Türkiye’deki müze işletmelerinin 9 yıllığına İsrailli bir firmaya devredildiği iddiası

İDDİA: Türkiye'deki müze işletmeleri 9 yıllığına İsrailli bir firmaya devredildi.

YANLIŞ

Sosyal medyada paylaşılan ve Teyit’e ihbar olarak gönderilen bir iddiaya göre Türkiye’deki müze ve ören yerleri işletmeleri 9 yıllığına İsrailli bir firmaya devredildi

Twitter’da bir kullanıcı tarafından paylaşılan iddia şimdiye kadar bin 600 retweet ve 3 bin 800 beğeni aldı.

Ancak müze ve ören yerleri işletmelerinin 9 yıllığına İsrailli bir şirkete verildiği iddiası doğru değil. Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesi içerisinde bulunan ve bakanlığın gelirlerini işleten Döner Sermaye İşletmeleri Müdürlüğü tarafından müze ve ören yerlerinin gişe ve bilet işlemlerine dair 27 Şubat 2018’de bir ihaleye çıkılmış. Bu ihaleyi SICPA TURKEY Ürün Güvenliği ve Sanayi Ticaret A.Ş. isimli bir şirket kazanmış. Bu şirketin ana merkezi ise İsviçre’de bulunuyor. Bunun yanı sıra ihaleyle, müze ve ören yerlerinin işletmelerinin devredilmediği söylenebilir. İhale sözleşmesinin idari şartnamesi gereği şirket, müze ve ören yerlerine girişteki biletleri tasarlıyor, temin ediyor ve biletlerin güvenliğini sağlıyor. SICPA TURKEY şirketi İsviçre’de de banknotların güvenliği için benzer bir iş yapıyor. Ayrıca şirket daha önce Türkiye’de Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığı (TAPDK) ile de çalışmış.

Kültür Bakanlığı’nın gelirlerini yönetmek DOSİMM’in işi

Bakanlığın ticari operasyonlarını Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü (DOSİMM) yürütüyor. DOSİMM, iddiaya konu olan “bakanlığın gelir elde edebileceği yerlerin yönetimini gerçekleştirme” işini üstlenmiş. Bir kamu tüzel kişiliğine sahip olan DOSİMM, tarihi mekanların kısa süreli kullandırılması, müze ve örenyerleri, kültür merkezleri, galeriler ve kütüphanelerin ticari ünitelerinin kiraya verilmesi gibi işleri yapıyor. Yani bakanlığın elde ettiği gelirleri DOSİMM yönetiyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığı 18 Temmuz 2019’da yaptığı bir açıklama ile Türkiye’deki müze ve ören yerlerinin işletmesinden elde edilen gelirin herhangi bir şirkete aktarılmadığını belirtti. Açıklamada kısaca tarihi eserlerin sorumluluğunun bakanlığa ait olduğu, Şubat 2018’de bir ihale ile iddia konusu şirketin sadece gişelerin yönetiminden sorumlu olduğu belirtiliyor.

Müze biletlerinin tasarımı, geliştirilmesi ve satış kuralları yönetimi için Şubat 2018’de ihale verilmiş

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın internet sitesi üzerinden 28 Şubat 2018 tarihli ihale metnine ve ayrıca 146 sayfalık tam ihale dosyasına erişilebiliyor. Söz konusu ihale dosyasında imzalanan sözleşmenin idari ve teknik şartnameleri yer alıyor. Bu şartnamelerden yapılan ihalenin amacı ve kapsamına ulaşılabiliyor. İhalenin bakanlık tarafından değil DOSİMM tarafından gerçekleştirildiği anlaşılıyor.

Şubat 2018’de gerçekleştirilen ihale ile ilgili medyada da bazı haberler yer aldı. Turizm Gazetesi’nde 26 Şubat 2018’de yer alan bir haberde eskiden TÜRSAB (Türkiye Seyahat Acentaları Birliği) tarafından yürütülen gişe işletmeleri işinin 2018-2026 arasında 9 yıllığına başka bir şirkete verileceği bilgisi bulunuyor. 1 Mart 2018’de yayımlanan haberde ise ihaleyi SICPA Türkiye isimli bir şirketin kazandığı ifade ediliyor. Topkapı Sarayı, Ayasofya Müzesi, Topkapı Sarayı Harem Dairesi, İstanbul Arkeoloji Müzesi, Türk ve İslam Eserleri Müzesi ile Pamukkale, Efes ve Göreme gibi ören yerlerinin de içerisinde bulunduğu 54 tarihi alanın gişelerinde bilet ve bilet ürünlerinin tasarımı, geliştirilmesi ve satış kanallarının yönetimi işini 9 yıllığına SICPA Türkiye almış.

