Süt ve süt ürünlerinden şarbon bulaştığı ve süt tüketilmemesi gerektiği iddiası

İDDİA: WhatsApp’ta veteriner Mehmet Orhan Tolon’un attığı mesaja göre, şarbondan korunmak için süt ve süt ürünleri tüketilmemeli.

YANLIŞ

27 Ağustos 2018’de basına yansıyan haberlere göre Gölbaşı’ndaki özel bir tesiste tutulan hayvanların ölmesinin ardından hayvanlarda şarbon olduğu tespit edilmiş, bölge karantinaya alınmıştı. Bu olayın ardından Türkiye’nin farklı yerlerinde şarbon vakalarına rastlandı. İstanbul Silivri’de ortaya çıkan şarbon vakasında şarbon olduğu belirlenen hayvanla temas eden 48 kişiden 6’sında deri lezyonu tespit edilmişti. 5 mahalle karantinaya alınmıştı. İstanbul ve Ankara dışında başka şehirlerde de rastlanan şarbon vakalarının ardından sosyal medyada benzer iddialar pek çok şehir için paylaşılmaya başlandı.

Şarbon endişesi TBMM’de Adli Yıl Açılışı için düzenlenen resepsiyonda da dile getirildi. Meclis Başkanı Binali Yıldırım’ın “Bu etlerde şey var mı?” sorusu üzerine Sağlık Bakanı Fahrettin Koca “Etler iyi pişmiş, şarbon olmadığına garanti veririm” diyerek cevap verdi.

Kurban Bayramı’nın ardından ortaya çıkan şarbon vakaları nedeniyle sosyal medyada pek çok yanlış bilgi dolaşıma girdi.

WhatsApp gruplarında yaygın bir şekilde paylaşılan bir mesajda, şarbon salgınının bilinenden fazla olduğu, et, süt, peynir gibi ürünlerin tüketilmemesi gerektiği iddia edildi. WhatsApp’ta yayılan mesajda bu bilgilerin veterinerlik yapmış Mehmet Orhan Tolon tarafından aktarıldığı belirtiliyor ayrıca mesajın sonunda Tuncay Akoğlu imzası yer alıyor. Aynı mesaj, “Ermeni Hastahanesi Başhekim Yardımcısı Dr. Tarık Turfan’dan gelen bir bilgiyi ulaştırıyorum.” şeklinde bir bilgiyle de paylaşıldı.


teyit.org’a konuşan Mehmet Orhan Tolon, mesajı arkadaşlarını uyarmak için gönderdiğini ama mesajda belirtilen detaylara ilişkin bilgisi olmadığını belirtti. Dr. Tarık Turfan ise mesajla bir ilgisi bulunmadığını açıkladı. Süt ve süt ürünlerinin tüketilmemesi gerektiği iddiası ise doğru değil. Süt pastörize edildiği sürece tüketilmesinde bir sakınca bulunmuyor. Süt ve süt ürünlerinden şarbon bulaşma riski çok düşük. Şarbonun hayvan dışında, toprakta ve hayvan postunda uzun süre yaşayabildiği iddiası ise doğru.

Mehmet Orhan Tolon ve Tarık Turfan Bakanlık açıklamalarına güvenilmesi gerektiğini belirtti

WhatsApp mesajında veteriner olduğu belirtilen Mehmet Orhan Tolon, teyit.org’a yaptığı açıklamada, mesajın kendisi tarafından sadece birkaç arkadaşını bilgilendirmek için gönderildiğini belirtti. Türkiye’deki şarbon salgınının bilinen boyutların çok üstünde olduğuna dair bir delili bulunmadığını belirten Tolon, gerekli açıklamaların Tarım Bakanlığı’na sorulmasının daha sağlıklı olacağını ifade etti.

WhatsApp gruplarında yayılan mesajda imzası bulunan Surp Pırgiç Ermeni Hastanesi Başhekim Yardımcısı Dr. Tarık Turfan ise mesajın kendisi ile ilgisi olmadığını belirtti. Aynı mesajın kendisine de bir doktor arkadaşından WhatsApp yoluyla geldiğini ifade etti. Sağlık Müdürlüğü’nden yazı gelmediği sürece hiçbir söylenene, yazılana inanılmaması gerektiğini de ekledi.

Süt ve süt ürünleri tüketimi riskli mi?

