Videolarıyla yayılan Hayri Gözlükgiller’e ait sağlık iddiaları

Geçtiğimiz yıllarda kadın kuşağı programlarında sıklıkla karşılaştığımız Hayri Gözlükgiller isimli doktor, son günlerde YouTube kanalı ve Facebook sayfasından yaptığı paylaşımlarla karşımıza çıkıyor. Covid-19 süreci ve aşı çalışmaları hakkında pek çok komplo teorisinde bulunan Gözlükgiller’in bazı videoları 800 bin’den fazla izlenmeye ulaşıyor.

Gözlükgiller’in şüpheli açıklamalarını incelemeden önce kim olduğuna bir bakalım. 

Hayri Gözlükgiller kimdir?

Konuk olduğu kadın kuşağı programlarıyla popülerleşen çocuk hastalıkları doktoru Hayri Gözlükgiller, hastalıkların tedavisi için ilaç yerine “doğal reçete” olarak sunduğu tariflerle biliniyor. Ancak 2019 yılında yasadışı organ nakli yapılmasına aracılık ettiği gerekçesiyle tutuklandı ve repütasyonunu kaybetti. Bir süredir ekranlarda görmediğimiz Gözlükgiller, Covid-19 salgınının ortaya çıkmasıyla Facebook sayfasına ve YouTube kanalına yüklediği videolarıyla aşı karşıtı söylemlerde bulunan ve komplo teorileri ortaya atan bir profil haline geldi. Paylaşımları internette geniş kitlelere ulaştı.

Gözlükgiller’in iddialarının temelini, aşı karşıtlığı ve 5G’nin “dünyayı yöneten büyük aileler” tarafından nüfusu kontrol altına almak amacıyla ortaya çıkarıldığı fikirleri oluşturuyor. Son videolarındaysa Covid-19 ve kan grupları üzerine komplo teorileri ortaya attı. Hayri Gözlükgiller’in ortaya attığı belli başlı iddiaları inceledik:

İDDİA: Kan gruplarının farklı şekilleri var ve virüs çentikli olan B ve AB gruplarına daha iyi tutunuyor.

YANLIŞ

 

Hayri Gözlükgiller’in bu iddiasının altında yatan fikir, Covid-19 salgınıyla B ve AB kan grubundaki kişilerin hedef alındığı düşüncesi. Ancak bu iddianın bir temeli yok.

A, B, AB ve 0 olarak ayırdığımız kan grupları, bu isimleri kırmızı kan hücrelerindeki farklı antijenlerden alıyor. Antijenler protein, karbonhidrat, glikoprotein veya glikolipit yapısındaki kimyasal reseptörler; yani alıcılar. Kan grupları, bulundurdukları antijenlerin molekül yapısına göre isimlendiriliyor; mikroskopta gözlemlenecek bir şekil farklılığı değil. Kaynaklardan ulaştığımız kırmızı kan hücresi modelleri de temsili. Mikroskopta incelendiğinde Gözlükgiller’in söz ettiği gibi bir şekil farklılığından söz etmek mümkün değil.

Kaynak: RedCross

İDDİA: Kan grubumuz karakterimizi belirler; AB kan grubundakiler bilişim teknolojilerine, B kan grubundakiler hayvancılığa yatkındır. A kan grubu ziraatle uğraşabilir, 0 kan grubu ise avcılığa yatkındır.

YANLIŞ

Hayri Gözlükgiller’in bu iddiasını destekleyecek hiçbir bilimsel çalışma bulunmuyor. Japonya’da farklı kan gruplarının farklı karakter özelliklerine neden olduğuna dair batıl bir inanış var. Bu inanış Takeji Furukawa’nın 1927’de yazdığı birtakım makalelere dayanıyor. Ancak bu çalışmalar kısıtlı kişiyle yapıldığından ve bulguları genele vurmak mümkün olmadığından, bilimsel olduklarını söylemek mümkün değil. Furukawa’nın bulguları doğru olsaydı bile bu çalışmalarda Gözlükgiller’in iddia ettiği gibi AB kan grubunun zeki olduğu, B kan grubunun hayvancılıkla uğraşmaya yatkın olduğu gibi özelliklerden bahsedilmiyor.

