Videonun henüz Suriye’de taşlanan TSK araçlarını gösterdiği iddiası

İDDİA: Video henüz Suriye’de taşlanan bir TSK konvoyunu gösteriyor.

YANLIŞ

İdlib’de Şubat itibariyle yükselen tansiyon, yanlış bilgi yayılımı riskini de körüklüyor. Sosyal medyada paylaşılan ve Teyit’e de ihbar olarak gönderilen bir videonun, süregiden operasyonlar sırasında taşlanan Türk askeri konvoyunu gösterdiği iddia edildi. Video bine yakın retweet alırken, 2 bini aşkın beğeni aldı. Video birçok farklı hesap tarafından da paylaşıldı. İddia taşlanan konvoyun Amerikan birliği olduğu iddiasıyla daha önce ABD’de de gündeme gelmişti.

Ancak iddia yanlış. Görüntüler eski tarihli ve Suriyeli sivillerin Soçi mutabakatı ertesinde Türk ve Rus askerlerin Al-Malikiyah şehrinde gerçekleştirdiği ortak devriyeyi protesto ettiği anda kaydedilmiş.

Video eski tarihli

Tersine görsel aramaya başvurduğumuzda, videonun daha önce RT’de (Russia Today) yayınlandığını görüyoruz. Youtube üzerinden arama yaptığımızda ise videonun ilk olarak RT Arabic tarafından 8 Kasım 2019 tarihinde yayınlandığını anlıyoruz. Bu videonun açıklamasında görüntülerin Al-Malikiyah şehri yakınlarında Türk-Rus ortak devriyesini protesto eden sivilleri gösterdiği yazıyor. RT Arabic’in sitesinde ise görüntülerin kaynağı olarak Rus devlet ajansı Interfax gösterilmiş. 

Aynı videoya eski tarihli olarak farklı yerlerden de ulaşabiliyoruz. Bunlardan biri de The New York Times. NYT’nin kullandığı fotoğrafın orijinaline de Getty Images üzerinden ulaşabiliyoruz

“Cuma günkü Türk-Rus ortak devriyesi sırasında, Suriye’nin kuzeydoğusundaki Al Muabbadah kasabası yakınlarında Türk askeri aracını taşlayan Kürt göstericiler. Fotoğraf: Delil Souleiman,  Agence France-Presse, Getty Images”

Ancak haberin kaynağı olarak Associated Press, görselin kaynağı olarak ise AFP’nin verildiği bu haberde lokasyon olarak Al Muabbadah verilmiş. İki şehir arasında yaklaşık 26 kilometre mesafe ve birkaç köy var. Olay bu köylerden birinin mezarlığı yakınlarında geçmiş olmalı. Ancak Yandex, Google ya da Google Earth üzerinden bölgenin sokak görüntülerine erişilemiyor. 

Irak’tan yayın yapan Rudaw da görüntülerin Soçi mutabakatı ertesinde Al Muabbadah’da (Kürtçe adıyla Girkê Legê) ortak devriye yapan Türk ve Rus askerlerine sivillerin tepkisini gösterdiğini yazmış. RT ve Rudaw’da yer alan görüntüleri mukayese ederek, görüntülerin aynı anda kaydedildiğini anlayabiliyoruz.

Bu slayt gösterisi için JavaScript gerekir.

Videodaki askeri araçlar Türkiye ve Rusya’ya ait

Videolardan alınan askeri araç görüntülerini Google ve Yandex’te arayarak Türk ve Rus birliklerine ait olduklarını tespit edebiliyoruz. 

Bu slayt gösterisi için JavaScript gerekir.

Videoyu daha önce AFP’de görüntülerin taşlanan ABD’li askerleri gösterdiği iddiası üzerinde incelemiş ve lokasyon olarak Al-Malikiyah’ı göstermiş. AFP incelemesinde protestodan farklı videolara da ulaşmış, bunlardan biri de CBS Evening News’a ait.

22 Ekim 2019 tarihinde Rusya’nın Soçi kentinde Rusya ile Türkiye arasında imzalanan mutabakat, Tel Abyad ile Rasulayn arasında, 120 kilometrelik alanda, 32 kilometre derinliğinde bir güvenli bölge oluşturulmasına olanak vermiş; bölgede Rus ve Türk askerleri ortak devriye yapmaya başlamıştı. 

Ancak Şubat ayı itibariyle bölgede ilişkiler biraz değişti. İdlib’deki gerilim Türkiye ile Suriye rejimi arasında yaşanıyor. Türkiye Rusya ilişkileri de bu gerilim nedeniyle daha sık konuşulur oldu. Şubat başında yapılması planlanan iki ortak devriye de iptal edildi. Devriyelerin aksaması konusunda Milli Savunma Bakanlığı da bir açıklama yaptı ve bir süredir yapılmamasının gerekçesi olarak hava koşullarını gösterdi

Sonuç video eski tarihli ve İdlib’de kaydedilmedi. İddia yanlış bilginin en yaygın yedi türünden hatalı ilişkilendirmeye örnek.

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Rudaw.net, 'Türk-Rus devriyesi protestosunda 1 sivil hayatını kaybetti', 9 Kasım 2019

The New York Times, Turkish Military Vehicle Runs Over and Kills Syrian Protester, 8 Kasım 2019 

AFP Fact Check, This video shows protesters attacking a joint Turkish-Russian patrol in northern Syria, 20 Ocak 2020 

Youtube RT Arabic, Al-Malikiyah sakinleri Türk devriyelerine taş atıyor, 8 Kasım 2019

Anadolu Ajansı, Türkiye ile Rusya Federasyonu arasında mutabakat muhtırası imzalandı, 22 Ekim 2019

RT Arabic, El Malikiyah sakinleri Türk devriyesini taşladı, 8 Kasım 2019

K24, Kobani’de olaylı devriye, 12 Kasım 2019 

CBS Evening News, Kurds protest Turkish and Russian forces in Syria, 8 Kasım 2019

BMC Otomotiv, bmc.com.tr/savunma-sanayi/kirpi

BBC News, Soçi Mutabakatı: NATO Savunma Bakanları, Barış Pınarı Harekâtı ve Türkiye-Rusya anlaşması için ne diyecek?, 24 Ekim 2019

BBC News, İdlib için imzalanan Soçi Mutabakatı ne öngörüyordu?, 3 Şubat 2020

TRT Haber, Soçi Mutabakatı resmen başladı, 23 Ekim 2019

Anadolu Ajansı, MSB: İdlib’de yapılacak her türlü saldırıya misliyle karşılık verilecek, 7 Şubat 2020

Sputnik Türkiye, Rusya: Suriye’de ortak devriye Türkiye olmadan yapıldı, 11 Şubat 2020 

NTV Haber, Rusya ile bugünkü ortak devriye iptal, 3 Şubat 2020