Türkiye’nin İspanya’ya giden solunum cihazlarına el koyduğu iddiası

İDDİA: Türkiye, İspanya’ya giden solunum cihazlarına el koydu.

YANLIŞ

Ortadoğu Gazetesi, Karadeniz Gazete, Milli Gazete, Independent, tr724 gibi haber sitelerinde, Türkiye’nin İspanya’ya giden solunum cihazlarına el koyduğu iddia edildi. İçeriklerden bazılarında cihazların Çin’de üretildiği de öne sürülüyordu. İddiaların kaynağı ise İspanyol haber sitesi El Mundo’nun bir haberi idi.

Ancak iddia doğru değil. Üretici firma, tıbbi ürünlerin ihracatına getirilen kısıtlama sebebiyle cihazları İspanya’ya hemen yollayamadı. Cihazlar gerekli izinler alındıktan sonra İspanya’ya gönderildi. Ürünlerin üretim yeri de Çin değil, Türkiye.

Tıbbi ürün ihracatı kısıtlandı

Türkiye, süregelen salgın sebebiyle tıbbi ekipmanların ihracatına kısıtlama getirdi. 26 Mart 2020’de yayınlanan tebliğe göre tıbbi ekipmanların ihracatını yapacak firmaların, öncesinde izin alması gerek. İspanya’ya ihraç edilecek solunum cihazlarının bekletilmesinin sebebi de, bu kısıtlama ve öncesinde izin alınmamış olması. 4 Mart 2020’de yayınlanan bir başka tebliğde de maske, eldiven ve tulum gibi sağlık ekipmanlarının (sf. 285) ihracatı ön izne bağlanmıştı. 

Konuyla ilgili haber yapan bir diğer İspanyol gazete El Pais, solunum cihazı ihracatı yapan Türk firmanın “Okuman” olduğunu belirtmiş. Teyit, konuyla ilgili bilgi almak için firmaya ulaştı. Yapılan e-posta görüşmesinde yetkililer, İspanyol müşterilerden alınan sipariş talebinin 19 Mart 2020’de kesinleştiğini, ancak 26 Mart 2020’de solunum cihazlarının ihracatı ön izne bağlı mallar listesine eklenmesi sebebiyle ürünler için bekleme süresi oluştuğunu ifade etti. İhraç izninin verilmesi için gerekli başvurunun yapılarak iznin alınmasının ardından 6 Nisan Pazartesi günü 116 adet solunum cihazı lojistik firmasına teslim edilmiş. Firma, cihazların bugünlerde İspanya’ya ulaşacağını tahmin ediyor.

2 Mayıs 2020 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan düzenleme ile solunum cihazları,  ihracı ön izne bağlı mallar listesinden çıkartıldı.

Solunum cihazları Türkiye’de üretiliyor

Ayrıca Okuman, solunum cihazlarının üretim yerinin Çin veya başka bir ülke olmadığını, ürünlerin Türkiye’de üretildiğini ifade etti. Doğrulama platformu Maldita.es, İspanya Dışişleri Bakanlığına ulaşarak ürünlerin Çin’den değil, Türk bir firma tarafından geldiği bilgisini doğruladı. Yani Türkiye başka bir ülkeden İspanya’ya giden cihazlara yolda el koymuş değil. 

Mevlüt Çavuşoğlu da CNN Türk’te yaptığı değerlendirmede, cihazların gönderimi izne tabi olduğundan bekletildiklerini ifade etti. Sağlık Bakanlığı’ndan izin çıktığını, cihazların en kısa sürede İspanya’ya yollanacağını söyleyen Çavuşoğlu, firmaların ihracat kısıtlamalarını bildikleri halde sözleşme imzaladığını da aktardı.

İspanya iddiaları reddetti

İspanya Dışişleri Bakanı Arancha González Laya da, Mevlüt Çavuşoğlu’nun solunum cihazlarının ihracı için yetki verdiğini, Türkiye’nin solunum cihazlarına el koyduğu iddialarının doğru olmadığını belirtti: “Türkiye’yle ilgili ‘El koydu, çaldı’ gibi adil olmayan suçlamaları en açık ve güçlü şekilde reddetmek istiyorum. Basınca, siyasi partilerce ve kamuoyunca kullanılan bu tip ifadelerin, ikili ilişkilerimize zarar verdiğinin bilinmesi gerek.” Laya, Twitter hesabı üzerinden solunum cihazlarının İspanya’ya kısa sürede ulaşacağını da  açıkladı. 