0 kan grubundakilerin kendi halinde yaşayan insanlar olduğunu ama sinirlendiklerinde çok şiddetli tepki verdiklerini söyleyen Gözlükgiller, bu iddiasına da Osmanlı Devleti’nde Patrona Halil İsyanı’nı başlatan Patrona Halil örneğini vererek kendi kendini çürütüyor. 1730’da ölen Patrona Halil’in kan grubunu bilmemiz mümkün değil. Zira, bugün kullandığımız kan grubu sistemi Karl Landsteiner tarafından 1901’de keşfedilmişti.

İDDİA: Kan grupları arasında bir hiyerarşi var. B kan grubu üstün insanların kan grubu olduğu için “dünyanın en zengin aileleri” dışarıdan düzenli olarak kan alarak kan gruplarını B’ye dönüştürüyorlar.

YANLIŞ

Dışarıdan kan alarak kan grubunuzu değiştirmeniz mümkün değil, aksine ölümcül sonuçlar doğurabilir. Kendi kanınızla uyuşmayan bir kan nakli yapıldığında vücudunuz buna kısa sürede tepki veriyor; bağışıklık sisteminiz yabancı kan hücrelerine karşı tepki gösteriyor, bunun sonucunda böbreklerde kalıcı hasar olabiliyor, hatta ölümle sonuçlanabiliyor. Önlem alınmadığı takdirde ise hayati riskler doğuruyor. Ameliyat sırasında yanlış kan nakli yapılması sonucu rahatsızlanan ve hatta ölümden bazı kişilerin davaları Türkiye basınına da yansımıştı. 

Kişilerin kan grubunun değişmesi çok istisnai durumlarda mümkün olabilir; örneğin ilik nakli yapılan biri, kırmızı kan hücreleri kemik iliğinde üretildiği için böyle bir durumla karşılaşabilir. Ancak kemik iliği nakli prosedürü yüksek bir genetik uyum gerektirdiği gibi, çok fazla risk de barındırıyor. Bu durumda, hayati risk taşıyan hastalara uygulanan kemik iliği naklinin, sadece kan grubunu değiştirmek için yapılması akıllıca değil. 

Geçtiğimiz yıllarda kişilerin kan grubunu değiştirebilecek bir enzim üzerinde çalışmalar yapılmıştı. Kandaki A ve B antijenlerini yok etmesi amaçlanan bu enzim sayesinde kişilerin kan grubu 0’a döndürülebilir, yani her kan grubuna kan verebilecek hale gelebilir. Bununla da gelecekteki kan nakillerinin kolaylaştırılması hedefleniyor. Ancak üzerinde çalışılan bu enzim hala yüzde 100 etki göstermiyor.

Dünya üzerindeki “üstün” insanlar olarak bahsedilen ailelerin hangi ölçütlere göre tespit edildiği videoda aktarılmıyor, ki bu kendi içinde ayrımcılık. Dahası kan gruplarımız temel tıp etiği de göz önüne alındığında kişisel bir bilgi ve üçüncü şahıslarla paylaşılamaz. Pek çok ülkede bu konu hakkında yasalar bulunmakla birlikte bu bilgiler Türkiye’de Kan ve Kan Ürünleri Mevzuatı’nın üçüncü maddesi kapsamında koruma altında. Bu maddeye göre “Kan, kan bileşenleri ve ürünleri hizmetini yürütenler bağışçıya ilişkin kişisel bilgileri korumak, üçüncü kişilere vermemek, basına açıklamamak ile yükümlüdürler. Bu bilgiler ancak Bakanlığa verilir.” 

Yani “üstün” ya da değil, Hayri Gözlükgiller’in belli bir insan kitlesinin kan grubunu nasıl bildiği ve  böyle bir çıkarım yapabildiği bir muamma.   

