Yanlış bilgiyi önlemek için dört adım

Bu içerik ilk kez The Washington Post tarafından 5 Haziran 2020 tarihinde yayımlanmış ve Teyit tarafından düzenlenerek çevrilmiştir.

Herkes bir trolü beslemememiz gerektiğini bilir. Ancak o trolü aynı zamanda yeniden paylaşmamalı veya takip de etmemelisiniz.

Önce küresel salgın (pandemi) geldi. Şimdi ise bir yanlış bilgi salgınıyla (infodemi) karşı karşıyayız. Koronavirüsle ilgili gerçek dışı bilgilerden sonra şimdi de George Floyd’un ölümü ve Black Lives Matter protestoları hakkında troller, botlar ve provokatörler yanlış bilgi yayıyor. Ve bu konularla en çok ilgilenen insanlar yanlış bilgileri yanlışlıkla daha da yayılıyor olabilir; bunu 2016’daki ve 2018’deki ABD seçimlerinde görmüştük.

Zaafımızdan faydalanılmaması için onların yöntemlerini öğrenmeli ve Facebook, Instagram, WhatsApp, YouTube, Reddit ve Nextdoor’da gördüğümüz şeylerle başa çıkmak için yeni yöntemler öğrenmeliyiz. Birkaç saniye ayırıp aşağıda sıralananları yapmak, yediden yetmişe herkesin, başkalarının bilgi savaşında silah olmasını önleyecek.

Adım 1: Frene basın

İnsanlar kişisel olarak kefil olamayacakları bilgileri çok hızlı paylaşabiliyorlar. Bu nedenle içgüdüsel bir kasise ihtiyacımız var.

Kasten yanlış bilgi üreten kişilerin bizi manipüle etmek için kullandıkları ana araç duygular. “Görünüşe göre korktuğumuz zaman pek şüpheci olmuyoruz,” diyor Wardle. Ve şu an herkes çok korkuyor.

Özellikle güçlü tepkiler veriyorsanız durup bir daha düşünün. Gördüğünüz içeriğe bakmayı bırakın, sonra birkaç dakika sonra tekrar okuyun ve kendinize şunu sorun: “Gerçekten bunu paylaşacak kadar çok şey biliyor muyum?”

Bu özellikle de görüşlerinizle uyuşan fikirler için geçerli. “Zihnimiz kısayollar bulmaya, zaten doğru olduğunu düşündüğümüz bilgileri bulmaya çalışıyor,” diyor Atlantik Konseyi’nin Adli Bilişim Araştırma Laboratuvarı Müdürü Graham Brookie. “Bunun farkında olmak, savaşmanın yarısıdır.”

Yanlış bilgiyi kasten yayan kişiler aynı zamanda ailenizi silah haline getiriyor. Taktiklerden biri insanları “gerçekten önemsiyorsanız paylaşın” gibi şeyler söyleyerek paylaşmaya ikna etmek. Bu, zincirleme mektupların diijtal eşdeğeri.

Dahası: Başkalarının deneyimlerini ve fikirlerini paylaşmak ve bunlar hakkında yorum yapmak yerine kendi deneyim ve düşüncelerinizi yazmaya odaklanın.

Adım 2: Kaynağı kontrol edin

Bilgileri değerlendirmeye çalışmak zor ve vakit alan bir şey olabilir. Bunun yerine, bilgi kaynağının itibarını değerlendirmek için birkaç saniyenizi ayırın.

İnternetle büyümüş insanlar bile tüm bilgilerin eşit yaratılmadığını unutabiliyor. Yalnızca arkadaşınız tarafından yeniden paylaşılması veya kaynağın isminin kulağa meşru gelmesi, bu bilgiye güvenebileceğiniz anlamına gelmez.

Bu önemli bir konu, çünkü sosyal medyada bir kaynağı paylaştığınızda veya takip ettiğinizde onu destekliyor oluyorsunuz. Niyetiniz bu olmayabilir, ancak sosyal medya yazılımları bu şekilde işliyor; her takipçi, bir kaynağın daha çok yayılmasına ve hepimizin ne göreceğine karar veren algoritmalarda daha yüksek seviyelere çıkmasına yardımcı oluyor.

