Veliler siber zorbalıkla nasıl mücadele etmeli?

Araştırmalar pandeminin siber zorbalık oranlarını arttırdığını gösteriyor. Ancak siber zorbalığa uğrayan ya da siber zorbalık yapan çocuklar için velilerin atabileceği adımlar var.


20/07/2022 11:00 4 dk okuma

Gerçek hayatta yaptıklarımızdan çok daha fazlasını sosyal medya ve internette yapıyoruz. Oturduğumuz yerden alışverişler, adım atmadan gezdiğimiz yollar ya da arkadaşımız hakkında kolayca yaptığımız yorumlar ilk akla gelenler. İnternetteki davranışlarımızın sonuçları yokmuş gibi görünse de hayatımıza etkisi büyük. 

Sosyal medya hayatımızı ne kadar etkileyebilir?

Oda arkadaşı, 18 yaşındaki üniversitesi öğrencisi Tyker Clement’in partneriyle öpüşürken kaydedilen görüntüsünü internete yüklemişti. Clement intihar etti. Hayatına son veren 15 yaşındaki Phoebe Prince da sosyal medyada sürekli taciz edilmişti. 

2020 yılında hayatına son veren İstanbul Üniversitesi öğrencisi Sibel Ünli’nin ailesi ‘siber zorbalığa maruz kalmasının yaşama azmini bitirdiğini’ açıklamıştı. Elbette bunlar uç örnekler. Ancak siber zorbalığa uğrayan çocuklarda ruhsal, duygusal ve fiziksel sorunlar görülmesi olası.

Siber zorbalık nedir?

UNICEF siber zorbalığı ‘dijital teknolojiler kullanılarak gerçekleştirilen zorbalık’ diye tanımlıyor. ABD Suç Önleme Konseyi ‘internet, cep telefonu ve diğer dijital haberleşme araçlarıyla bir kişiyi utandırmak ve incitmek için mesaj ya da fotoğraf paylaşımı” olarak tarif etmiş

Diğer bir tanım ise ‘dijital medya üzerinden kendini savunamayan, gücünü gösteremeyen bir kişi veya gruba yönelik, art niyetli bir şekilde psikolojik, sosyal veya görsel olarak saldırgan davranışlar sergilemek’ olarak ifade ediliyor. Elbette siber zorbalık hakkında kısa ya da uzun birçok tanım yapılabilir. 

Tanımlar bize sadece kapı aralıyor. Odaklanmamız gereken resmi kendimiz de belirleyebiliriz. 

Çocuk ya da gençlerin sosyal ortamda başkaları hakkında kırıcı olabileceğini, bunu yaparken hakkında konuştukları insanların gözlerine bakmak zorunda dahi kalmayacaklarını, hatta bazen de sırf bu iş için sahte kimlikler oluşturabileceklerini göz önünde bulundurmak faydalı olacaktır. 

Bu konuda çalışan Nancy Willard, siber zorbalığın farklı türlerini kategorize etmiş. Willard, saldırgan bir dille oyun ya da tartışma gruplarında çok tahrik edici olmayan durumları parlama, daha ciddi olan ve hedef seçilen kişiyi tekrar edecek şekilde saldırgan ve hakaret içeren mesajlar gönderilmesini taciz, kişileri onurunu lekeyen ve itibarını zedeleyen mesajların yayılmasını karalama, sahte kullanıcılar ve hedef alınan kişinin hesabını ele geçirmeyi kimliğe bürünme, kişinin belirli ortamlardan kasıtlı olarak uzak tutulup yalnızlaştırılmasını dışlama, ısrarlı ve rahatsız edici takibi ise stalking olarak tanımlamış.

Pew’in konu hakkındaki araştırmasında ABD’li gençlerin yüzde 59’u internette zorbalığa ya da tacize uğradığını beyan etmiş. Başka bir araştırmada ise engelli ya da aşırı kilolu çocukların siber zorbalığa maruz kalma ihtimalinin diğerlerinden fazla olduğu tespit edilmiş. Britanya'daki son araştırmada ise Covid-19 pandemisinin siber zorbalık oranlarını artırdığı ve sanal ortamdaki zorbalığın okuldaki zorbalığa da dönüşme potansiyeli üzerinde durulmuş.

Yani gençler ceplerinde kendilerini sürekli tedirgin eden ve strese sokan bir telefonla dolaşmak durumunda.

Peki ne yapmalı?

Siber zorbalığa uğrayan ya da siber zorbalık yapan çocuklar için velilerin yapabilecekleri şöyle:

  • Çocuklarınızla aynı ortamda teknolojiyi kullanmaya çalışın. Böylece herkes kimin ne yaptığının farkında olabilir.
  • Sosyal medya platformlarının çalışma prensiplerini öğrenin. Nasıl yorum yapılır, nasıl mesaj atılır gibi.
  • Çocuklarınızlaonuşun ve iletişim halinde kalmayı deneyin
  • Sakin kalın. Örneğin çocuğunuza gelen ve zorbalık içeren bir mesaja cevap vermemesini söyleyin. Daha sonra bu mesajları kaydetmek ve gerekliyse kanıt olarak kullanmak iyi olacaktır.
  • Siber zorbalık ve okul ilişkisinin yakın olduğunu söylemiştik. Benzer durumda okul yönetimi ya da rehberlik bölümüyle iletişim kurun
  • Sahte hesaplar tarafından zorbalığa uğradığınızı düşünüyorsanız bu alanda işinizi kolaylaştıracak yazıları okuyun. Sahte hesapları ayırt etme yollarını öğrenin.
  • Zorbalığın daha farklı boyutlara gideceğini seziyorsanız polis ya da profesyonel kurumlarla iletişime geçin.
  • Siber zorbalık yapan sizin çocuğunuz da olabilir. Bunu öğrendiğinizde aşırı tepki vermeden onunla konuşup bu davranışın hangi sonuçlara yol açabileceğini anlatın

Çocuklarda eleştirel düşünme alışkanlığını ilk geliştirecek, onları erken yaşta dijital medya okuryazarlığıyla tanıştırabilecek olanlar veliler. Ancak Türkiye’de çocukların yüzde 78’inin bu konuda ebeveynlerinden daha fazla bilgiye sahip. Velilerin dijitalle kurduğu ilişkiyi bu yüzden önemsiyoruz. Bu içerik veli ve çocuklarda eleştirel düşünme alışkanlığını geliştirmeyi hedefleyen aylık e-posta bülteni Dijital Veli'nin 22 Şubat 2022’de yayınlanan bölümünden uyarlanmıştır.