Türkiye’de zorunlu aşı uygulaması olduğu iddiası

İDDİA 13: Türkiye’de zorunlu aşı uygulaması var.

YANLIŞ

Kara Kutu: Yüzleşme Vakti isimli kitabın piyasaya çıkmasının ardından gazeteci Soner Yalçın, bazı televizyon kanallarına katılarak kitabını tanıttı. 19 Kasım 2019’da Fatih Altaylı’nın sunduğu Teke Tek programına da katılan Yalçın, Türkiye’de mecburi aşı uygulaması olduğunu iddia etti.

Video paylaşım sitesi YouTube’da yer alan kayda göre Yalçın, Almanya’da zorunlu hale getirilen kızamık aşısından bahsettikten sonra “Bizde 15 aşı vuruluyor mecburi” diyor. 

Ancak Türkiye’de aşılar zorunlu değil. Çocuklarına aşı vurdurmak istemeyen anne ve babalar, bir dilekçe doldurarak uygulamadan muaf olabiliyor. 

Türkiye’de zorunlu aşı uygulaması yok

Türkiye’de Sağlık Bakanlığı tarafından uygulanan “Çocukluk Dönemi Aşı Takvimi”ne göre, çocuklar doğumdan ortaöğretim dördüncü sınıfa kadar geçen sürede aşılanıyor. Buna göre yenidoğanlara hepatit B’den su çiçeğine kadar ücretsiz olarak 10 farklı başlıkta 13 hastalığa karşı aşı yapılıyor. Aşılar 2009 yılında yayımlanan Genişletilmiş Bağışıklama Programı Genelgesi ile düzenlenmiş. Bu genelgede aşıların nasıl saklanacağından nasıl uygulanacağına kadar birçok detay düzenleniyor. Ancak aşı yaptırmak istemeyen vatandaşlarla ilgili bir hüküm yok.

Sağlık Bakanlığı tarafından ücretsiz olarak uygulanan çocukluk dönemi aşılarını vurdurmak istemeyen aileler bu durumu beyan eden İzlem/Aşı Durumu Bilgilendirme Onam Formu’nu doldurmak zorunda. Buna göre aşıyı reddeden aile, “hastalıklar hakkında bilgilendirildiği ve aydınlatıldığı halde kendi özgür iradesiyle çocuğunun aşısının yapılmasına izin vermediğini” beyan ediyor. 

Ancak Türkiye’de aşı uygulamasının isteğe bağlı olmasının hukuki bir istisnası var. 1930 yılında çıkarılan 1593 Sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 88. maddesine göre, ülkedeki herkes çiçek aşısı olmak durumunda. Ancak Mine Kasapoğlu Turhan tarafından yazılan ve zorunlu aşıların kanuni boyutlarının tartışıldığı bir makaleye göre, 1977 yılından beri dünyada çiçek hastalığı görülmediğinden, 1980 yılından beri Türkiye’de çiçek aşısı uygulanmıyor. (sf. 9) Yani 1930 tarihli yasanın pratikte hükümsüz kaldığı söylenebilir. Ayrıca Prof. Dr. Muzaffer Eskiocak da çiçek hastalığına karşı mevzuatta yer alan aşılama zorunluluğu, 1977’de aşılama sayesinde hastalık yeryüzünde görülmez hale getirildiğinden beri aşılamanın tüm dünyada takvimlerden kaldırılması nedeniyle anlamını yitirmiş olduğunu belirtti.

Aşı konusu yargıya da taşındı

2015 yılında ikiz bebeklerine zararlı olduğu gerekçesiyle aşı yaptırmak istemeyen Cumhuriyet Savcısı Hüseyin Ayyayla hakkında, Ordu Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğü tarafından, bebekler için sağlık önlemi uygulanması istemiyle Ordu Aile Mahkemesi’ne dava açıldı. Mahkeme Hüseyin Ayyayla’yı haklı bularak ikiz bebeklere sağlık tedbiri uygulanması istemini reddetti.

İlginizi Çekebilir:  Menenjit aşısının 2013 yılında aşı takvimine eklendiği iddiası

Hürriyet gazetesinin “İkiz bebeklerine aşı yaptırmayan savcının hukuk zaferibaşlığıyla haberleştirdiği dava, 2016 yılında temyize gitti ve Yargıtay yine Ayyayla’yı haklı buldu

Anayasa Mahkemesi’nin de konuyla ilgili kararları mevcut. Çocuğuna aşı yaptırmak istemeyen Halime Sare Aysal isimli vatandaşın AYM’ye yaptığı başvuru, 24 Aralık 2015’te karara bağlandı. Mahkeme çocukla ilgili sağlık tedbiri uygulanmasına karar verilmesini hak ihlali saydı. Aşı konusundaki bir diğer karar da Muhammed Ali Bayram’ın 2016’daki başvurusu üzerine verildi. Anayasa Mahkemesi gerekçeli kararında, sıkça Halime Sare Aysal davasına atıfta bulunuyor.  

