Türkiye’de aşılar toplumsal sağlığı tehdit eden hastalıkları hedef almıyor mu?

İDDİA: Türkiye'deki çocuk aşı takvimi toplumsal sağlığı tehdit eden hastalıkları hedef almıyor. 

YANLIŞ

Prof. Dr. Muzaffer Eskiocak’ın katkısıyla hazırlanmıştır.

Ülkemizde aşıyla önlenen çocukluk çağı hastalıkları sahiden de azalmış durumda. Hastalıkların unutulacak kadar nadir görülmesinin sebebinin, yıllardır başarılı bir şekilde uygulanan bağışıklama programları olduğu ise her uzman tarafından dile getiriliyor. TTB’nin aşılarla ilgili hazırladığı dokümanda ülkemizde doğan çocukların yüzde 90’dan fazlasının aşılarının tamamlandığı belirtiliyor. Belgede önemli bir vurgu daha var: Bir hastalığın görülmemesi, bir daha hiç görülmeyeceği anlamına gelmiyor. Özellikle seyahatin kolaylaştığı, göç gibi nedenlerle yer değiştiren kişilerin sayısının arttığı günümüzde hastalıklar da bizler gibi sınırları kolaylıkla geçiyor. 

Soner Yalçın katıldığı televizyon programlarında ve kitabında Türkiye’deki aşı takviminin toplumsal sağlığı tehdit eden hastalıklara odaklanmadığını iddia ediyor. Aşı takvimi elbette güncellenebilir. Ancak aşı takviminde yer alan hastalıklar TTB raporunda da değinildiği gibi çeşitli nedenlerle tekrar karşımıza çıkabilir ya da bağışıklama hizmetlerinde yaşanan bir çökme salgınların patlak vermesine neden olabilir. Örneğin, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra bağışıklama hizmetlerinde yaşanan çökme, Azerbaycan’da difteri (kuşpalazı) salgınlarına yol açmıştı.

Yalçın, hangi aşıları gereksiz görüldüğüne dair spesifik bir tanımlama yapmıyor. Bu nedenle hangi hastalığın toplumun sağlığını tehdit etmediğini öne sürdüğü de anlaşılamıyor. 

Dünya Sağlık Örgütü’nün dünya çocuklarının tümü için 12 hastalığa karşı önerdiği aşılar var. Hepatit B, verem, çocuk felci, difteri, boğmaca, tetanos, kızamık, kızamıkçık, hemofilus influenza B etkeniyle oluşan menenjit ve diğer istilacı hastalıklar, pnömokok ile oluşan pnömoni ve diğer istilacı hastalıklar, rotavirüs ile oluşan ishalli hastalıklar, HPV ile oluşan rahim ağzı kanseri, yüksek bir aşılama oranı sağlanabilmesi koşuluyla kabakulak ve suçiçeği, hem gebeleri hem de aşılanamayacak dönemde bebekleri korumak için gebelere yapılan grip aşısı… 

Bu aşılar zorunlu olmasa da yapılmasının önerilmesinin altında pek çok neden var. Çok uzun yıllar sonra yok olmaya yüz tutan kızamık, buna iyi bir örnek. Bu tip salgınların ne zaman yaşanacağı ve vaka sayılarının ne zaman artacağı bağışıklama sisteminin etkisine bağlı. Türkiye’deki aşı takvimine baktığımızda da DSÖ’nün önerdiği aşıların çoğunun Türkiye’deki takvimde de bulunduğunu görebiliyoruz

Kızamık salgını 2010’larda hortladı

TTB’nin Türkiye’deki bağışıklama hizmetlerine ilişkin vurguladığı noktalardan birisi, Türkiye’de bağışıklama hizmetleri sunumunda zaaflar bulunduğunu ve hizmetin sunum biçimindeki değişikliğin yarattığı uygun zeminin bazı hastalıkların tekrar tartışılmasını zorunlu kılması. Aşı takibi yapılamayan sığınmacılar ve etkin bir müdahalede bulunulmayan aşı kararsızlığı etkisiyle 2010 sonunda başlayan kızamık salgını, 2017’de bir yıllık duraklama dışında etkisini sürdürüyor.