İhalenin amacı ne?

İhale dosyasında ihalenin konusunun “gişeleri kiraya vermenin şartlarını belirlemek, gişelerin yönetimi ve işletmesi, bilet ve bilet ürünlerini geliştirmek, tasarım satış ve marka pazarlama işlerini yapmak” olduğu ifade ediliyor. 

İhale ile ilgili ayrıntılı bilgi almak ve gişe işletmesi yönetiminden elde edilen gelirin ne kadarının söz konusu şirkette kalacağını öğrenmek için Teyit, Kültür Bakanlığı Basın Müşavirliği Birimine ve TÜRSAB’a ulaştı. Fakat sorulan sorulara telefonda bilgi verilemeyeceği ve yazılı bilgi edinme başvurusu yapılması gerektiği belirtildi. DOSİMM’e ulaşılmaya çalışıldı fakat ulaşılamadı. SICPA Türkiye’den ise şimdiye kadar herhangi bir dönüş olmadı.

İhale dosyasının çeşitli yerlerinde ayrıca kiracının (ihaleyi kazanacak kurumun) müzelere daha fazla ziyaretçi çekebilmek için çeşitli marka, pazarlama ve halkla ilişkiler faaliyetlerini gerçekleştirmesi gerektiği; ihalenin konusunun da buradan hareketle gelirlerin artırılarak bu alanda ülkede daha fazla yatırım yapılmasının teşvik edilmesi olduğu belirtiliyor.

Müze ve ören yerlerinden elde edilen gelirlerin tamamını şirket almıyor

İhalede açıkça idarenin mevzuat içerisinde kendisine verilen görevleri (yani DOSİMM’e verilen “müze ve ören yerlerinin işletmesini elinde bulundurmak” görevi gibi) ihaleyi alacak kuruma devretmeyeceği bilgisi bulunuyor. Bu, ihale sonucu sadece belirlenen işleri şirketin yapacağı bunun sonucunda kazanacağı gelirin bir kısmı hariç DOSİMM’e aktaracağı anlamına geliyor. Çünkü DOSİMM’in ana görevi gelirleri yönetmek. Yani DOSİMM bakanlığın gelir elde edebileceği bir durumda o işin kiralanması, bütçesinin yönetilmesi gibi işleri tek başına yapabilecek ve bunun için ihale açabilecek bir müdürlük. 

İhale dosyasında kira süresinin 2018-2026 yıllarını kapsayacak biçimde 9 yıl olarak belirlendiği de ifade edilmiş. Ayrıca ihalenin 91. sayfasında sözleşmeye konu 54 müze ve ören yerinin de tam listesi bulunuyor.

İhalenin ilan metninde muhammen bedel yıllık 235 milyon TL ve geçici teminat tutarı 25 milyon TL olarak belirlenmiş. İhalenin içeriğinde toplam bedele ilişkin açık bir hüküm bulunmuyor. Devletin yaptığı işler sonucu gelir elde ettiği ihalelerin yöntemi Devlet İhale Kanunu’na göre belirleniyor. Bu sebeple yapılacak işin karşısında DOSİMM’in ne kadar para alacağı tam olarak belli değil. Fakat ihalenin çeşitli yerlerinde bu işin hesaplanması yöntemine yer verilmiş. 

SICPA Türkiye daha önce de devlet kurumları ile çalışmış bir şirket

SICPA Türkiye’nin internet sitesinde şirketin kuruluş amacının “marka ve ürün güvenliği konusunda tedarik zincirinde ürünlerin izlenmesi, sahte-gerçek ürün ayrıştırılmasına olanak veren teknolojik hizmet ve çözüm paketlerinin sunulması” olduğu ifade ediliyor. SICPA’nın amaçlarından biri de devlet kurumları için organize suçların tespiti, gerçek hak sahiplerini korumak gibi güvenlik önlemleri sağlamak.

Şirket 2007’de Gelir İdaresi Daire Başkanlığı ile de benzer bir anlaşmaya imza atmış. İnternet sitesindeki “Projelerimiz” kısmında bandrollü ürün izleme ve takip sisteminin kurulumu, işletimi, bandrol üretimi ve teknik servis hizmetlerinin SICPA Türkiye tarafından yapıldığı anlaşılıyor. 