Kendinize bir kural oluşturun: Kaynağın profil sayfasına bakmadan bilgiyi paylaşmayın.

Kaynakları incelemek için bazı ipuçları:

  • Bazen ilk kaynak bir aile üyeniz veya arkadaşınız olabiliyor. Bu zamanlarda onların eriştiği kaynağı kontrol etmeniz gerekiyor.
  • Hesabın ne zaman oluşturulduğuna bakın. (Twitter’da ve Facebook’ta profil sayfalarında “katılma tarihi” bulunuyor.) Son bir ay içinde, 200’den az takipçiye sahip sosyal medya hesaplarında bir artış oldu; bu da dezenformasyon çabalarına işaret ediyor. Twitter’ın yakın zamanda kapattığı sahte Antifa (Anti faşist eylem grubu) hesabı yalnızca birkaç günlüktü.
  • Kişi kim olduğunu söylüyor mu? Söylüyorsa muhtemelen onları Google’da bulabilirsiniz.
  • Bir hesabın en son gönderilerine ve birkaç hafta önceki gönderilerine göz atın. Tutarlılar mı?
  • Kendinize bu konu hakkında onları bilgili yapan şeyin ne olduğunu sorun. Bilgiyi edindiğini iddia ettiği kaynak gerçek mi?
  • Bir haber kaynağı olduğunu iddia ediyorsa internet sitesi var mı? İletişim kurmak mümkün mü? NewsGuard adlı bir hizmet, doğru bilgileri yayınlama kayıtlarına dayanarak 4 binden fazla haber sitesini derecelendiren bir internet tarayıcısı eklentisi sunuyor.

Eğer bir hareketin parçasıysanız, topluluğunuzun üyelerinin gerçekte kim olduğunu bulmak için zaman ayırın. Başkasının işine burnunu sokan kişilerin tuzaklarından, internette sesi en çok çıkan kişiye inanmaktansa yalnızca öne çıkan doğrulanabilir hesaplarından gelen bilgilere inanabilirsiniz.

Adım 2.5: Sevimli şeylere güvenmeyin

Orman yangını gibi yayılan görüntüler ve sloganlar olan meme‘ler eğlenceli olabiliyor. Ancak aynı zamanda silah olarak kullanıldıklarını da bilin.

Örnek olay: 2016 seçimleri zamanında Rus hesapları eğlenceli birçok görsel paylaştı; bunlardan birinde Amerikan bayrağı sallayan golden retriever köpek vardı ve “Harika bir hafta olacağını düşünüyorsanız beğenin!” yazıyordu. Görselin kaynağı Being Patriotic (Vatansever Olmak) adlı bir Facebook sayfasıydı. Sayfa aşırı milliyetçilik övgüsü yapıyordu ve 200 binden fazla takipçisi vardı.

Evet, dezenformasyon yayan kişiler yavru köpekleri kendi emelleri için kullandı. Aynı zamanda Beyoncé meme‘leri de kullandılar.

Bir gönderinin tehlikeli olması için yanlış olması gerekmiyor. Dezenformasyon yayan kişiler, sizin kendi konumlarını geliştirmenizi sağlayarak paylaşım mekanizmalarını ele geçirme konusuyla daha çok ilgileniyorlar.

Bu da bizi ikimci adıma geri götürüyor: kaynakları kontrol edin. Paylaştığınız, beğendiğiniz, yeniden paylaştığınız zaman kimi destekliyorsunuz? “Hiç tanımadığınız insanların içeriklerini yaymak için hiçbir sebebiniz yok,” diyor Jankowicz.

Meme, kasten yanlış bilgi yayan kişiler için giderek daha yaygın hale gelen bir mecra olan Facebook grubundan çıksa bile bu geçerli. Gruplar kendilerini sıkı fıkı topluluklar olarak pazarlarlar, ancak grup duvarlarının arkasında kötü şeyler saklıyorlar olabilirler.

