WhatsApp gruplarının devlet tarafından incelemeye alındığı iddiası

İDDİA: Devlet, WhatsApp gruplarındaki mesajların içeriklerini incelemeye aldı. Gruplar yeniden oluşturulursa geriye dönük inceleme yapılamıyor.

YANLIŞ

Covid-19 salgınıyla birlikte yanlış bilginin aktığı mecralardan biri kapalı mesajlaşma platformu WhatsApp oldu. 5G ile yeni koronavirüs arasında bağlantı olduğu iddiası, şehirlerin helikopterlerle dezenfekte edileceği söylentileri, altın ve çay günlerinin bakanlık tarafından üç hafta yasaklandığını gösteren sahte belge gibi içerikler kapalı mesajlaşma programlarında daha geniş kitlelere ulaşmaya başladı. Hatta dünya genelinde benzer bir durum yaşanınca WhatsApp çeşitli önlemler almaya başladı.

Yanlış bilgi kervanına Nisan’ın ilk haftasında yenileri de eklendi. İddialara göre devlet WhatsApp gruplarını incelemeye almıştı. İncelemeye karşı önlem almanın yolu da mevcut grupların silinmesi ve yeniden oluşturulması idi. İddianın dayanağı ise “İzmir’den bir ceza mahkemesi başkanı”ydı. 

Bu iddianın peşi sıra bir de ses kaydı ortaya çıktı. Ses kaydındaki kişi bir avukat arkadaşıyla konuştuğunu ve mecliste şu an görüşülmekte olan yasanın çıkmak üzere olduğunu belirtiyordu. Sonrasında da WhatsApp gruplarıyla ilgili ciddi yaptırımlar geleceğini ve grupları kapatıp açmayı tavsiye ediyordu. 

WhatsApp’la ilgili yine WhatsApp’ta dolaşan bu iki paylaşım, muhtemelen milyonlarca kişiye ulaştı. Sonda söylenmesi gerekeni başta söyleyelim, iddialar doğru değil. Ama açıklanması gereken birçok nokta var.

İddianın yayıldığı 5-12 Nisan haftasında mecliste görüşülen yasal düzenleme infaz yasasında değişiklikler öngörüyor ve dijital medyayla ilgili herhangi bir madde içermiyor. Yani çıkmak üzere olan kanunlar arasında böyle bir madde yer almıyor. 

Teknik anlamıyla WhatsApp grupları

WhatsApp gruplarındaki yazışmalar ya da iki kişi arasındaki konuşmalarla ilgili ilk vurgulanması gereken, mesajlaşma platformunun kullanıcıların bilgisini paylaşmamakla yükümlü olduğu. WhatsApp’ın güvenlik politikaları incelendiğinde mesajlaşmaların uçtan uca şifrelemeyle korunduğu, yani mesajların sadece kullanıcı ve kullanıcının iletişim kurduğu kişilerce okunabileceğinin güvencesinin verildiği görülebiliyor. Yine aynı sayfada her bir mesajın kendine özgü bir kilidi ve şifresi bulunduğu vurgulanıyor. WhatsApp’ın kullandığı uçtan uca şifreleme, platformun başka bir sayfasında genişçe anlatılmış. Şifreleme Open Whisper System ortaklığında geliştirilmiş. Bu güvenliğin teknik ayrıntıları ise 12 sayfalık bir raporla anlatılmış

Gazeteci Cüneyt Özdemir de 10 Nisan’da yaptığı YouTube yayınında konuyu gündeme aldı. İstanbul Barosu Bilişim Hukuku Merkezi Kurucusu Avukat Gökhan Ahi’nin konuk olduğu yayında, WhatsApp gruplarındaki yazışmaların şifrelendiği ve cihazlardaki konuşmalara erişmenin de mümkün olmayacağı vurgulandı. 

Hiçbir sistem kusursuz değil elbette, çeşitli yöntemler ile bu duvarları aşmak mümkün. Ama WhatsApp gibi yaygın bir uygulama bu güvenlik açıklarını kapatmak için sürekli güncellemeler yapıyor. Yani teknik olarak bakıldığında kişisel verilerle ilgili büyük bir sorun gözükmüyor. Ancak şu notu düşmek gerek: Hiçbir program yüzde 100 güvenli değil. Burada hem firmalara hem de kullanıcılara büyük görev düşüyor. 

Mesajların silinmesi konusuna gelince… Dolaşan metinde, grup yazışmaların silinmesinin, geçmiş mesajların incelenmesini engelleyeceği öne sürülüyor. Ancak uygulama belli aralıklarla konuşmaların yedeğini alıyor. Eğer yedeği silmezseniz, konuşmalarınız sunucularda tutuluyor. Ancak bu, mesajlarınıza sizin dışınızda birinin ulaşacağı anlamına da gelmiyor. Yani grup mesajlarını silmek yedeklerin silinmemesi halinde tek başına yeterli değil. 

Gelelim mesajlar ve devlet ilişkisine. Eğer bir kişi hakkında resmi bir soruşturma varsa, talep edilmesi halinde kullanıcının hesap bilgilerinin resmi makamlarla paylaşılabileceği belirtilmiş. Bu konuyla ilgili ayrıntılar da programın sayfasında yer alıyor. Özellikle çocuk istismarı gibi davalarda bu konuda daha hızlı aksiyon alınacağı da belirtiliyor

Ne olmuştu?

Bütün bu iddiaların yayıldığı dönemdeyse yeni bir yasa taslağı konuşulur oldu. Meclise sunulacak bir paketle, sosyal medya ve WhatsApp gibi uygulamalarda bazı değişiklikler yapılacağı belirtilmişti. İnternette bu konuda bir taslak da dolaşıma sunuldu. Konu üzerine yapılan yoğun tartışmaların ardından HDP’den Garo Paylan bu maddelerin taslaktan çıkartıldığını belirtti. Nitekim meclise gelen teklifte bu konuda bir madde yer almıyor.

