Sürü bağışıklığı: ‘Benim çocuğum istersem aşılatmam’ denebilir mi?

Aşı yalnız kendinizi veya çocuğunuzu değil, toplumun kalanını da korumak demek. Aşılanmak, herhangi bir hastalığın topluma yayılmasını önlemek gibi bir misyonun da yerine getirilmesi demek. Ancak bunun için toplumun çoğunluğunun aşı olmuş olması lazım. Toplumun belirli bir çoğunluğunun aşılanması yoluyla geri kalanını hastalıklardan korumasına ‘sürü bağışıklığı’ deniyor. Toplumun aşı olamayanları koruyabilmek için aşılanması gereken çoğunluğunun oranı da ‘sürü bağışıklığı eşik değeri.’ Aşılatılmayan çocukları ve yetişkinleri korumayı sağlayan ve “görünmez kalkan” olarak da ifade edilen sürü bağışıklığı, salgınların önüne geçmek için zaruri.

Hastalıkların yayılma hızı

Her hastalığın bir yayılma hızı var. Basitçe ‘R0’ olarak ifade edilen değer, bir kişinin hastalığı bulaştırabileceği ortalama kişi sayısını ifade ediyor. Bu değer ne kadar yüksekse, toplumun aşılanma oranı da o kadar yüksek olmalı. Ancak böyle aşılanmayanların korunması sağlanabilir ve hastalık daha az yayılabilir. Toplumun çoğunluğunun aşılanmamasıysa salgınların önünü açıyor. Artık geçmişte kaldığını düşündüğümüz kızamık gibi hastalıkların hortlamasını ve salgına yol açacak boyuta gelmesini buna bağlamak mümkün. Tam da bu yüzden, çocuklarını aşılatmama kararı alan aileler aslında toplumun geri kalanını koruyacak “görünmez kalkanı” giderek zayıflatıyor.

Smith’in, R0 kavramını ayrıntılarıyla ele alan makalesinde konuyu şöyle açıklıyor: “Bu ortalama sayı temel üreme sayısı olarak bilinir ve genellikle sembolik olarak “R0” olarak adlandırılır, yani bulaşıcı bir kişinin tamamen duyarlı bir popülasyonda bir ajanla enfekte edeceği ortalama kişi sayısı.” 

R0, yani bir hastanın diğer kişilere hastalığı bulaştırma değeri, farklı etkenlerle değişebiliyor. Örneğin çevrede ne kadar süre hayatta kaldığı; enfeksiyon için gerekli doz; konakçıdaki bulaşıcılığın süresi ve bulaşıcılığın enfeksiyon semptomlarından önce olup olmadığı gibi. 

“Yayılma hızı” nüfus ya da mevsimlere göre değişkenlik gösterebiliyor. Çünkü ortam koşulları ajanın bulunduğu çevrede hayatta kalmasını etkileyebiliyor; insanların daha sıcak ve soğuk dönemlerde birbirleriyle ne kadar yakın temas ettikleri fark oluşturabiliyor. 

Bir hastalığın R0 değeri “2” ise bu, toplumun yarısının aşılı olması gerektiği anlamına geliyor. “3” ise, 3’te 2’sinin… Bu değer arttıkça, aşı yaptırması gereken kişilerin sayısı da artıyor. Daha somut bir örneğe bakalım: Kızamık gibi R0 değeri 18 olan bir hastalık için, toplumun yüzde 94’ünün aşılı olması gerekir. Ya da başka bir deyişle her 18 kişiden 17’sinin aşı yaptırmış olması gerekir. Hesaplamanın nasıl yapıldığının detaylarını görmek için bu makaleyi okuyabilirsiniz. 

Yukarıdaki tabloya baktığınızda örneğin difterinin R0 değeri 6-7 olduğundan, aşılanma oranının yüzde 85, kızamığınki 12-18 arasında olduğundan aşılanma oranının yüzde 83-94 arasında olması gerekiyor. 

Aşılarla başkalarını koruyabilirsiniz

Toplumda aşı karşıtları dışında, istese de aşılanamayacak kişiler de var. Mesela bağışıklık sistemi zayıf olanlar, kemoterapi görenler, çok yaşlılar ya da çok küçükler… Onları korumak için toplumun büyük bir kesiminin aşı olması şart. Aşı karşıtı argümanlar duyduğunuz ya da tereddüde sürüklendiğiniz her an, risk altındakileri düşünmeniz önemli olacaktır. 