Türkiye’de bulunan 323 müzeye girebilmek için kolaylık sağlayan “Müze Kart” da 2018’den beri SICPA Türkiye tarafından sağlanıyor. Muze.gov.tr adresinde bulunan “Kişisel Verilerin Korunması” kısmında karta sahip olmak için verilen isim, adres gibi bilgilerin güvenliği için bir metin bulunuyor. Bu metinde şirketin adı geçiyor.

Müze kartların arkasında şirketin ismi görülebilir.

Şirket İsrail merkezli değil

SICPA Türkiye’nin SICPA ASSAN Ürün Güvenliği ve Sanayi ve Ticaret Sirketi adıyla 23 Mart 2007’de kurulduğuna Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi arşivinden ulaşılabiliyor. Kuruluş kararına göre şirketin yerli ve yabancı olmak üzere toplamda 6 şirketin bir araya gelmesi ile kurulmuş olan bir anonim şirket olduğu görülüyor. 2018 tarihli son yönetim kurulu kararlarında şirkette imza yetkisi bulunan kişiler sıralanmış. Bu kişilerin bir kısmı İsviçre, İspanya, Avusturya, Fransa, Almanya ve Türkiye gibi farklı ülkelerde ikamet ediyor. Yönetim kurulu üyesi herhangi bir kişinin ikametinin İsrail’de olmadığı anlaşılıyor.

Bazı haber sitelerinde şirketin 1927’de Maurice Amon tarafından kurulduğu iddia ediliyor. SICPA’nın internet sitesinde şirketin 1927’de İsviçre’de kurulduğu bilgisi bulunuyor. 

SICPA Investmon Cooperation’ın internet sitesinde şirketin tarihi anlatılırken ünlü iş insanı Maurice Amon’un hayatı ile bilgilere de yer verilmiş. Amon, şirketi “Société Industrielle et Commerciale de Produits Alimentaires” (kısaca SICPA) adıyla İsviçre’de süt ve süt ürünlerini çiftçiden endüstriye daha güvenilir bir şekilde nakletmek amacıyla kurmuş. Kurduğu iş zamanla büyümüş ve işin başına Maurice Aron’un oğlu Maurice A. Amon geçmiş. Maurice Amon’un oğlunun kurduğu “Maurice Amon Vakfı”nın amacı birçok uluslararası organizasyona yardım etmek. 

The Guardian’da Aralık 2015’te yer alan bir haberde Maurice Amon’un şirketinin aynı zamanda İsviçre’deki banknotların güvenliğini sağlayan mekanizmanın sahibi olduğu bilgisi bulunuyor. 

İsviçre merkezli Le Temps gazetesinde 31 Aralık 2016’da yer alan bir haberde Maurice Amon’un ailesinin 1913’te Selanik’ten Lozan’a yerleştiği belirtiliyor. Lozan’da Aşkenaz Yahudilerinin ağırlıkta olmasına rağmen Amon’un buradaki Sefarad Yahudi (İspanya, Portekiz, İtalya, Yunanistan, Türkiye, Kuzey Afrika ve Ortadoğu’da yaşayan Yahudiler ve onların soyundan gelenler) topluluğunun kurucularından olduğu ifade ediliyor. Haberde Amon’un çocuklarının sanata olan ilgilerine de yer verilmiş. Ayrıca aynı haberde Amon ailesinin 1492’de Portekiz’den Selanik’e yerleştikten sonra yaşadıkları ile ilgili bir zaman çizelgesi de var. Ancak Amon’un kendi dini kimliğine yönelik yaptığı bir açıklamaya ya da röportaja ise rastlanmıyor.

İddia konusu işi daha önce TÜRSAB yapıyordu

Medyada yer alan haberlerden eskiden iddia konusu işin TÜRSAB tarafından yapıldığı anlaşılıyor. Fakat bakanlık Şubat 2018’de gerçekleşen ihalenin ardından TÜRSAB’a bir yazı göndererek söz konusu işlerin artık başka bir şirket tarafından yapıldığını belirtmiş. 

Müze biletlerinin tasarımı, geliştirilmesi ve satış kuralları yönetimi işi Sayıştay raporunda da geçiyor

Sayıştay’ın Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı DOSİMM hakkında hazırladığı ve 2018’de yayımlanan 2017 raporundan aynı iş (bilet ve bilet ürünleri tasarımı, gişe yönetimi işi) için çeşitli bulgular saptandığı anlaşılıyor. Rapordaki bulgulara DOSİMM’in verdiği cevapta ise aynı işi yapan firmadan bir sene süren 31 Aralık 2017’de biten sözleşme sonunda 188 milyon TL civarında bir gelir elde edildiği açıklanmış. Yani TÜRSAB’tan 2017 yılı içerisinde aynı işten yaklaşık 188 milyon TL gelir elde edildiği bilgisine ulaşılıyor.