Sosyal medyada dolaşan metinde sosyal medya platformlarının Türkiye’de bir temsilci belirlemesi öngörülüyordu. Bu kurala uymayanlara da ilk aşamada yüzde 50, ikinci aşamada yüzde 95 internet trafiği bant daraltması uygulanması planlanıyordu. Yine Türkiye’deki kullanıcıların verilerinin Türkiye’de barındırılma yükümlülüğü de maddenin bir diğer vurgusuydu.

Düzenlemedeki bir diğer maddeyse şebekeler üstü hizmetlerle ilgiliydi. Mobil operatörlerin vermediği, ancak internet kullanan her türlü hizmet, servis ve uygulama bu kapsama giriyordu. Örnek vermek gerekirse Netflix, WhatsApp, Spotify, Telegram gibi yaygın kullanıma sahip servisleri bu grupta sayabiliriz. Taslakta yer alan maddelerle ağ bağımsızlığının (internete erişimle ulaşılan servisler arasında ayrım olmaması ilkesi) tehdit altında olduğunu ifade eden internet hukuku uzmanı Prof. Dr. Yaman Akdeniz, konunun içeriklerle ilgisi olmadığı görüşünde. Akdeniz, WhatsApp gibi hizmetlerin devletlerin ulaşmak istediği şekilde arşiv tutmadığını da belirtmişti. Akdeniz’in de ifade ettiği gibi düzenleme ile bu tip uygulamaların hızının fazlasıyla düşürülebileceği ve kısıtlamalar getirilebileceği izlenimini edinmek mümkündü. Ancak teklifte bu maddeler yer almadı.

Peki anayasa ne diyor?

Anayasanın 20. maddesine göre sayılan sınırlama sebeplerinden en az biri yanı sıra aksi yönde hakim kararı olmadıkça, özel hayatın gizliliği esas. 

Kişiler arası haberleşme, ancak anayasanın 22. maddesinde belirtilen sınırlama sebeplerinden biri veya birkaçı ile usulüne göre verilmiş bir hakim kararıyla kısıtlanabiliyor. Haberleşme hürriyetine ve gizliliğine getirilecek istisnaları uygulayacak kurumların da, kanunla belirlenmesi gerekiyor. Anayasanın 13. maddesinde belirtildiği üzere temel hak ve özgürlükler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca ilgili maddelerde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabiliyor.  

Hindistan örneği

Bu konuda dikkat çekici bir örnek de Hindistan. Geçmişte Hindistan hükümeti WhatsApp’tan içerik incelemesi talebinde bulunmuştu. Hindistan’da 2018’de yaşanan ve bilgi kirliliği sebebiyle ciddi can kayıplarıyla sonuçlanan olaylar sonrası hükümet, WhatsApp’tan mesajları inceleyip mesajların asıl kaynaklarına ulaşmalarını sağlayacak bir adım atmasını istedi. WhatsApp’tan Carl Woog ise bunun uçtan uca şifreleme sistemi sebebiyle mümkün olmadığını ve talebin gizlilik politikasına aykırı olduğunu açıklamıştı.

Ülkede 2017’de yapılan bir yasal düzenlemeyle de Uttar Pradeş eyaletinde WhatsApp gruplarındaki mesajların hukuki sorumluluğu grup yöneticilerine ait. Amaçsa yanlış bilgi yayılımını engellemek.

Günün sonunda eldeki bilgiler ışığında şunları söyleyebiliriz, şu anda 13 Nisan itibariyle mecliste görüşülen düzenlemenin WhatsApp’la herhangi bir ilgisi yok. Meclise gelmesi beklenen düzenlemenin sonucunda bu tip uygulamalara erişim daha zorlaşabilir, hatta bir adım ilerisinde konuşan kullanıcının yer, zaman gibi bilgileri depolanabilirdi. Düzenleme içeriklere erişim veya grupların okunması gibi bir konuyu kapsamıyordu. Son gelen bilgiler de bu maddelerin taslaktan çıkarıldığı yönünde. İddia bu haliyle uydurmaya örnek gösterilebilir.

SON GÜNCELLEME:

  • Garo Paylan’ın açıklaması sonrası torba yasayla ilgili değişikler yapıldı. (14 Nisan 2020 / 12.40)
  • Meclise sunulan teklife göre düzenlemeler yapıldı. (15 Nisan 2020 / 12.30)

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

WhatsApp, Güvenlik politikaları

WhatsApp, Uçtan uca şifreleme

WhatsApp, White Paper

Forbes, Forget About Backdoors, This Is The Data WhatsApp Actually Hands To Cops, 22 Ocak 2017

TheGuardian,WhatsApp design feature means some encrypted messages could be read by third party, 13 Ocak 2017

Mevzuat.gov.tr, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası

BBC, Why India wants to track WhatsApp messages, 30 Ekim 2019 

YouTube, Cüneyt Özdemir’in programı, 11 Nisan 2020

Wired, WhatsApp Flaws Could Allow Snoops to Slide Into Group Chats, 1 Ekim 2018

WhatsApp, Law Enforcement Online Requests

Dignited, What are Over the top (OTT) services?, 27 Haziran 2018 

BBC Türkçe, Türkiye'de 'WhatsApp yazışmalarının denetleneceği' iddiası doğru mu?, 11 Nisan 2020

BBC, Why India wants to track WhatsApp messages, 30 Ekim 2019

CNN Türk, WhatsApp grup yöneticileri hapse atılabilecek! - Teknoloji Haberleri, 24 Nisan 2017