Videonun Türk F-16’sının Yunan uçağıyla it dalaşına girdiğini gösterdiği iddiası

İDDİA: Video Türk F-16'sının Yunan uçağıyla it dalaşına girdiğini gösteriyor. 

YANLIŞ

Sosyal medyada 8 Aralık 2019’da yer alan Teyit’e de ihbar olarak gönderilen bir videonun, Nisan 2018’de Ege Denizi’nde Türkiye’ye ait F-16 uçakları ile Yunanistan’a ait Mirage 2000 uçakları arasındaki it dalaşını gösterdiği iddia edildi. Aynı video TGRT Haber’in sosyal medya hesabında yer alan bir paylaşımda da kullanıldı. Video şimdiye kadar yaklaşık 200 retweet ve bin 200 beğeni aldı.

Ancak video 2018’den değil. İki farklı görüntünün peş peşe eklenmesiyle oluşturulan videonun ilk yarısındaki görüntü, FALCON BMS 4.33 isimli bir simülatörden, diğer yarısıysa en erken 2007 tarihli bir YouTube paylaşımından alınmış. 

Videonun ilk yarısı simülasyon 

İddia konusu videonun ilk saniyelerinden ekran görüntüsü alınıp Yandex’te tersine görsel arama yapıldığında karşımıza 12 Temmuz 2017’de YouTube’da paylaşılan bir video çıkıyor. Paylaşan kişi videonun FALCON BMS 4.33 simülatörü ile yapıldığını açıklamış.

FALCON, bilgisayarlara kurulabilen bir uçak simülatörü uygulaması. Bu uygulamayla yapılan birçok videoya internet üzerinden ulaşılabiliyor. Bu videolardaki simülasyon görüntüsündeki işaret ve logolarla, iddia videodaki görüntünün benzerliği hemen fark edilebiliyor. 

F-16 simülasyonları videodakinden farklı

F-16’larda kullanılan simülasyon ekranlarının görüntüleri ise FALCON ekranındakilerden oldukça farklı; bunu TRT Haber’in hazırladığı bir belgeselden anlıyoruz. 

Gerçek bir F-16 uçuşunda, simülasyondakine benzer bir ekranın var olmadığını da başka bir videodan görebiliyoruz.

İkinci yarı eski tarihli bir videodan alınmış 

Videonun ikinci yarısında kullanılan görüntülere ise, 2007 tarihli YouTube paylaşımlarından ulaşıyoruz. Yani videonun diğer yarısı 2018’den olamaz.

Hoax Eye isimli Twitter hesabı da iddia videonun ilk kısmını inceledi ve videonun 2018’deki it dalaşından olmadığını belirtti. Yunanistan’daki doğrulama platformu Ellenika Hoaxes Şubat 2018’de yayımladığı bir analizde iddia konusu videonun Türk savaş uçakları ile alakalı olmadığını belirtmişti. Bu analizden yola çıkarak aynı videonun daha önce de benzer iddialarla sosyal medyada paylaşıldığını söyleyebiliyoruz. 

Nisan 2018’de yaşanan kazanın sebebi it dalaşı değil

F-16’ların yaptığı kazaların bazılarına F16.net isimli internet sitesinde tutulan bir arşivden ulaşılabiliyor. Sitede arama yaptığımızda karşımıza 2018’de F-16 ve Mirage 2000 model uçaklar arasında yaşanmış bir kaza ya da it dalaşı bilgisi görünmüyor. Fakat AFP’nin (Agence France-Presse) 13 Nisan 2018’deki bir haberinde, Yunanistan Milli Savunma Bakanlığı’ndan yapılan bir açıklamaya referansla Ege Denizi açıklarında Türkiye F-16’ları ile it dalaşı yaşandığı ve bir Yunan askerin hayatını kaybettiği bilgisi var. Aynı bilgi New York Times’ın bir haberinde de yer alıyor. Eski Yunanistan Savunma Bakanı attığı tweette bir pilotun öldüğü bilgisini doğrulamıştı

Ancak TRT World ve Anadolu Ajansı, o günkü haberlerinde ölümün it dalaşından kaynaklandığının Türk  yetkililer tarafından reddedildiğini ifade etti. Yunanistan’da yayın yapan başka bir haber platformu Ptisidiastima’dan Phaedon Karaioisfides de bir analiz yayımlayarak ölümün asıl sebebinin Türk F-16’lar olamayacağını belirtti. Kaza alçak irtifa bulutları sebebiyle normalde de sisli olan bir bölgede gerçekleşmiş. Ayrıca Yunan savaş uçakları bölgeden ayrıldıktan tam dokuz dakika sonra Türk F-16’lar aynı noktaya varmış. Ptisidiastima’daki yazıda Yunan pilotun ölme sebebine ilişkin birçok teknik neden daha sayılıyor. 