Sonuç olarak müze ve ören yerleri işletmelerinin 9 yıllığına İsrailli bir şirkete verildiği iddiası doğru değil. Kültür ve Turizm Bakanlığı Döner Sermaye İşletmeleri Müdürlüğü (DOSİMM) tarafından 27 Şubat 2018’de bilet ve bilet ürünlerinin tasarımı, geliştirilmesi ve satış kurallarının yönetimine ilişkin kiralama ihalesine çıkılmış. Bu ihaleyi SICPA TURKEY Ürün Güvenliği ve Sanayi Ticaret A.Ş. isimli bir şirket kazanmış. 1927’de Maurice Amon tarafından kurulan bu şirketin merkezi İsviçre’de bulunuyor. Söz konusu ihaleyle, müze ve ören yerlerinin işletmelerinin devredilmediği söylenebilir. İhale sözleşmesinin idari şartnamesi gereği şirket, müze ve ören yerlerine girişteki biletleri tasarlıyor, temin ediyor ve biletlerin güvenliğini sağlıyor. İhale gereği her dönem belirli bir ücret ihaleyi alan SICPA’ya verilecek fakat bu işin “gişe işletmelerinin devredilmesi” işi olmadığı açıkça söylenebilir. Söz konusu iddia yanlış bilginin en yaygın 7 türünden “çarpıtma”ya örnek olarak gösterilebilir.

Kaynaklar

Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi arşivleri

Le Temps, Maurice Amon ve çocukları hakkında çıkan haber, 31 Aralık 2016

The Guardian, Amon’un düzenlediği Noel partisi ile ilgili çıkan bir haber, 22 Aralık 2015

Sayıştay 2017 DOSİMM Raporu

Investmon, Maurice Amon hakkında bilgiler

Muze.gov.tr, Kişiler Verilerin Korunması Hakkında

SICPA Türkiye

Kültür ve Turizm Bakanlığı Döner Sermaye İşletmeleri Müdürlüğü, Bilet ve Bilet Ürünlerinin Tasarımı, Geliştirilmesi ve Satış Kurallarının Yönetimine İlişkin Kiralama İhalesi Dosyası, 27 Şubat 2018

Twitter, Kültür ve Turizm Bakanlığı açıklaması, 18 Temmuz 2019

Kültür Bakanlığı Döner Sermaye Kanunu

DOSİMM

Türkiye Turizm, Müzelerin Gişe ve Bilet İhalesi Yapılıyor, 26 Şubat 2018

Türkiye Turizm, Müzelerin Gişe ve Bilet İhalesini SICPA Türkiye kazandı, 1 Mart 2018

Kültür ve Turizm Bakanlığı, Müze ve Örenyerlerinde Bilet ve Bilet Ürünlerinin Tasarımı, Geliştirilmesi ve Satış Kanallarının Yönetimine İlişkin Kiralama İhalesi

 

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi arşivleri

Le Temps, Maurice Amon ve çocukları hakkında çıkan haber, 31 Aralık 2016

The Guardian, Amon’un düzenlediği Noel partisi ile ilgili çıkan bir haber, 22 Aralık 2015

Sayıştay 2017 DOSİMM Raporu

Investmon, Maurice Amon hakkında bilgiler

Muze.gov.tr, Kişiler Verilerin Korunması Hakkında

SICPA Türkiye

Kültür ve Turizm Bakanlığı Döner Sermaye İşletmeleri Müdürlüğü, Bilet ve Bilet Ürünlerinin Tasarımı, Geliştirilmesi ve Satış Kurallarının Yönetimine İlişkin Kiralama İhalesi Dosyası, 27 Şubat 2018

Twitter, Kültür ve Turizm Bakanlığı açıklaması, 18 Temmuz 2019

Kültür Bakanlığı Döner Sermaye Kanunu

DOSİMM

Türkiye Turizm, Müzelerin Gişe ve Bilet İhalesi Yapılıyor, 26 Şubat 2018

Türkiye Turizm, Müzelerin Gişe ve Bilet İhalesini SICPA Türkiye kazandı, 1 Mart 2018

Kültür ve Turizm Bakanlığı, Müze ve Örenyerlerinde Bilet ve Bilet Ürünlerinin Tasarımı, Geliştirilmesi ve Satış Kanallarının Yönetimine İlişkin Kiralama İhalesi