Türkiye İspanya’ya daha önce de koruyucu maske, yüz koruyucu maske, göz koruyucu maske, tulum ve antibakteriyel sıvı gibi çeşitli sağlık ekipmanları göndermişti.

İtalya’ya ihraç edilen maskeler

Geçtiğimiz günlerde benzer bir durum İtalya ile de yaşanmıştı. İtalya’nın Türkiye’den satın aldığı koruyucu maskelerin gümrükte bekletildiği iddia edilmişti. 4 Mart 2020 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan tebliğde koruyucu maske, tulum, gözlük ve steril eldiven ihracı ön izne bağlı mallar listesine eklendi ve dolayısıyla İtalya’ya ihraç edilecek maskeler de, prosedür tamamlanıncaya dek bekletildi. Diplomatik temasların ardından sorun halloldu ve İtalya Dışişleri Bakanı Luigi Di Maio maske ihracatının gerçekleşeceğini duyurdu. Yani İtalya’ya yollanacak maskeler de, İspanya’ya yollanacak solunum cihazları gibi, ihracat kısıtlaması sebebiyle bekletilmişti. 

Dünya Ticaret Örgütü’nün Ticarette Teknik Engeller Anlaşması, salgın hastalık ya da benzer durumlarda ülkelerin ticari kısıtlamalara gitmelerine olanak tanıyor. Nitekim başka ülkelerde de tıbbi ürünlerin ihracatında benzer kısıtlamalar mevcut. BBC, benzer bir olayın Kenya’da yaşandığını, Almanya’ya gönderilmek üzere yola çıkan 6 milyon maskeden oluşan kargonun, esrarengiz bir şekilde ortadan kaybolduğunu ifade etti. Kazakistan un, Sırbistan ise ilaç ve ayçiçeği çekirdeği ihracatını durdurdu. Yani ülkelerin salgın sürecinde bazı ürünlerin ihracatında kısıtlamaya gittiğini gözlemlemek mümkün.

Sonuç olarak iddia doğru değil. Türkiye solunum cihazlarına el koymadı. Üretici firma, cihazları tıbbi ürünlerin ihracatına getirilen kısıtlama sebebiyle yollayamadı. İddia, çarpıtmaya örnek.

SON GÜNCELLEME:

  • 2 Mayıs 2020’de solunum cihazlarının ihracı ön izne bağlı mallar listesinden çıkartıldığı eklendi. (2 Mayıs 2020, 13:08)

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Resmi Gazete, İhracı yasak ve ön izne bağlı mallara ilişkin tebliğ, 26 Mart 2020

Resmi Gazete, İhracı yasak ve ön izne bağlı mallara ilişkin tebliğ, 4 Mart 2020

El Pais, Türkiye İspanya tarafından satın alınan solunum cihazlarının gönderilmesine izin verecek, 4 Nisan 2020

Okuman ile yapılan e-posta görüşmesi, 7 Nisan 2020

Maldita.es, Türkiye'den gelen solunum maskeleri hakkında ne biliyoruz?, 5 Nisan 2020

CNN Türk, Bakan Çavuşoğlu'ndan İspanya'daki 'solunum cihazı' iddialarıyla ilgili açıklama, 4 Nisan 2020

Sputnik Türkiye, İspanya Dışişleri Bakanı: Türkiye'ye karşı adil olmayan suçlamaları en açık ve en güçlü şekilde reddetmek istiyorum, 4 Nisan 2020

Twitter, İspanya Dışişleri Bakanı’nın açıklaması, 4 Nisan 2020

Dünya Ticaret Örgütü, Covid-19 ve dünya ticareti

Dünya Ticaret Örgütü, Ticaretin önündeki teknik engeller

Resmi Gazete, İhracı Yasak ve Ön İzne Bağlı Mallara İlişkin Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ, 2 Mayıs 2020