, gerçeklerin peşinden gitme ve eleştirel düşünme reflekslerini geliştirmeyi haberi internetten alan tüm kullanıcılar için alışkanlık haline getirmelerini sağlayabilmektir. Bu süreçlerde analiz yeni deliller ışığında güncellenebilir ya da Teyit’in elindeki veriler hatalara yol açmış olabilir. Analiz üzerinde herhangi bir değişiklik yapılması gerektiğinde, bunu Teyit’in yazdığı analizlere ulaşan herkesin görmesi sağlanır. Maddi ve basit hataların düzeltilmesi bu başlığın dışındadır. 
  • Yayınlanan analize dair yeni bir veri ortaya çıkmışsa ve analizin bu yeni somut veriler çerçevesinde güncellenmesi gerekiyorsa, güncelleme duyurulur. Güncellemeler,  analizin en alt kısmında, hangi tarih ve saatte güncelleme yapıldığı ve analizde neyin değiştirildiği açıklanarak belirtilir. Güncellemeler sosyal medya üzerinden duyurulmaz. 
  • Yazılan bir analize ilişkin bir hata olduğundan şüphe edilirse, inceleme süreci yeniden başlatılır. İnceleme talebi okuyuculardan geldiyse, kaynak istenir. İnceleme sürecinde yine kaynakların açıklığı ilkesi izlenir. Hata tespit edilirse, analizin en alt kısmında hangi tarih ve saatte düzeltme yapıldığı bilgisi paylaşılır. 
  • Yapılan hata, analizin sonucunu değiştirebilecek ya da bir kişi & kurumu etkileyebilecek nitelikteyse, düzeltme ile birlikte sosyal medya üzerinden özür dilenir. Özrün niteliğine, ilgili editör karar verir.  
  • Analiz sonucunu değiştirmeyi gerektiren düzeltmelerin yapıldığı analizler, analizin ilk halinin ulaştığı kişi sayısına ulaşılıncaya kadar yaygınlaştırılmaya devam edilir.
  • Eğer yapılan düzenleme üzerine tekrar bir güncelleme ya da düzeltme yapılması gerekirse, aynı adımlar tekrarlanır. 
  • Teyit’in bir analizi, yasal yollarla tekzip edildiğinde düzeltme politikası izlenir. Hata tespit edilirse tekzip yayınlanır ve içerik bir açıklamayla kaldırılır.  

5. Yasal sorumluluk ve hak arama

  • Teyit’te yasal ve mali sorumlu, Dubium Bilişim Danışmanlık ve Ticaret Ltd. Şti. adına Mehmet Atakan Foça’dır. Teyit herhangi bir editörünün işinden kaynaklı karşılaşabileceği yasal süreçlerde taraf olur; hukuki masrafları üstlenir.
  • Üretilen içerikler kaynak belirtilmeden kullanıldığında önce ihtar ile uyarma, ardından mahkeme kararıyla kaldırma yöntemine başvurulur.
  • İyi niyetinden şüphe duyulan ya da alana zarar verme ihtimali olduğu fark edilen klon yayınlara karşı hukuki önlem alınır. 

EDİTÖRYAL KURALLAR

Editöryal kurallar, kurumun misyonu ve yayın ilkeleriyle çelişemez. Amaç kamuoyunun doğru bilgiye erişimidir. Editöryal kararlar, editöryal ekip tarafından ortaklaşa alınır. Şirket ve derneğin yönetim kurulu, ortakları, yatırımcıları, fonlayanlar ya da idari işleri üstlenen ekip, editöryal süreçlerde karar verici değildir.  

1. Metodoloji

Birden çok aşamadan oluşan üretim süreci şöyle işler:

a) Tarama 
  • İşe şüpheli haberlerin taranmasıyla başlanır. Burada en büyük yardımcılar takipçilerdir. İnternette karşılaştıkları bilginin doğruluğundan emin olamayan kullanıcılar Facebook, Twitter, WhatsApp ve e-posta aracılığıyla Teyit’e günde ortalama 32 tekil şüpheli bilgi gönderir (Ekim 2019 itibariyle). Bunlar “ihbar” olarak adlandırılır. 
  • Sosyal medya ve WhatsApp ihbar kanallarından iletilen şüpheli bilgilerin yanı sıra, editörler her gün yaptıkları internet taramasıyla buldukları şüpheli haberleri toplar. Köşe yazarları için Qoshe, günlük gazeteler için Medyatakip ve Interpress, Twitter için Tweetdeck, haber siteleri, trol hesaplar ve siyasilerin hesapları, Facebook için şüpheli haber listeleri ile haber siteleri, virallik tespiti için Crowdtangle başta olmak üzere yaygınlık ölçmekte kullanılan belli başlı araçlara başvurulur.  
  • Toplanan tüm şüpheli bilgiler, “Dubito” ismini verdiğimiz bir panelde buluşur. Bu sayede, tek bir sayfada tüm iddialar derlenir ve yönetilebilir.
b) Seçme ve önceliklendirme 
  • Toplanan iddialar arasında zamanı verimli kullanabilmek açısından seçim yapabilmek için üç kriterli bir önceliklendirme uygulanır. 
  • İlk önce iddianın verilere ve somut delillere dayanılarak doğrulanabilir olup olmadığı kontrol edilir. İki kişinin ya da bir grubun aralarında konuştukları iddia edilen ve konuşma esnasında orada bulunmadıkça doğruluğunun tespit edilmesi mümkün olmayan konular, kişiler ulaşılabilir olsa bile incelemeye alınmaz. Geleceğe dair öngörüler ve iddialar ile gerçekleşmesi beklenen olaylara dair varsayımlar da incelenebilir değildir. 
  • Kişiler arası konuşmalar, yorumlar, varsayım ya da gelecek öngörüsü içeren iddialar ile izi sürülemeyecek kadar geçmiş tarihte yaşanmış olaylar bu aşamada elenir. İddia doğrulanabilir değilse, bir daha bakılmamak üzere kaldırılır. 
  • Doğrulanabilir iddialar arasında, normal zamanlarda önem ve yaygınlık (viralite), kriz zamanlarında ise ilaveten aciliyet kriterlerine göre seçim yapılır. Kriterler yaygın olmayan bir içeriğin oluşturulmayacağı anlamına gelmez; birden fazla iş arasında yaygın olanın önceliklendirileceğini ifade eder.
    • Viralite: İnternet kullanıcılarının gündeminde olması, belli bir miktarın üzerinde paylaşım almış olması. Virallik ölçütü şüpheli haberin yayıldığı sosyal medya mecrasına göre farklılık gösterebilir.
    • Önem: Bireyler, topluluklar, gruplar, sistemler, haklar veya demokrasinin etkilenmesine sebep olabilecek içerikte olması. 
    • Aciliyet: Duygusal kırılmaların yaşandığı, toplumsal öfke ve korkunun alevlendiği kriz anlarında ortaya çıkan, viral olmasa dahi çabucak doğrulanması gereken nitelikte olması. (Kriz anı: Duygusal yükselişlerin, travmatik olayların yaşandığı, toplumda polarizasyonun yükseldiği, olaylara bağlı nefret söyleminin arttığı dönemler, seçim dönemleri, sistemsel değişimler, doğal ve insana bağlı afetler) 
  • İddia bu kriterleri karşılıyorsa, kimin inceleyeceği belirlendikten sonra  araştırma başlar. Önceliklendirme kriterleri dışında kalanlar ise arşivlenir ve zaman içinde yayın kriterlerini karşılar hale geldiklerinde yeniden incelemeye alınabilir.
c) Araştırma ve deliller 
  • İncelenen iddianın doğruluğuna ya da yanlışlığına işaret eden en az iki delil ortaya çıkarılır. Bu deliller doğrulanabilir ve tüm kullanıcıların ulaşabileceği kaynaklardan elde edilmiş olmalıdır. Deliller birbirini de doğrulamalı, aralarında tutarsızlık olmamalıdır. Ardından analiz yazım aşamasına geçilir.
  • Teyit delilleri, kamuya açıklık ve kesinlik ölçütlerine göre şu öncelik sırasına göre değerlendirmeye alır: 
    • Dijital yollarla elde edilebilecek açık veriler 
    • Somut belge ve dokümanlar (Resmi) 
    • Somut belge ve dokümanlar (Gayriresmi)
    • Belli bir konuyla birinci tarafların görüşleri (Kendisi, birinci dereceden yakını, avukatı vs.) 
    • Uzman görüşleri 
  • İnternet üzerinde bir bağlantı ile erişilebilecek kaynak ve deliller, linklerin kaybolma veya değişme gibi durumlarda ilk görüldüğü halleriyle korunmalarını sağlamak için, “teyit.link” sistemi ya da ya da “archive.is” üzerinde arşivlenir ve analizde bu linkle paylaşılır. Bir bağlantı ile erişilemeyecek delillerin görüntüleri tercih edilir. Arşivlenmiş kaynak linkleri analiz metni içindeki uygun kelimeler veya cümlelere gömülür.
  • İddiayı doğrulayabilecek tek yer kurum ya da kişinin kendiyse, somut  belge veya delil istenir. Konu belgelenebilecek nitelikte değilse, yegane kaynak kişinin kendisiyse, delil kabulü konusunda esnek davranılabilir. İkinci bir delil araştırılır.
  • Doğrulama ya da yanlışlama için kullanılan dijital araçlara ek olarak ulaşılabilecek tüm kaynaklara ulaşıp haberin doğruluğunu ya da yanlışlığını teyit etmek için çalışılır.
  • Analizde tespit edilen tüm delillere, “kaynaklar” adlı ayrı bir bölümde herkesin ulaşabileceği şekilde yer verilir. Böylece okuyucunun bilginin doğruluğunu denetleyebilmek için verilere ulaşması kolaylaştırılır, doğrulama sürecini izleyebilmesi, eksik ve hataları tespit edebilmesi sağlanır.
  • Tüm kaynakların orijinal linkleri, kaynağın adı ve kaynağın yayın tarihiyle birlikte bu bölümde gösterilir. (Örneğin, kaynak sayfanın adı, kaynak linkin içinde yer alan bilgiye dair özet, tarih) 
  • Çevrilen ya da farklı bir yayın kuruluşundan alınan metinlerde, metnin yayınlandığı orijinal sayfa ve yazarının adı kaynaklarda gösterilir. Çeviriyi yapan kişinin ismi ile kapak görselinde kullanılan resmin sahibi de bu kısımda verilir. (Örneğin; metnin orijinal halinin yayınlandığı sitenin adı, orijinal metnin başlığı, metnin yazarının adı) 
  • Eğer yazı başka bir site tarafından Türkçeleştirilmişse kaynak gösterme şu şekilde olur: Metnin orijinal halinin yayınlandığı sitenin adı, orijinal metnin başlığı, metnin yazarının adı, çeviren sitenin adı, çeviren kişinin adı. 
d) Yazım