Zorunlu aşı dünyada tartışma konusu

Türk Tabipler Birliği’nin (TTB) açıkladığı sayılara göre 2018 yılında aşı reddi talebinde bulunan aile sayısı 20 bini geçti. Evrensel’de yer alan habere göre ise son yedi yılda çocuklarına aşı yaptırmayan ailelerin sayısı 183’ten 23 bine çıktı. 2019 yılının ilk dokuz ayında ise kızamık vakaları önceki yılın aynı dönemine kıyasla 5,2 kat artarak 2 bin 666’ya ulaştı

Aşı karşıtlığının hızlanması, ülkeleri yasal önlemler almaya da itti. Avrupa’daki bazı ülkeler zorunlu aşı yasaları çıkardı; bazılarında ise Türkiye’ye benzer şekilde yasal zorunluluk yok. Örneğin 1 Mart 2020’den itibaren kreş ve okullarda kızamık aşısını zorunlu kılan bir yasa tasarısı, Alman meclisinde kabul edildi. Zorunlu aşılar hakkında en radikal kararlardan biri de 2018’de Fransa’da atıldı. Buna göre ülkede çocuklara yapılan zorunlu aşı sayısı üçten 11’e yükseltildi. İtalya’da 2017’de çıkan düzenleme ile 10 aşı zorunlu olmuştu

TTB’nin aşı konusunda hazırladığı yasa değişikliği önerisi Nisan 2018’de CHP’li vekiller tarafından TBMM’ye sunuldu, ancak tasarı henüz genel kurul gündemine gelmedi

Sonuç olarak Yalçın’ın iddiasının aksine Türkiye’de zorunlu aşı uygulaması yok, hatta aksi yönde verilmiş mahkeme kararları mevcut. İddia çarpıtma kategorisinde. 

#SalgınVar okuma rehberi

Kara Kutu: Yüzleşme Vakti isimli kitap hakkındaki çalışmaya dair Teyit ekibi tarafından yayınlanan 63 yazı bu rehberde yer alıyor.

Komplo teorileri hakkındaki yazıları okuyarak kitabın içinde düşülen genel yanılgıları anlayabilirsiniz: 

Manisalı eczacıları kim öldürdü?

Komplo Teorileri I: Aşırı şüpheci tutum etrafımızı sardığında

Komplo Teorileri II: Bilimsel görünme çabası

Komplo Teorileri III: Sağlığımızı korumak için ne yapabiliriz?

Bu bölümdeki yazılar Kara Kutu’nun yazım sürecine mercek tutuyor. Kitaptaki kaynak gösterimi, izlenen metodoloji ve tespit edilen intihaller sizi şaşırtabilir. Ayrıca kitapta yer alan ve Yalçın’ın konuşmalarından hareketle oluşturulan safsatalara ve daha fazlasına göz atabilirsiniz: 

Kara Kutu’nun yöntemi – I: Nasıl yazıldı? Nasıl basıldı?

Kara Kutu’nun yöntemi – II: Kaynakça nasıl hazırlanmış?

Kara Kutu’nun yöntemi – III: 30 farklı kaynaktan yapılan intihaller

Korelasyon nedensellik değildir

Kara Kutu’nun ‘kozmik odasındaki’ intihaller

Safsatalar I: Komplo teorilerini safsatalar ile süslemek

Safsatalar II: Hatalı akıl yürütmenin kitabı

Özellikle ‘doğallık safsatasını’ özümsedikten sonra homeopati üzerine iddiaları inceleyebilirsiniz:  

Homeopati: Sulandırılmış Tıp

Kapitalizm homeopatiyi teğet mi geçti? Sektöre genel bakış

ABD’deki en büyük kütüphanelerin homeopati okullarıyla ilişkisi olduğu iddiası dayanaksız

İDDİA 1: Patofizyoloji kürsülerinin 12 Eylül’den sonra kapatıldığı ve yıllardır bu dersin verilmediği iddiası

Türkiye’de tıp eğitimi nasıl kurumsallaştı?

Rockefeller’ın -muhtemelen- girmekte zorlanacağı diyarlarda modern tıp ve tıp müfredatı: Kuzey Kore örneği

Kara Kutu: Yüzleşme Vakti isimli kitabın üçüncü ve dördüncü bölümlerinde yer alan iddiaların ele alındığı yazılar bu bölümde: 

İDDİA 2: ABD ve Avrupa’da Augmentin’in evcil hayvanlarda kullanımının yasaklandığı iddiası

İDDİA 3: 12 yaşındaki her çocuğun kolesterol ilacı alması tavsiye edilmiyor

İDDİA 4: İlaçların farklı ülkelerde daha ucuz olmasının nedeni fiyat politikaları

İDDİA 5: Yan etkileri olan serzone isimli ilacın ‘henüz’ toplatıldığı iddiası

İDDİA 6: Bazı psikiyatrik hastalıklar piyasayı canlandırmak için mi uyduruldu?

İDDİA 7: Beyindeki organik değişimler mutasyon anlamına mı geliyor?

