Videonun domatesin içinden çilek çıktığını gösterdiği iddiası

İDDİA: Videoda bir domatesin içinden çilek çıktığı görülüyor.

YANLIŞ

Bir kullanıcının Twitter üzerinden paylaştığı ve 246 binden fazla kez izlenen videodaki görüntünün, A101 adlı marketten alınan domates olduğu ve ikiye ayrıldığında içinden çilek çıktığı öne sürüldü. Konuyla ilgili mizahi paylaşımlar da yapıldı. Paylaşımlardan birinde marketin resmi hesabına “kampanyanın” ne zamana kadar süreceği sorusu yöneltildi. Benzer bir iddia 10 Mayıs tarihinde bir başka kullanıcı tarafından da paylaşılmıştı.

Ancak domatesin içinden çilek çıktığı iddiası yanlış. Uzmanlara göre domatesin içinde çilek yetişmesi ihtimali yok, çünkü ikisi farklı tozlaşma süreçlerine sahip. Domateste çileğe benzetilen kısımsa, aslında tam yetişmemiş tohumlar.   

Dünyanın farklı yerlerinde görüldü 

Araştırmamıza göre, 2010 yılında yayınlanan bir yazıda da, yaşanan benzer bir vaka derinlemesine incelenmişti. Amerika’nın Galesburg eyaletinde bir evin arka bahçesinde yetişen domatesin içinin çileğe benzemesiyle uzman görüşlerine başvurulmuştu. Yazıda yer verilen görüşlerden biri basit bahçecilik bilgilerinin tozlaşma yoluyla bu durumun ortaya çıkabileceğini düşündürebileceğini, ama Knox College Biyoloji Bölümü’nden Doç. Dr. Matthew Jonas Rhoades’in domates ve çilek arasında çapraz tozlaşma ihtimalinin çok zor olduğunu belirttiğini söylüyor. Rhoades’a göre, “Domates sadece tek çiçek tarafından tozlaştırılan gerçek bir meyve iken, çilek birçok çiçeğin tozlaşmasına ihtiyaç duyuyor.”

Konuya ilişkin “domates” ve “çilek” kelimelerini birlikte kullanarak yaptığımız arama yöntemiyle benzer haber ve görüntülerin 2015’te Rusya’da, 2016’da bir evin bahçesinde, 2017’de Çin’de ortaya çıkıp Türkiye medyasında da yer bulduğu bilgisine ulaştık. Benzer bir başka hadise 2018’de Azerbaycan’da da yaşanmış.

Sosyal medyada iddiayı ortaya atan kullanıcı bir fotoğrafta daha paylaştı. Bu fotoğrafta ise domatesin kesilmiş haline yer verilmiş. Böylece çileğe benzetilen tohum kısmının kesildiğinde domates olduğu anlaşılıyor. 

Uzmanlara göre olası değil

Konuyla ilgili görüştüğümüz Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölüm Başkanı Prof. Ruhsar Yanmaz çilekli domates hakkında, “Bu kesinlikle olamayacak bir şey. Bu domates meyvesinde partenokarp yani döllenme tam olarak olmamış. Çünkü döllenme olduğunda meyvede jelli tabaka (perikarp) ve üzerinde de tohumlar bulunur. Şu dönemde aldığınız bir domateste bunu görebilirsiniz. İkinci fotoğraftaki meyvede de tohum oluşmamış. Kof bir meyve oluşmuş. Parçalanan kısım domates.” diye konuştu. 

Eski Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Özden Güngör ise zamanında ve uygun koşullarda büyümemesi nedeniyle tam döllenmenin gerçekleşmemesi sonucu böyle bir domates oluşmuş olabileceğini söylüyor. 

Teyit videoyu paylaşan ilk hesaba ulaşmaya çalıştı ancak yanıt alamadı. Ürünün menşei ve gelen şikayetle ilgili işlem yapılıp yapılmadığını öğrenmek için A101’den de bilgi alınamadı.

Domates mevsimi mayıs-ağustos arası 

Domatesin mevsimi mayıstan ağustos ayına kadar sürüyor. Yani mayıs ayının ilerleyen günlerinde tam yetişmiş domatesler yememiz mümkün olacak. Domates çeşitleri arasında, “Strawberry tomato – çilek domates” isimli bir tür bulunsa da, bu isimlendirme domatesin şeklinden geliyor. 

Domates Amerika kıtasından keşfinden sonra dünyaya taşındı ve adı da (tomato) Azteklerin konuştuğu Nahuatl dilinde “tombalak, dolgun ya da yuvarlak, sulu, meyve veren bitki” anlamına gelen “xitomatl” sözcüğünden türemiş. Yıllar boyu sebze muamelesi görse de, son 10 yıldır meyve olarak kabul ediliyor. 

Sonuç olarak  uzmanlar, domatesin içinde çilek yetişmesinin mümkün olmadığını belirtiyor. İddia bu haliyle yanlış bilginin en yaygın yedi türünden çarpıtmaya örnek.

Kaynaklar

Oklohoman, Tomatoes appear to have strawberries inside, 27 Ağustos 2010 

Liveinternet,  "КЛУБНИКА "В ПОМИДОРЕ, 29 Mart 2015

Sözcü, Sosyal medya bunu konuşuyor: Domatesin içinden çilek çıktı!, 29 Mart 2017 

The Sun, Bizarre photo shows a tomato with what appears to be a strawberry growing inside, 27 Mart 2017 

Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölüm Başkanı Prof. Ruhsar Yanmaz ile telefon görüşmesi, 12 Mayıs 2020, saat:15:32 

Eski Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı, Özden Güngör ile telefon görüşmesi, 13 Mayıs 2020, saat: 15:00

Buğday Derneği, Neden mevsimsel beslenmeliyiz; hangi ayda hangi meyve-sebze yetişir?

Heirloom organics, How to Grow Strawberry Tomato | Guide to Growing Strawberry Tomatoes

Açık Radyo, Azteklerin “altın elma”sı domates, 25 Aralık 2019 

 

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Oklohoman, Tomatoes appear to have strawberries inside, 27 Ağustos 2010 

Liveinternet,  "КЛУБНИКА "В ПОМИДОРЕ, 29 Mart 2015

Sözcü, Sosyal medya bunu konuşuyor: Domatesin içinden çilek çıktı!, 29 Mart 2017 

The Sun, Bizarre photo shows a tomato with what appears to be a strawberry growing inside, 27 Mart 2017 

Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölüm Başkanı Prof. Ruhsar Yanmaz ile telefon görüşmesi, 12 Mayıs 2020, saat:15:32 

Eski Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı, Özden Güngör ile telefon görüşmesi, 13 Mayıs 2020, saat: 15:00

Buğday Derneği, Neden mevsimsel beslenmeliyiz; hangi ayda hangi meyve-sebze yetişir?

Heirloom organics, How to Grow Strawberry Tomato | Guide to Growing Strawberry Tomatoes

Açık Radyo, Azteklerin “altın elma”sı domates, 25 Aralık 2019