#Referandum2017 ile ilgili internette yayılan 15 şüpheli bilgi

16 Nisan’da gerçekleşecek Anayasa değişikliği referandumuyla ilgili internette yayılan 15 şüpheli haberi derledik.

1) Erdoğan’ın 1993 yılında başkanlık sistemi için “Bir özentinin sonucu” dediği iddiası doğru

İDDİA: Cumhurbaşkanı Erdoğan, 1993 yılında başkanlık sistemi ile ilgili “Başkanlık sistemi bir özentinin sonucu ya da Amerikan emperyalizminin bize bir tavsiyesidir” dedi.

DOĞRU

feleknas-uca

Erdoğan’ın başkanlık sistemi hakkındaki ifadeleri, Erdoğan’ın Refah Partisi MKYK üyesi ve partinin İstanbul İl Başkanı iken verdiği bir röportajdan. Röportaj, Metin Sever ile Cem Dizdar tarafından, 1993’te Başak Yayınları’ndan çıkan “2. Cumhuriyet Tartışmaları” isimli kitap için yapılmış.

Ayrıntılı analiz için tıklayın.

2) atv’nin “Kuyu da referanduma evet dedi” alt bandı iddiası

İDDİA: atv Ana Haber bültenine çıkarılan Kuyu isimli köpek için alt bantta “Kuyu da referanduma evet dedi” yazısı yer aldı.

YANLIŞ

atv Ana Haber bülteninde böyle bir alt banda yer verilmedi. atv’nin resmi web sitesinde yer alan haber bültenine ait kayıtta, Kuyu’nun programa çıkartıldığı bölümü görmek mümkün. Sosyal medyada dolaşıma giren görselin aksine, yayındaki alt bantta “Kuyu canlı yayında!” yazısı yer aldı.

Ayrıntılı analiz için tıklayın.

3) “Referanduma evet” kampanyası için gazetede iş ilanı yayınlandı iddiası

İDDİA: “Referanduma Evet” kampanyası için gazetede iş ilanı yayınlandı.

DOĞRU

Haber sitelerinde yer alan ve sosyal medyada konuşulan iddia doğru. İlan metni Hürriyet gazetesinin yaklaşık 23 ilde dağıtılan Çukurova – GAP ekinin 16 Şubat 2017 tarihli nüshasında yer aldı.

Ayrıntılı analiz için tıklayın.

4) AK Parti’nin referandum kampanyası etkinliğinde “Send nude” pankartı iddiası

İDDİA: AK Parti’nin referandum kampanyası etkinliğinde “Send nude” pankartı açıldı.

YANLIŞ

TRT Haber’in etkinliği canlı yayınladığı sırada televizyondan fotoğrafı çekilerek paylaşılıp, kısa sürede sosyal medyada yaygınlaşan fotoğrafta farklı harflerin yan yana getirilerek “Send nude” ifadesinin oluşturulduğu gözüküyor.

Ancak etkinliği izlemeye gelenler gerçekte “Menderes” isminin harflerinden oluşan pankartlar taşıyorlardı.TRT Haber’in canlı yayınladığı etkinlikte saat 12:16’da pankartın orijinali görülüyor. Pankartların orijinalinin görüldüğü kaydı buradan izleyebilirsiniz.

Ayrıntılı analiz için tıklayın.

5) Kılıçdaroğlu 1998 yılında “Bu ülkeye başkanlık sistemi şart” dedi iddiası

İDDİA / Fotoğraf: Kemal Kılıçdaroğlu, SSK Genel Müdürlüğü yaptığı 1998 yılında “Bu ülkeye başkanlık sistemi şart” dedi.

YANLIŞ

Sosyal medyada paylaşılan gazete kupürünün alt kısmında “Türkiye’nin yasa ve Anayasaya uymayan yönetim yapısının” kelimelerini seçmek mümkün.

Gazete kupüründe yer alan ifadelerle yapılan aramayla, Yıldıray Çiçek’in Ortadoğu gazetesinde 26 Ekim 2016’da yer alan köşe yazısına ulaşılıyor. Köşe yazısının gazetede yer alan halinde ise Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın başkanlık sistemi hakkında söylediği “Başkanlık sistemi bir özentinin sonucu ya da Amerikan emperyalizminin bize bir tavsiyesidir” ifadeleri bulunuyor.

Ayrıntılı analiz için tıklayın.