Eğer aşılama oranları ulusal bazda düşerse, hastalık aşılar ortaya çıkmadan önceki zamanlarda olduğu kadar yaygınlaşabilir. Ancak aşıların, her zaman küresel bir sorunu çözmek için uygulandığını da unutmamak gerek. Yani bir ülkede, diğer ülkelere kıyasla daha çok hastalık elimine edilmiş olabilir. Bu da o ülkede bu hastalığa ilişkin önlem alınmasının şart olmadığını gösterebilir. Ancak her ülke aynı oranlarda aşılamaya sahip değil ve hastalık eşit derecede elimine edilmiş olmayabilir. Seyahat eden kişiler hastalığı ulusötesi taşıyabilir ve daha hassas olan ülkelerde yayılmasını sağlayabilirler. Tam da bu yüzden kendinizi ve çevrenizi korumak, düşündüğümüzden daha önemli olabilir.

#SalgınVar okuma rehberi

Kara Kutu: Yüzleşme Vakti isimli kitap hakkındaki çalışmaya dair Teyit ekibi tarafından yayınlanan 63 yazı bu rehberde yer alıyor.

Komplo teorileri hakkındaki yazıları okuyarak kitabın içinde düşülen genel yanılgıları anlayabilirsiniz: 

Manisalı eczacıları kim öldürdü?

Komplo Teorileri I: Aşırı şüpheci tutum etrafımızı sardığında

Komplo Teorileri II: Bilimsel görünme çabası

Komplo Teorileri III: Sağlığımızı korumak için ne yapabiliriz?

Bu bölümdeki yazılar Kara Kutu’nun yazım sürecine mercek tutuyor. Kitaptaki kaynak gösterimi, izlenen metodoloji ve tespit edilen intihaller sizi şaşırtabilir. Ayrıca kitapta yer alan ve Yalçın’ın konuşmalarından hareketle oluşturulan safsatalara ve daha fazlasına göz atabilirsiniz: 

Kara Kutu’nun yöntemi – I: Nasıl yazıldı? Nasıl basıldı?

Kara Kutu’nun yöntemi – II: Kaynakça nasıl hazırlanmış?

Kara Kutu’nun yöntemi – III: 30 farklı kaynaktan yapılan intihaller

Korelasyon nedensellik değildir

Kara Kutu’nun ‘kozmik odasındaki’ intihaller

Safsatalar I: Komplo teorilerini safsatalar ile süslemek

Safsatalar II: Hatalı akıl yürütmenin kitabı

Özellikle ‘doğallık safsatasını’ özümsedikten sonra homeopati üzerine iddiaları inceleyebilirsiniz:  

Homeopati: Sulandırılmış Tıp

Kapitalizm homeopatiyi teğet mi geçti? Sektöre genel bakış

ABD’deki en büyük kütüphanelerin homeopati okullarıyla ilişkisi olduğu iddiası dayanaksız

İDDİA 1: Patofizyoloji kürsülerinin 12 Eylül’den sonra kapatıldığı ve yıllardır bu dersin verilmediği iddiası

Türkiye’de tıp eğitimi nasıl kurumsallaştı?

Rockefeller’ın -muhtemelen- girmekte zorlanacağı diyarlarda modern tıp ve tıp müfredatı: Kuzey Kore örneği

Kara Kutu: Yüzleşme Vakti isimli kitabın üçüncü ve dördüncü bölümlerinde yer alan iddiaların ele alındığı yazılar bu bölümde: 

İDDİA 2: ABD ve Avrupa’da Augmentin’in evcil hayvanlarda kullanımının yasaklandığı iddiası

İDDİA 3: 12 yaşındaki her çocuğun kolesterol ilacı alması tavsiye edilmiyor

İDDİA 4: İlaçların farklı ülkelerde daha ucuz olmasının nedeni fiyat politikaları

İDDİA 5: Yan etkileri olan serzone isimli ilacın ‘henüz’ toplatıldığı iddiası

İDDİA 6: Bazı psikiyatrik hastalıklar piyasayı canlandırmak için mi uyduruldu?

İDDİA 7: Beyindeki organik değişimler mutasyon anlamına mı geliyor?

İDDİA 8: Gebelikte antidepresan kullanımının bebekte otizm riskini artırdığı iddiası

İDDİA 9: Serotonin ile depresyon arasında ilişki yok mu?

İDDİA 10: Sadece çocuklar üzerinde ve belli bir evre için yapılan araştırmanın sonuçları genellenebilir mi?

İDDİA 11: ABD’deki yaygın ölüm sebepleri arasında ilaç yan etkilerinin dördüncü sırada olduğu iddiası

Aşılar kitapta önemli bir yer tutuyor. Çalışmamızın önemli bir kısmı, bu nedenle aşılar hakkındaki iddialara ayrıldı:  

Aşılar bağışıklığı zayıflatıyor mu? Vücudumuzun ‘askerleri’ nasıl çalışıyor?

Aşılarda bulunan maddeler o kadar ‘korkutucu’ mu?

Aşılar etkisiz mi?