Teyit’te yayınlanacak analizlerde kamunun bilgi edinme hakkı gereği, belli bir yapı izlenir. Yanıltıcı ve bilgiyi saklayarak erişimi artırmayı amaçlayan tekniklerden uzak durulur. Akışı, olay bazında gerekli olduğunda değiştirilmeye açık olmakla birlikte, kural olarak şu şekildedir: 

  • Başlık: Başlıkta iddia, iddianın doğruluğu ya da yanlışlığı açıkça ifade edilir.
  • İddia ve sonuç: İddianın tamamı açık ve anlaşılır şekilde tek cümle ile ifade edilir. Analizin sonucu bu kutuda gösterilir. 
  • Bulgularla özet: Yapılan analizde varılan sonuç, maddeler halinde özet olarak aktarılır.
  • İddianın kaynağı ve yaygınlığı: Bu bölüm, iddianın kaynağını ortaya koyar ve doğru bilgi açısından yarattığı tehdidi rakamlarla ifade eder. 
  • Varsa, iddianın geçmişi: İddia ilk kez öne sürülmüyorsa, arka planı aktarılır. 
  • Analiz: Sonuca nasıl varıldığı, adım adım ve tüm kanıtlarla birlikte analiz edilir. 
  • Varsa konunun arkaplanı: Eğer iddiadan bağımsız olarak konu uzun zamandan beri gündemdeyse arka planı aktarılır. 
  • Yanlış bilginin türü ve gerekçesi: Analizde, bilgi yanlışlanmışsa, hangi yanlış bilgi türüne ait olduğu, analizin neden yapıldığı ve açıklaması paylaşılır.
e) Yayın
  • İç doğrulama süreçleri gereği toplanan kaynaklar ve hazırlanan analizler, analizi yazan yazar dışındaki en az iki editör tarafından okunarak kontrol edilir. Bu kontrol iki aşamalıdır. İlk aşamada delillerin kontrolü, delillerin doğruluğunun kontrolü, delillerin uyumunun kontrolüne bakılır. İkinci aşamada, anlatımın sadeliğine, geri tepme etkisini en aza indirecek şekilde anlatımın kurgulanıp kurgulanmadığına ve imlaya bakılır.  
  • Analizdeki delillerin doğru olmadığı, kaynakların güvenilir olmadığı veya delillerin birbirini doğrulamadığı tespit edilirse, analiz yayınlanmaz; ancak kullanıcılara duyurulur. 
  • Elde edilen veriler ışığında, incelenen iddiaya dair dört farklı kategoride sonuç elde edilebilir: 
    • Doğru: İncelenen iddianın doğru olduğuna dair veriler elde edilmiştir. 
    • Yanlış: incelenen iddianın yanlış olduğuna dair veriler elde edilmiştir.
    • Karma: İncelenen çoklu önermenin hem doğru hem de yanlış (ya da hem doğru hem belirsiz, ya da hem yanlış hem belirsiz) bilgiler içerdiğine dair veriler elde edilmiştir. 
    • Belirsiz: İncelenen iddiaya dair veriler elde edilmiştir; ancak bu veriler iddianın doğru, yanlış ya da karma olduğuna dair bir sonuca ulaşmak için yeterli değildir. 
f) Cevap hakkı
  • Yanlış bilgi yaydığı tespit edilen kişi veya kurum, cevap hakkını kullanabilir. Cevap hakkı başvurusu [email protected] e-posta adresine yapılır. 
  • Başvuruyu yapan kişi ile haberde kaynak gösterilen kişi ya da kurumun aynı olduğundan emin olmak için çift aşamalı doğrulama metodu izlenir. 
  • Başvuru değerlendirildikten sonra, cevap ilgili metinde editörün uygun gördüğü şekilde değerlendirilir. 
e) Etki izleme
  • Analiz yayınlandıktan ve sosyal medya kanalları aracılığıyla kullanıcıya ulaştırıldıktan sonra, yanlış bilgiyi yayan sosyal medya hesapları ve haber siteleri düzenli olarak kontrol edilir. Yanlış bilgiyi düzelten ya da kaldıran bir mecra olursa, Teyit Twitter hesabından “teyit takip” başlığı altında duyurulur.