İDDİA 8: Gebelikte antidepresan kullanımının bebekte otizm riskini artırdığı iddiası

İDDİA 9: Serotonin ile depresyon arasında ilişki yok mu?

İDDİA 10: Sadece çocuklar üzerinde ve belli bir evre için yapılan araştırmanın sonuçları genellenebilir mi?

İDDİA 11: ABD’deki yaygın ölüm sebepleri arasında ilaç yan etkilerinin dördüncü sırada olduğu iddiası

Aşılar kitapta önemli bir yer tutuyor. Çalışmamızın önemli bir kısmı, bu nedenle aşılar hakkındaki iddialara ayrıldı:  

Aşılar bağışıklığı zayıflatıyor mu? Vücudumuzun ‘askerleri’ nasıl çalışıyor?

Aşılarda bulunan maddeler o kadar ‘korkutucu’ mu?

Aşılar etkisiz mi?

Sürü bağışıklığı: ‘Benim çocuğum istersem aşılatmam’ denebilir mi?

KONDA: ‘Aşı zorunlu olmamalı diyenlerin önemli bir kısmı uluslararası şirketlerin bizi hasta etmek istediğini düşünüyor’

Osmanlı’dan günümüze Türkiye’de aşı çalışmaları

İDDİA 12: Türkiye’de ilk aşı kampanyasının 1985’te yapıldığı iddiası

:point_right::skin-tone-2: İDDİA 13: Türkiye’de zorunlu aşı uygulaması olduğu iddiası

İDDİA 14: Menenjit aşısının 2013 yılında aşı takvimine eklendiği iddiası

İDDİA 15: Almanya’daki zorunlu kızamık aşısı yasasının ‘kıl payıyla’ kabul edildiği iddiası

İDDİA 16: Almanya’da çocuk doktorlarının yüzde 92’si çocuğunu aşılatmıyor iddiası

Finlandiya İngiltere İrlanda Hollanda ve İsveç’te aşıların zorunlu olmaması ne anlama geliyor?

İDDİA 17: FDA’da görevli Morris’in grip aşısı hakkındaki açıklamayı 2009’da yaptığı iddiası

İDDİA 18: İsrail’de hiç aşı yapılmadığı iddiası

Wakefield I: Aşı ve otizm arasındaki ilişki olduğu iddiaları nereden çıktı?

Wakefield II: Kızamık virüsü için aşı patenti almış

Wakefield III: Otizmli ailelerin avukatlarından para aldı

Aşı ve otizm arasında bağ olduğu tartışmalarını kimler kitleselleştirdi?

Aşı otizm arasında bağ olduğunu söyleyenlerin bilimsellik iddiası

Bugün 50’lerinde olanların çocukluğunda çevrelerinde otizmli çocuk yok muydu? 

İDDİA 19: İki yaşındaki bir çocuğun enjeksiyon yoluyla aldığı civa miktarı 100 gramdan 237 grama yükseldi iddiası

İDDİA 20: Neil Z. Miller aşı karşıtı derneklerle ilişkili

İDDİA 21: Houweling makalesinde aşıların zararlarından bahsetmiyor

İDDİA 22: Prof. Dr. Claire-Anne Siegrist aşının uzun dönemdeki faydalarının bilindiğini belirtiyor

İDDİA 23: Kızamık aşısının kadınların yüzde 55’inde romatoit artrit gelişmesine neden olduğu iddiası

İDDİA 24: Boğmaca aşısından sonra bebeklerin normalden yedi kat daha fazla hayatını kaybettiği iddiası

Difteri tetanoz ve boğmaca aşılarının ani bebek ölümü vakalarıyla bağlantısı yok

İDDİA 25: Aşıların kısırlığa neden olduğunu gösteren bir kanıt yok

İDDİA 26: Aşılarda kullanılacak antijenleri patent sınırlamaları mı belirliyor?

İDDİA 27: Gluten ve kazeinin otizme yol açtığını gösteren bulgu yok

Aşı üretimi kâr maksimizasyonuna dayanıyor ve bu halk sağlığını tehdit ediyor

Facebook’un reklam politikası Kara Kutu’daki aşı karşıtı iddiaların yayılımını engelledi mi?

Son olarak Kara Kutu’da modern tıbbın karşısına anti kapitalizmin konduğunu görüyoruz. Tıp ve anti kapitalizm ilişkisine dair yazılar aşağıdaki gibi:

Sosyalist deneyimlerde modern tıp: Sovyetler Birliği

Tıbbi enternasyonalizm: Küba

Bastırılmış bir deneyim: Allende ve Şili

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Sağlık Bakanlığı, Türkiye’deki güncel aşı takvimi

Batmanhsm.gov.tr, Aşı durumu bilgilendirme onam formu

Dergipark, İdari Kolluk Yetkisi Bağlamında Zorunlu Aşı Uygulaması, 2019 

Evrensel, Aşı karşıtı ailelerin sayısı artıyor, 19 Ocak 2020