WhatsApp mesajında belirtilen ve süt ürünlerinin tüketilmemesi gerektiği bilgisine ilişkin ise Veteriner Hekimler Birliği Başkanı Talat Gözet bu ifadelerin doğru olmadığını belirtti;

Türkiye’de üretilen süt ürünlerinin yarısı Süt Sanayi’ne gider ve ışıl işlemden geçmiş, yararlı proteinleri içeren sütlerin tüketilmemesini gerektiren hiç bir durum yok. Süt Sanayi’ne giden sütler her zaman kontrolden geçer ve bu tür hastalıkların olması mümkün değil. Süt tüketmeyin, et tüketmeyin demek Türkiye’yi ithalata mahkum etmek demektir. Bunlardan kaçınmak, yanlış bilgilerle insanların korkutulmaması gerekli.

Ankara Tabip Odası’nın 6 Eylül 2018 tarihinde şarbon hakkında yaptığı basın açıklaması sırasında Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Esin Şenol da sosyal medyadaki yanlış bilgileri eleştirerek, “Süt ve süt ürünlerinden şarbon bulaşmaz ama bugünlerde ortada bu bilgiler dolaşıyor. Hayvanın sütünde şarbon yoktur.” diyerek süt ürünlerinin tüketilmemesi gerektiğini belirten paylaşımların doğru olmadığını açıkladı.

teyit.org’un ulaştığı Ankara Tabip Odası’ndan Dr. Ali Karakoç da süte direkt şarbonun geçemeyeceğini belirtti;

Şarbonlu olabilecek hayvanın sütüne hastalık direk geçemiyor. Şarbon hastası olan hayvanlar da süt veremez hale geliyor ve sütten kesiliyor. Ancak şarbon sporlarının bulaşmış olabileceği şeylerden temasla geçerse geçebilir ama onun dışında sütte şarbon bulunması çok güç. Pastörize sütler tüketilebilir. Hiçbir sakınca yoktur.

Dünya Sağlık Örgütü de şarbon hakkında hazırladığı araştırmada, hasta hayvanların normalden çok daha az süt üretebileceğini belirtiyor.

Sütten bulaşma ihtimali çok düşük

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO)’nün hazırlamış olduğu rapora ve 2012 yılında süt kaynaklı hastalıklarla ilgili yayınlanan makaleye göre hasta sığırlardan alınan sütün tüketimiyle insanlara bulaşma ihtimalinin çok düşük olduğu belirtiliyor. Aynı yazılarda kontamine sütün genellikle değişmiş bir görünüme sahip olacağı ve hayvandan çok az miktarlarda salgılanacağı ifade ediliyor.

Kontamine sütteki gözle görülür değişiklik hasta sığırlardan elde edilen sütün bir bütün olarak kullanılamamasına neden olur ve bu yüzden süt tüketimi ile hastalığın insanlara bulaşma ihtimali kısmen daha düşüktür. Asıl risk, süt ve diğer gıda ürünlerinin hasta hayvanların atıkları sonucu oluşan kontaminasyonundan kaynaklanır. Organizmanın bitkisel formu düşük sıcaklık-uzun süre pastörizasyon metodu kullanılarak yok edilebilir ancak sporlar bu işleme dayanıklıdır. Sporların parçalanabilmesi için sütün 10 ile 40 dakika arası kaynatılması, buna ek 15 psi basınç altında 10 dakika otoklanması gerekmektedir.

Dünya Sağlık Örgütü ve Gıda ve Tarım Örgütü, 1957 yılında yayınladığı ilk raporda dahi bu konuya değinerek bir sürü içerisinde hastalık ortaya çıktığında sütün çevresel kontaminasyonunu önlemek için azami önlem alınmasının yeterli olacağını belirtiyor.

Ayrıca Kanada Gıda Denetim Ajansı’nın şarbon hakkında hazırladığı bilgilendirici yazıda da süt ve süt ürünlerinin şarbon bulaştırma riskinin son derece düşük olduğu ifade ediliyor.