g) Anlatım kuralları
  • Teyit’te yayımlanacak içeriklerde, kamunun bilgi edinme hakkı gereği, açık ve sade bir anlatım tekniği izlenir. 
  • Teyit, kullandığı terim, tabir, sıfat ve tanımlamalarda, kamunun tercihi olan ifadelere sadık kalmak zorunda değildir. Bu ifadeleri yayın ilkeleri ve habercilik anlayışı çerçevesinde, farklı kullanmayı tercih edebilir. 
  • Metinde sarihlik ve anlaşılabilirlik esastır; metin olabildiğince öz ve kısa tutulmaya çalışılır. Uzun ve karmaşık cümlelerden, yaygın olmayan ya da yabancı kökenli ifadelerden, akademik ve terminolojik anlatımdan, mecbur kalınmadığı sürece kaçınılır. Zorunlu durumlarda bu ifadeler, metin ya da parantez içinde açıklanır. 
  • Anlatımda resmi dilden uzak durulur; cümleler mümkün olduğunca basit geçmiş, şimdiki, gelecek zaman kiplerinde kurulur. (Örneğin; “yapılır” ya da “yapılmaktadır” yerine “yapılıyor”; “gelecektir” yerine “gelecek”.)
  • Toplumun tümünü ya da belli bir kesimini tahrik edecek, dramatik, duygusal, travmatik, abartılı ifadeler kullanılırken azami dikkat gösterilir. Bu ifadelerin soğukkanlı ve mesafeli alternatifleri tercih edilir. (Örneğin; katliam, tecavüz, şehit, terörist, vatan, namus gibi  ifadeler)
  • Anlatımda müstehzi ya da haşin ifadelerden uzak durulur. Haberin içeriği ve kaynağı her ne olursa olsun, eşit ciddiyet ve metanetle incelenir; kaleme alınır. 
  • Çocuk ya da yetişkin, bazı kişileri rahatsız edebilecek, şiddet ya da dehşet içeren görsel malzemeye yer verilen içeriklerin başında, “Dikkat: Hassas görüntü içerir” ibaresine yer verilir. 

2. Yazım kuralları

  • Teyit kural olarak Dil Derneği’nin yazım kurallarını izler. Yazarlar, takıldığı noktalarda Dil Derneği yazım kılavuzuna ve internet sitesine başvurur. Teyit, Dil Derneği’nin benimsediği kuralları, gerekli gördüğü takdirde ve belli bir tutarlılık içinde esnetebilir ya da değiştirebilir. 
  • Paragraf içinde kişilerin görüşleri ya da uzun alıntılar, ilk ağızdan çift tırnak içinde ve italik olarak, ikinci ağızdan ise düz metin olarak aktarılır. 
  • Analiz içinde, okuyanın karıştırma ihtimali olan, dikkat çekilmek istenen bölümler, kalın karakter tipiyle yazılabilir. 
  • Teyit bazı ifadelerin daha kolay anlaşılmaları nedeniyle, galat-ı meşhur ifadeleri tercih edebilir. Burada ölçüt, doğru ifadenin metni zorlaması, nadirliğidir. (Örneğin, “yayımlamak” yerine “yayınlamak” kullanılabilir.)
  • Zorunlu durumlar haricinde, başlık ve arabaşlıklar da dahil olmak üzere, büyük harf ve aşırı noktalamadan kaçınılır. (Örneğin, “meclis gündemi”, “eski başbakanlardan”)
  • Farklı kökenlere sahip eşanlamlı kelimelerden, her iki kullanım da eşit yaygınlıkta ise, Türkçe kökenli olan tercih edilir. (Örneğin, medeniyet yerine uygarlık, enteresan yerine ilginç, vatandaş yerine yurttaş). Eşit yaygınlığın olmadığı durumlarda, yaygın kullanım seçilir. (Örneğin, eytişimsel yerine diyalektik) Bu kural, anlatıma zenginlik katmak ya da tekrardan kaçınmak için esnetilebilir.