:point_right::skin-tone-2: Sürü bağışıklığı: ‘Benim çocuğum istersem aşılatmam’ denebilir mi?

KONDA: ‘Aşı zorunlu olmamalı diyenlerin önemli bir kısmı uluslararası şirketlerin bizi hasta etmek istediğini düşünüyor’

Osmanlı’dan günümüze Türkiye’de aşı çalışmaları

İDDİA 12: Türkiye’de ilk aşı kampanyasının 1985’te yapıldığı iddiası

İDDİA 13: Türkiye’de zorunlu aşı uygulaması olduğu iddiası

İDDİA 14: Menenjit aşısının 2013 yılında aşı takvimine eklendiği iddiası

İDDİA 15: Almanya’daki zorunlu kızamık aşısı yasasının ‘kıl payıyla’ kabul edildiği iddiası

İDDİA 16: Almanya’da çocuk doktorlarının yüzde 92’si çocuğunu aşılatmıyor iddiası

Finlandiya İngiltere İrlanda Hollanda ve İsveç’te aşıların zorunlu olmaması ne anlama geliyor?

İDDİA 17: FDA’da görevli Morris’in grip aşısı hakkındaki açıklamayı 2009’da yaptığı iddiası

İDDİA 18: İsrail’de hiç aşı yapılmadığı iddiası

Wakefield I: Aşı ve otizm arasındaki ilişki olduğu iddiaları nereden çıktı?

Wakefield II: Kızamık virüsü için aşı patenti almış

Wakefield III: Otizmli ailelerin avukatlarından para aldı

Aşı ve otizm arasında bağ olduğu tartışmalarını kimler kitleselleştirdi?

Aşı otizm arasında bağ olduğunu söyleyenlerin bilimsellik iddiası

Bugün 50’lerinde olanların çocukluğunda çevrelerinde otizmli çocuk yok muydu? 

İDDİA 19: İki yaşındaki bir çocuğun enjeksiyon yoluyla aldığı civa miktarı 100 gramdan 237 grama yükseldi iddiası

İDDİA 20: Neil Z. Miller aşı karşıtı derneklerle ilişkili

İDDİA 21: Houweling makalesinde aşıların zararlarından bahsetmiyor

İDDİA 22: Prof. Dr. Claire-Anne Siegrist aşının uzun dönemdeki faydalarının bilindiğini belirtiyor

İDDİA 23: Kızamık aşısının kadınların yüzde 55’inde romatoit artrit gelişmesine neden olduğu iddiası

İDDİA 24: Boğmaca aşısından sonra bebeklerin normalden yedi kat daha fazla hayatını kaybettiği iddiası

Difteri tetanoz ve boğmaca aşılarının ani bebek ölümü vakalarıyla bağlantısı yok

İDDİA 25: Aşıların kısırlığa neden olduğunu gösteren bir kanıt yok

İDDİA 26: Aşılarda kullanılacak antijenleri patent sınırlamaları mı belirliyor?

İDDİA 27: Gluten ve kazeinin otizme yol açtığını gösteren bulgu yok

Aşı üretimi kâr maksimizasyonuna dayanıyor ve bu halk sağlığını tehdit ediyor

Facebook’un reklam politikası Kara Kutu’daki aşı karşıtı iddiaların yayılımını engelledi mi?

Son olarak Kara Kutu’da modern tıbbın karşısına anti kapitalizmin konduğunu görüyoruz. Tıp ve anti kapitalizm ilişkisine dair yazılar aşağıdaki gibi:

Sosyalist deneyimlerde modern tıp: Sovyetler Birliği

Tıbbi enternasyonalizm: Küba

Bastırılmış bir deneyim: Allende ve Şili

Şüpheli bilgilerden yola çıkarak veriye dayalı ve uzun soluklu bir araştırma neticesinde hazırladığımız Dosya yazısını sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler.

Bu kategorideki yazılarımızı daha hızlı sürede hazırlamamız ve daha fazla kişiye ulaştırabilmemiz için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz.  

Kaynaklar

YouTube'da videosu, What is Herd Immunity, 7 Şubat 2017

Anderson, The concept of herd immunity and the design of community-based immunization programmes

Smith, Concept of herd protection and immunity, 2009

The Guardian, Watch how the measles outbreak spreads when kids get vaccinated – and when they don't, 5 Şubat 2015

YouTube, How does herd immunity work, 8 Kasım 2018

YouTube, Vaccines, Herd Immunity, and Gummi Bears - Oh My!, 17 Haziran 2013

Gideon M-K, Herd Immunity is pretty cool, 12 Aralık 2016

Yalansavar, Sık Rastlanan Aşı Karşıtı İddialar -1: Aşıların lüzum ve etkinliği, 4 Şubat 2019