Daha ayrıntılı bilgi almak için Teyit Ellenika Hoaxes’a da ulaştı. Ellenika Hoaxes ekibi de ölen Yunan savaş pilotunun ölüm sebebinin Türkiye olamayacağını ve konu hakkında hala spekülasyonlar bulunduğunu ve devlet tarafından araştırıldığını belirttiler. Ellenika Hoaxes’tan Thanos Sitistas, Ege Denizi’nde uzun süredir devam eden anlaşmazlıklar nedeniyle kendilerinin de sık sık benzer iddialarla karşılaştıklarını ifade etti. 

İki taraf Ege Denizi’nde birçok kez karşı karşıya gelmiş, it dalaşına girmiş, hatta 8 Ekim 1996’da bir Türk askeri hayatını kaybetmişti

Sonuç olarak video Türk F-16’sının bir Yunan savaş uçağı ile Nisan 2018’de girdiği it dalaşını göstermiyor. İddia, yanlış bilgil içeren videoları tanımlama rehberi içerisindeki kategorilerden “kurmaca”ya örnek gösterilebilir. 

Kaynaklar

YouTube, İddia videonun ilk kısmının alındığı FALCON videosu, 12 Temmuz 2017

YouTube, FALCON BMS 4.33 simülasyon videosu, 1 Kasım 2015

TRT Haber, F-16 pilotları nasıl yetişiyor? Subayların pilotluğa uzanan zorlu yolculuğu, 7 Ağustos 2019

YouTube, F-16 kokpit görüntüleri, 2 Haziran 2016

YouTube, İddia videonun ikinci kısmının alındığı video, 16 Temmuz 2007

f-16.net internet sitesi

News24, Yetkililer, Yunan savaş pilotunun Türkiye müdahale misyonundan sonra kaza sonucu öldüğünü söyledi, 13 Nisan 2018

NY Times, İlgili haber, 12 Nisan 2018

Twitter, Hoax Eye’ın tweeti, 13 Aralık 2019

BBC, Yunanistan, F-16'larını modernize edecek, 28 Nisan 2018

Haber7, Yunanistan'da ANKA paniği! F-16 kaldırmışlar, 6 Nisan 2018

Ellenika Hoaxes, İlgili analiz, 26 Şubat 2018

Twitter, Eski Yunanistan Savunma Bakanı’nın tweeti, 12 Nisan 2018

Ptisidiastima, Nisan 2018’deki kaza hakkında çıkan haber, 12 Nisan 2019

Ellenika Hoaxes ile yapılan görüşme, 17 Aralık 2019 / 11.00

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

YouTube, İddia videonun ilk kısmının alındığı FALCON videosu, 12 Temmuz 2017

YouTube, FALCON BMS 4.33 simülasyon videosu, 1 Kasım 2015

TRT Haber, F-16 pilotları nasıl yetişiyor? Subayların pilotluğa uzanan zorlu yolculuğu, 7 Ağustos 2019

YouTube, F-16 kokpit görüntüleri, 2 Haziran 2016

YouTube, İddia videonun ikinci kısmının alındığı video, 16 Temmuz 2007

f-16.net internet sitesi

News24, Yetkililer, Yunan savaş pilotunun Türkiye müdahale misyonundan sonra kaza sonucu öldüğünü söyledi, 13 Nisan 2018

NY Times, İlgili haber, 12 Nisan 2018

Twitter, Hoax Eye’ın tweeti, 13 Aralık 2019

BBC, Yunanistan, F-16'larını modernize edecek, 28 Nisan 2018

Haber7, Yunanistan'da ANKA paniği! F-16 kaldırmışlar, 6 Nisan 2018

Ellenika Hoaxes, İlgili analiz, 26 Şubat 2018

Twitter, Eski Yunanistan Savunma Bakanı’nın tweeti, 12 Nisan 2018

Ptisidiastima, Nisan 2018’deki kaza hakkında çıkan haber, 12 Nisan 2019

Ellenika Hoaxes ile yapılan görüşme, 17 Aralık 2019 / 11.00