Videoda yeni koronavirüse karşı beslenme tavsiyesi veren kişi bilim kurulu başkan yardımcısı değil

İDDİA: Covid-19’un antivirüsü olarak sarımsak, zencefil gibi gıdalar öneren videodaki kişi bilim kurulu başkan yardımcısı.

YANLIŞ

Sosyal medyada paylaşılan bir videoda görülen ve beslenme tavsiyeleri veren kişinin, Sağlık Bakanlığı’nın Covid-19 salgınına karşı oluşturduğu bilim kurulunun başkan yardımcısı olduğu iddia edildi. Görüntülerdeki kişi, video boyunca yeni koronavirüse iyi geleceğini söylediği bir tarif paylaşıyor. Sarımsak, süt, zencefil gibi bazı gıdaların Covid-19’a karşı antivirüs olarak kullanılabileceğini ve bu virüsün 400 tipi olduğunu söylüyor. Ayrıca yapılan bu paylaşımlardan birkaçında görülen kişinin Türkiye Bilim Kurulu asil üyesi Ahmet Cevat Acar olduğu da iddia ediliyor. 

Ancak, videoda yer alan kişi bilim kurulu başkan yardımcısı değil, hatta bilim kurulu üyesi de değil. Sağlık Bakanlığı’nın 26 kişilik bilim kurulunda görüntüdeki kişi yok. Oluşturulan bilim kurulunda bir başkan yardımcısı pozisyonu da bulunmuyor. Videoda görülen kişi Ahmet Rasim Durak adlı bir vatandaş ve verdiği formülün tıbbi bir karşılığı yok.

Videodaki kişi bilim kurulu üyesi değil

Sağlık Bakanlığı, tüm dünyada görülen Covid-19 salgınıyla ilgili gerekli kararların alınması ve önleyici tedbirlerin belirlenmesi için Ocak 2020’de bilim kurulu oluşturmuştu. Kurulda yer alan 26 kişinin isimleri ve görevleri biliniyor; fotoğraflarına da görevli oldukları üniversitelerin sitelerinden basit bir aramayla ulaşılabiliyor. Videoda yer alan kişi onlardan biri değil. Türkiye Bilim Kurulu asli üyesi Ahmet Cevat Acar olarak paylaşılan kişi olmadığı da yine isme dair yapılan basit bir aramayla çıkıyor. Ayrıca, Türkiye Bilim Kurulu olarak bilinen bir kurul yok. Ahmet Cevat Acar Türkiye Bilimler Akademisi’nin asil üyelerinden. 

Videoda görülen kişi ise Ahmet Rasim Durak adlı bir vatandaş. Tıp eğitimi yok. Adı, daha önce dört Boeing tipi uçağın satışıyla ilgili İranlı Abbas Amini’den 6 milyon dolar aldığı ve dolandırdığı iddiasıyla haberlerde yer almış. 2019 yılının Aralık ayında hakkında açılan davadan beraat etmiş. Durak’ın sosyal medya hesaplarından da videodaki kişi olduğu anlaşılıyor.

Videoda görülen kişi ve sosyal medya hesabında bulunan fotoğrafı

Bilim Kurulu Üyeleri Çalıştıkları Kurumlar
Prof. Dr. Ateş Kara Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi
Prof. Dr. Alpay Azap Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi 
Prof. Dr. Levent Akın Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi
Prof. Dr. Tevfik Özlü  Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi
Prof. Dr. Recep Öztürk İstanbul Medipol Üniversitesi Tıp Fakültesi
Prof. Dr. Serhat Ünal Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi
Prof. Dr. Hasan Tezer Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi
Prof. Dr. Aydın Yılmaz SBÜ Ankara Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Prof. Dr. İlhami Çelik Kayseri Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Prof. Dr. Akın Kaya Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi
Prof. Dr. Levent Yamanel SBÜ Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Prof. Dr. Mehmet Doğanay Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi
Prof. Dr. Selçuk Kılıç Biyolojik Ürünler Dairesi Başkanlığı
Dr. Ali Göktepe Sağlık Tehditleri Erken Uyarı ve Cevap Dairesi Başkanlığı

Bu tabloda fotoğrafları kıyaslayabilmek için yalnız erkek bilim kurulu üyeleri yer alıyor.