2019’da kızamık vakası sayısı 2 bin 719, kızamık nedeniyle hastaneye yatırılan kişi sayısı 967, ölen çocuk sayısı beşti. Aşıların koruyuculuğu dokuz aylık bebeklere yapıldığında yüzde 86, 12. aydan sonra yüzde 90-95. Yani aslında hastalıktan kaynaklı hastaneye yatışlar ve ölümler, hemen tümüyle önlenebilir nitelikte

Özellik < 1yaş 1-4 yaş 5-9 yaş 10-14 yaş 15-19 yaş 20-29

yaş

30+

yaş

Toplam
0 doz 744 2430 156 121 73 171 198 3895
1 doz 4 1366 459 95 21 33 19 1997
2+ doz 0 115 415 152 10 4 4 700
Toplam 748 3912 1030 368 104 208 222 6594
Epidemiyolojik 

bağlantılı olgu sayısı

60 262 43 29 16 43 34 487
Klinik olgu sayısı 0 0 0 0 0 0 0 0
Lab. doğrulanmış olgu sayısı 148 1209 257 141 78 192 205 2232
Hastaneye yatırılan olgu 124 531 73 51 28 78 82 967
Ölen olgu sayısı 1 3 0 1 0 0 0 5

Türkiye’de 2018’de yapılan Kızamık bildirimlerinin aşılanma ve tanılamaya ilişkin özellikleri 

Aşı takviminde yer alan bir aşı, zamanında ve takvime uygun yapıldığında, bağışıklık sistemi düzgün çalışıyor. Ancak toplum sağlığını tehdit edebilecek hastalıklardan biri olan kızamık aşısını olmamış bir hastanın, hayatını kaybetme ihtimali bile var. Bu yüzden de toplum sağlığını hedeflemeyen herhangi bir aşıya takvimde zaten yer verilmiyor.

Hatta aşı ile önlenebilir hastalıkların dünyada dağılımı gözetilerek, DSÖ’nün aşı önerdiği hastalıklara ek olarak, kimi ülkelerde ek aşılamalar da öneriliyor. Sarı humma ve Japon ensafalti gibi. 

 Japon ensefalti için aşı önerilen yerler

Sarı humma için aşı öneriler bölgeler

Hastalıkların bazıları ülkelere göre farklılık gösterse dahi Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği aşıların yapılmasının nedeni tam da toplum sağlığını en çok tehdit edebilecek hastalıklar olmaları. Salgın hastalıkların bir kısmına rastlamıyor olsak da kızamık gibi vakalarda bunun tekrar hortlayabildiğine şahit oluyoruz.

Kaynaklar

TTB, Aşı Karşıtlarının İddiaları 

Eskiocak ve diğerleri, Edirne kızamık salgını 1997

Strebel ve diğerleri, Measles Vaccines, Vaccines (Plotkin), 2018, s.594

Dünya Sağlık Örgütü, Ülkelere göre görülen vaka sayıları

Dünya Sağlık Örgütü, Japon ensafalti haritası

 

Bir sahte içeriği gerçeğinden ayırt etmenin yollarına, teyitçi gibi düşünebilmeyi sağlayan yöntemlere, doğrulama araçlarına, fact-checking dünyasından haberlere ve güncel gelişmelere yer verdiğimiz #teyitpedia yazısını sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler.

Bu kategorideki yazılarımızı daha hızlı sürede hazırlamamız ve daha fazla kişiye ulaştırabilmemiz için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz.

Kaynaklar

TTB, Aşı Karşıtlarının İddiaları 

Eskiocak ve diğerleri, Edirne kızamık salgını 1997

Strebel ve diğerleri, Measles Vaccines, Vaccines (Plotkin), 2018, s.594

Dünya Sağlık Örgütü, Ülkelere göre görülen vaka sayıları

Dünya Sağlık Örgütü, Japon ensafalti haritası