Dünya Sağlık Örgütü’nün hazırladığı bilgilendirici yazıda şarbon salgını başladığında yapılacakların sıralandığı bölümde, salgın sırasında sürüden alınan sütlerin imha edilmesinin gerekmediği belirtiliyor. Sütlerin pastorize edilerek uygun koşullarda tüketilmesi sonucunda herhangi bir risk barındırmadığı da açıklanıyor. Avusturalya’nın Tarım ve Balıkçılık Departmanı tarafından hazırlanan şarbon hakkındaki bilgilendirici açıklamalarda ise işlenmemiş, pastörize edilmemiş ham sütün insanlar tarafından tüketilmemesi gerektiği ve başka hayvanları beslemek için kullanılmaması gerektiği de belirtiliyor.

Uzmanların süte şarbon bulaşması konusundaki açıklamaları ve yapılan çalışmalarla birlikte peynir, tereyağı gibi süt ürünlerinin tüketilmesi durumunda da ciddi riskler barındırmadığını söylemek mümkün.

Şarbon sporları uzun süre boyunca yaşayabilir

İddiada yer alan şarbonun uzun yıllar boyunca hayvanın dışında toprakta yaşayabildiği ifadesi ise doğru.

Kaynaklar

CNN Türk, Ankara’da şarbon alarmı, 27 Ağustos 2018

YouTube, Habertürk’ün Silivri’de şarbon vakasına rastlandığı haberi, 3 Eylül 2018

İHA, Sivas’ta rastlanan şarbon vakası haberi, 10 Eylül 2018

Habertürk, Kocaeli’de şarbon iddiaları hakkında valilik açıklaması, 14 Eylül 2018

Cumhuriyet, Resepsiyon’da şarbon korkusu, 5 Eylül 2018

Mehmet Orhan Tolon ile Facebook Messenger üzerinden yapılan konuşma, 6 Eylül 2018

Sputnik, Dr. Tarık Turfan’ın konu hakkındaki açıklaması, 7 Eylül 2018

Veteriner Hekimler Birliği Başkanı Talat Gözet ile yapılan telefon görüşmesi, 10 Eylül 2018 14:31

ato.org.tr, Ankara Tabip Odası Basın Açıklaması, 6 Eylül 2018

Ankara Tabip Odası Dr. Ali Karakoç ile yapılan telefon görüşmesi, 12 Eylül 2018

Dünya Sağlık Örgütü ve Gıda ve Tarım Örgütü’nün ilk raporu, 1957

Revathi Dhanashekar, Süt kaynaklı hastalıklar hakkında makale, Eylül 2012

Kanada Gıda Denetim Ajansı, Şarbon hakkında bilgilendirici yazı

Dünya Sağlık Örgütü, Hayvanlarda ve insanlarda şarbon, 2008

Avusturalya’nın Tarım ve Balıkçılık Departmanı, Şarbon hakkında bilgilendirici yazı

 

Kaynaklar

CNN Türk, Ankara’da şarbon alarmı, 27 Ağustos 2018

YouTube, Habertürk’ün Silivri’de şarbon vakasına rastlandığı haberi, 3 Eylül 2018

İHA, Sivas’ta rastlanan şarbon vakası haberi, 10 Eylül 2018

Habertürk, Kocaeli’de şarbon iddiaları hakkında valilik açıklaması, 14 Eylül 2018

Cumhuriyet, Resepsiyon’da şarbon korkusu, 5 Eylül 2018

Mehmet Orhan Tolon ile Facebook Messenger üzerinden yapılan konuşma, 6 Eylül 2018

Sputnik, Dr. Tarık Turfan’ın konu hakkındaki açıklaması, 7 Eylül 2018

Veteriner Hekimler Birliği Başkanı Talat Gözet ile yapılan telefon görüşmesi, 10 Eylül 2018 14:31

ato.org.tr, Ankara Tabip Odası Basın Açıklaması, 6 Eylül 2018

Ankara Tabip Odası Dr. Ali Karakoç ile yapılan telefon görüşmesi, 12 Eylül 2018

Dünya Sağlık Örgütü ve Gıda ve Tarım Örgütü’nün ilk raporu, 1957

Revathi Dhanashekar, Süt kaynaklı hastalıklar hakkında makale, Eylül 2012

Kanada Gıda Denetim Ajansı, Şarbon hakkında bilgilendirici yazı

Dünya Sağlık Örgütü, Hayvanlarda ve insanlarda şarbon, 2008

Avusturalya’nın Tarım ve Balıkçılık Departmanı, Şarbon hakkında bilgilendirici yazı