Sağlık Bakanlığı Covid-19 Bilim Kurulu üyeleri 

Covid-19’dan koruduğu bilinen bir gıda yok 

Salgının başlamasından bu yana bazı gıdaların hastalığa olan etkisiyle ilgili iddialar gündeme gelmişti. Bunlardan biri de sarımsak. Dünya Sağlık Örgütü’nün verdiği bilgiye göre sarımsak yemenin Covid-19’dan koruduğuna dair bir kanıt yok. Doğrulama platformu Snopes da benzer bir analiz hazırlamış ve iddiayı yanlışlamıştı. Evrim Ağacı‘nda da beslenme ve sağlık konularıyla ilgili yayılan iddialar incelenmiş ve sarımsağın enfeksiyon önleyici olduğuna dair bilimsel bir dayanağı olmadığı aktarılmış.

Videoda bahsedilen bir diğer gıda da zencefil. Fakat bu gıdanın antiviral nitelikli olduğunu gösteren bir çalışma da yok. AFP Fact-Check ekibi de benzer bir iddiayı incelemiş ve Dünya Sağlık Örgütü’nün bitkisel herhangi bir önleyicinin olmadığı bilgisini paylaşmış. Yanı sıra bilim kurulu üyeleri soğan, sarımsak gibi besinlerin enfeksiyonu önlemeyeceği konusunda hemfikir. Prof. Dr. Alpay Azap, Prof. Dr. Firdevs Aktaş gibi isimler de bu bilgiyi paylaşmış. Yani sarımsak, süt ve zencefille bir karışım hazırlamak, Covid-19’dan korumaz. 

Yedi koronavirüs insanları etkiliyor

Görüntülerdeki kişinin bir başka iddiası ise, koronavirüsün 400 tipi olduğu. Koronavirüs ailesinin epey geniş olduğu biliniyor. Ancak, insanları enfekte edebilenlerin sayısı yedi. Bunlardan dördü alfa, beta, gama ve delta olarak bilinen insan koronavirüsleri. Kalan üçü ise MERS-CoV, SARS-CoV-1 ve hayatımıza yeni giren SARS-CoV-2. Bu ikinci grupların özelliği, insanlara hayvanlardan geçmiş olmaları. Yani insanları etkileyen koronavirüslerin sayısı 400 değil. 

Antivirüs diye bir ilaç ya da etken madde de yok. Virüslerle savaşan ilaçlara antiviral deniyor. Antivirüs ise bilgisayarda kullanılan ve zararlı yazılımları engellemeye yarayan programların genel adı. 

Sonuç olarak videoda yer alan kişi bilim kurulu üyesi ya da bilim kurulu başkan yardımcısı değil. Ayrıca sarımsak, süt, zencefil gibi gıdaların Covid-19’a karşı bir önleyiciliği bulunmuyor. İddia bu haliyle yanlış bilginin en yaygın yedi türünden hatalı ilişkilendirmeye örnek. 

SON GÜNCELLEME:

  • Evrim Ağacı’nın koronavirüs salgını sırasında beslenme ve sağlık konusunda yayılan sahte iddiaları incelediği içeriği eklendi. (24 Mart 2020 Saat: 16.44)

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

AFP, Doctors refute misleading online claim that consuming boiled ginger can cure novel coronavirus infections, 16 Mart 2020

Airport Haber, Havacılık sektöründe 6 milyon dolarlık vurgun!, 22 Ocak 2018

Airport Haber, 4 uçak için 6 milyon dolar'lık dava sonuçlandı, 2 Aralık 2019

CDC, Human Coronavirus Types

CDC, Use of Antivirals

Evrim Ağacı, Koronavirüs Salgını Sırasında Beslenme ve Sağlık Konusunda Yayılan Sahte İddialara İnanmayın!, 23 Mart 2020

Milliyet, İşte Kovid-19 savaşçısı bilim insanları, 28 Şubat 2020

Milliyet, Milliyet Koronavirüs Bilim Kurulu üyeleri ile bir araya geldi: ‘Bana bir şey olmaz’ demeyin, 23 Mart 2020

NCBI, Coronaviruses: An Overview of Their Replication and Pathogenesis

Snopes, Will Garlic Water Cure Coronavirus?, 10 Mart 2020

Tv100, Koronavirüs Bilim Kurulu Üyesi açıkladı: Korona virüsü hakkında doğru bilinen yanlışlar, 14 Mart 2020

WHO, Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public: Myth busters

WHO, Q&A on coronaviruses (COVID-19)