DİJİTAL MEDYA İLKELERİ

1. Mecralar

  • Sosyal medyayı kullanmaktaki amaç, kullanıcılara doğru bilgiyi ulaştırmak ve mümkün olduğunca yaygınlaştırmaktır. 
  • Şüpheli haberlerin üretildiği ve yayıldığı, hedef kitlenin olduğu, gerekli ve yönetebilecek mecralar önceliklendirilir.
  • Teyit beş sosyal medya platformunda yayın yapar. (Twitter, Facebook, Instagram, YouTube, LinkedIn) Ayrıca Twitter ve Facebook’tan gelen ihbarları cevaplandırdığı Dubito yazılımı mevcuttur. Bu platformlara, yaygınlık ve önem kriterlerine göre yenileri eklenebilir.  
  • Bu platformların her birinde Teyit’in izlediği stratejiler ve içerik aktarımları farklılıklar gösterebilir. Ancak genel ilkeler tüm platformlar için sabittir.

2. Genel ilkeler

  • Sosyal medya içeriklerinde kullanılan dil ve anlatım, Teyit’in yayın ilkeleri ve yazım kurallarıyla uyumluluk göstermelidir.
  • Teyit sosyal medya platformları için ürettiği metinlerde sade ve açık bir anlatım kullanır. Tık tuzağından uzak durur. 
  • Teyit sosyal medya platformları için ürettiği veri görselleştirmeleri ve grafiklerde, açık ve sade bir anlatım kullanır. Görsellerin paylaşımında kullanılan metinlerin kafa karıştırıcı değil, anlatıcı ve açıklayıcı bir dile sahip olmasına özen gösterilir.  
  • Görsel kullanılırken (mecra dikkate alınarak) kullanıcıların haberle karşılaştıkları &  şüpheli haberi hatırlatıcı görseller tercih edilir. Kullanıcının, yeniden karşılaştığında görselin doğru olup olmadığını kolayca tespit edebilmesi amaçlanır. 
  • Kullanıcının bağlantı adresini ziyaret etmese bile en önemli bilgiye ulaşabilmesi ilkesinden hareket edilir; kullanıcının aklındaki soru işaretlerini kaldıracak en uygun metin hazırlanır. 

3. Etkileşim ilkeleri

  • Teyit kullanıcılarla iletişimi önemser. Yöneltilen soruları cevaplar, eksik bilgileri tamamlamaya çalışır. Ancak okuyucusu ile tartışma ve polemik içine girmemeye özen gösterir. İkili ya da çoklu atışmalardan uzak durur.
  • Teyit, sosyal medya kullanıcıları ile yaptığı iletişimde ayrımcılık, hakaret, küçük düşürme gibi yöntemlere başvurmaz. Bu ve benzeri durumların oluşmasına zemin sağlayacak etkileşimlerden kaçınır. 
  • Teyit, cevap verdiği sosyal medya kullanıcısı gerçek bir isme sahipse, o kişiye ilk ismiyle hitap eder. Yanıt verilen kişiyle bir kurum ya da makamı temsil ediyorsa formel hitaplar tercih edilebilir. 
  • Teyit, doğrudan hedef gösteren, küfür, hakaret ve aşağılama içeren yorumları yanıtlamaz. Teyit, bu tür kişiler, kurumlar ve düşüncelerle aynı yolu paylaşmadığını açıkça beyan eder. 
  • Doğrudan hedef gösterme niteliğinde bazı yorumlar, yanlış bilgi barındırıyorlarsa, yanlış bilgiyi çürütmek için cevaplanabilir. 
  • Teyit gerekli ve orantılı bulduğu durumlarda, kişisel ya da kurumlar hesaplarla enformel veya esprili bir dille etkileşim kurmayı seçebilir.