İDDİA: Covid-19 ile B ve AB kan grupları hedef alınıyor. En çok ölüm bu gruplarda gerçekleşti. A ve 0 kan grupları hastalığı hafif atlattı.

YANLIŞ

Kan grupları ve Covid-19 arasındaki ilişki henüz tam olarak kurulmasa da Mart ayında Çin’de 2 bin 173 kişi arasında yapılan bir ön çalışma, Covid-19’dan en çok etkilenen kan grubunun A RH pozitif olduğunu göstermişti.

Geçtiğimiz günlerde yayımlanan, Covid-19 hastalarının kan grupları ve genetik özelliklerini inceleyen başka bir çalışma da A kan grubunun Covid-19’dan daha fazla etkilendiğini gösteriyor. Bu iki çalışma da henüz hakem onayı almadığı için kan grupları ve Covid-19 arasındaki ilişkiyi kesin olarak kurmamız mümkün değil, ama fikir verir nitelikte.

Gözlükgiller videosunda koronavirüs salgınının arkasında Gates Vakfı’nın olduğu, aşı çalışmalarıyla dünya nüfusunun azaltılacağı ve dijital kimlik dayatması gibi çeşitli iddialarda da bulunuyor. Teyit bu iddiaları, daha önceki analizlerinde çürütmüştü. 

Kan gruplarıyla ilgili iddialar da sık sık gündeme geliyor. Ancak bilim insanları arasında, belli kan gruplarına sahip olmanın kişinin kaderini etkileyecek önemde bir değişken olduğu yönünde bir konsensus yok.

İlginizi çekebilir: Aloe vera bitkisi kan grubu 0 olanları zehirleyebilir mi?

İlginizi çekebilir: Bilim insanları negatif kan grubuna sahip insanların uzaylı olduğunu söylemedi

Sonuç olarak Hayri Gözlükgiller’in iddialarının bilimsel bir dayanağı ve tutarlılığı yok. Bahsettiğimiz iddiaların hepsi yanlış bilginin en yaygın türlerinden uydurmaya örnek.

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Red Cross, Facts About Blood and Blood Types

Evrim Ağacı, Evrim'i Destekleyen/Kullanan Bilimler-2: Hematoloji ve Kan Grupları, 16 Ağustos 2011

IJSSBT, An empirical study on Blood Types and Personality, 2 Haziran 2015

Brittannica Ansiklopedisi, Blood group sayfası

Fumiichiro Yamamoto, Ph.D tarafından oluşturulan bilgi bankası

Healthline, ABO Incompatibility Reaction, 2 Mayıs 2017

Healthline, Transfusion Reactions, 11 Ekim 2016

CNN Türk, Yanlış kan verilen hasta ölümden döndü, 11 Ekim 2010

Gazete Duvar, Doğum sonrası anneye iki ünite yanlış kan verildiği iddiası, 11 Ağustos 2019

Forbes, What Would Happen If A Person Were Given A Blood Transfusion With The Wrong Blood Type?, 6 Temmuz 2018

Science Alert, Scientists Discover an Enzyme That Can Change a Person’s Blood Type, 1 Mayıs 2015

Mayoclinic, Bone marrow transplant

The Tech Interactive, Chimeras, Mosaics, and Other Fun Stuff, 9 Şubat 2007

medRxiv, Relationship between the ABO Blood Group and the COVID-19 Susceptibility, 27 Mart 2020

medRxiv, The ABO blood group locus and a chromosome 3 gene cluster associate with SARS-CoV-2 respiratory failure in an Italian-Spanish genome-wide association analysis, 2 Haziran 2020

Forbes, The Role Of Blood Type In Covid-19 Infection And Respiratory Failure, 10 Haziran 2020

NCBI, ABO Blood Type and Personality Traits in Healthy Japanese Subjects, 15 Mayıs 2015

Kan ve Kan Ürünleri Kanunu

NCBI, Ethical and legal considerations in blood donor counselling