Adım 3: Dedektif olun

Bazen hızlıca kaynak kontrolü yapmak sonuç vermez ancak paylaşılan bilgilerle hâla ilgileniyor olabilirsiniz. Böyle zamanlarda Caulfield’ın “yatay okuma” ismini verdiği şeyi yapabilirsiniz. Elinizdeki bilgileri derinlemesine incelemek yerine internetteki başka kaynaklara bakın.

Sorulacak sorular:

  • Herhangi bir saygın teyit kuruluşu bu iddiayı incelemiş mi?
  • Aynı şeyi başka bir kişi, belki de farklı bir açıdan yazmış mı?
  • Görüntü veya alıntı nerede ve ne zaman oluşturulmuş? images.google.com gibi sitelerde tersine görsel arama yapın. BuzzFeed kısa süre önce bir McDonald’s restoranının Minnesota protestoları sırasında yandığını iddia eden ve 15 binden fazla retweet almış bir gönderiyi yalanladı. Kullanılan fotoğraf aslında 2016 yılında Pennsylvania’da çekilmişti.

Adım 4: Yanlış bilgi bulduğunuzda dikkatlice düzeltin

Düşünceli vatandaşlar arkalarında gerçeklik kırıntıları bırakarak diğer insanların yanlış bilgilere kanmamasına yardım edebilir ve etmeli. Caulfield’ın söylediğine göre içerik, teyitli bir bilgiyle yorum aldığında insanların o bilgiyi paylaşma olasılığının daha düşük oluyor.

Ancak bunu dikkatli yapın. Asıl bilgiyi yorum ekleyerek paylaşmak bazen asıl kaynağın yayılmasına yardımcı olabiliyor. Bazı profesyonel teyitçiler tarafından kullanılan daha iyi bir fikir ise görüntü veya videonun ekran görüntüsünü almak ve ardından kırmızı bir X çizerek bunu paylaşmak.

Başkasının gönderisi hakkında yorum yapıyorsanız çoğu insanın düzeltilmekten hoşlanmadığını unutmayın.

“Haklı olduğunuz için kavga etmeyin,” diyor Brookie. “Böyle yaparsanız, karşınızdaki kişinin muhtemelen tepki vereceğini ve onları aptal hissettirdiğiniz için başta inandıkları şeye daha da inanacaklarını gösteren çokça veri bulunuyor.”

Doğrusunu nasıl yapacaksınız? Mitchell yakın zamanda bir aile üyesinin koronavirüsle ilgili yanlış bilgi içeren bir videoyu paylaştığını görünce ilk başta öfkelendi. “Aptalca olduğunu düşünmüştüm,” diyor Mitchell. Sonra akrabasının buna neden inandığını anlamak için videoyu izledi: Video kötü şöhretli Tuskegee frengi çalışmasına dayanan, hükümet itimatsızlığı yayıyordu.

“Dezenformasyonun çekirdeğinde gerçekler yatıyor,” diyor Mitchell. “Yani dezenformasyonu kesip incelerken gerçeği bulup onun hakkında konuşmanız ve geri kalanının yalan olduğunu söylemeniz gerekiyor.”

Kaynak

The Washington Post, You are probably spreading misinformation. Here’s how to stop, 5 Haziran 2020.

Çeviri: Can Başaçek

Kapak görseli: The Independent / Ping Zhu

Bir sahte içeriği gerçeğinden ayırt etmenin yollarına, teyitçi gibi düşünebilmeyi sağlayan yöntemlere, doğrulama araçlarına, fact-checking dünyasından haberlere ve güncel gelişmelere yer verdiğimiz #teyitpedia yazısını sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler.

Bu kategorideki yazılarımızı daha hızlı sürede hazırlamamız ve daha fazla kişiye ulaştırabilmemiz için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz.

Kaynak

The Washington Post, You are probably spreading misinformation. Here’s how to stop, 5 Haziran 2020.

Çeviri: Can Başaçek

Kapak görseli: The Independent / Ping Zhu