6) Fethullah Gülen 1997’de başkanlık sistemine sıcak baktığını söyledi iddiası

İDDİA: Fethullah Gülen 1997’de Zaman Gazetesi’ne verdiği röportajda “Başkanlık sistemine de selahiyeti genişlemiş Cumhurbaşkanlığına da sıcak bakıyorum dedi.

DOĞRU

Zaman gazetesinin 30 Mart 1997 tarihli nüshasında “Sağduyu Çağrısı” başlığı ile manşette yer alan haberde, Gülen’in başkanlık sistemi ile ilgili sözlerine yer verilmişti. Gülen’in başkanlık sistemine sıcak baktığına yönelik açıklamasının da yer aldığı kısım 30 Mart 1997 tarihli Zaman gazetesinin taranmış versiyonunda görülebilir.

Ayrıntılı analiz için tıklayın.

7) AK Parti “Evet” yazıp 3406’ya SMS atanlara referandumdan sonra 25 TL verecek iddiası

İDDİA / Fotoğraf: AK Parti’den “Referandumda ‘Evet’ oyu kullanmak için 3406’ya EVET diye mesaj yollamanız gerekmektedir.” mesajı.

YANLIŞ

3406, Lösemili Çocuklar Vakfı’na (LÖSEV) bağış yapmak için kullanılan bir numara. “TUGLA” yazıp 3406’ya mesaj gönderdiğinizde “Bir tuğla da siz koyun” kampanyasına destek vermiş oluyorsunuz. Gönderdiğiniz mesajın ardından LÖSEV’den gelen teşekkür mesajında bağış bedelinin 2 SMS olduğu belirtiliyor.

Ayrıntılı analiz için tıklayın.

8) Referandum kampanyası için tişörtleriyle “Hayır” yerine “Hıyar” yazdılar iddiası

İDDİA / Fotoğraf: Referandum için “Hayır” kampanyası yapan bir grup tişörtleriyle “Hayır” yerine “Hıyar” yazdı.

YANLIŞ

Sosyal medyadaki diğer paylaşımlarda yer alan orijinal fotoğraf ile kıyaslandığında Gökçek’in paylaştığı fotoğrafın montaj olduğunu söylemek mümkün. A harfinin yazılı olduğu tişörtü giyen kişinin turuncu kıyafeti ile I harfli tişörtü giyen kişinin pantolonuna dikkat edildiğinde, kişilerin bacaklarından yukarısının kesilerek montajlanıp yer değiştirildiği anlaşılıyor.

Ayrıntılı analiz için tıklayın.

9) İzmir Çınarlı’da “AKP’ye Evet” mührü basılmış oy pusulaları yakalandı iddiası

İDDİA: İzmir Çınarlı’da AKP’ye evet mührü basılmış oy pusulaları ile dolu bir araç yakalandı.

YANLIŞ

Ege’nin Sesi haber sitesinde yer alan haber de gerçeği yansıtmıyor. Doğan Haber Ajansı’nın (DHA) Emniyet yetkililerinin açıklamalarına dayandırdığı 12 Haziran 2011 tarihli haberinde, olayın AK Parti ile ilgilisi olmadığı belirtilerek, şu ifadelere yer verildi:

İzmir Emniyet Müdürlüğü yetkilileri iddiaya konu durumun dün saat 17.00 sıralarında yaşandığını, AK Parti ile ilgisinin bulunmadığını belirtti. Bu otomobilin, Altındağ Semti’nde fark edilerek durdurulduğu açıklandı. Yetkililer, araştırmada, BDP’nin desteklediği bağımsız adaylar için müşahitlik yaptığı öğrenilen M.A.’nın, kentin varoş semtlerinde oturan, kendi adaylarını destekleyen seçmenleri bilgilendirme amaçlı, üzerinde ‘örnektir’ yazan yaklaşık 500 örnek oy pusulasını taşıdığının anlaşıldığını bildirdi. Seçim yasağının başlamaması nedeniyle savcıyla yapılan görüşmelerin ardından M.A.’nın hakkında herhangi bir yasal işlem uygulanmadan serbest bırakıldığı kaydedildi. Ayrıca bugün de, aynı amaçla çeşitli okullarda faaliyet gösteren 5’e yakın kişinin, polis tarafından gözaltına alındığı, işlemlerinin sürdüğü dile getirildi.

Ayrıntılı analiz için tıklayın.

10) HDP’den “Referandumda Evet” afişi iddiası

İDDİA / Fotoğraf: HDP referandum için “Büyük İnsanlığa Evet De” afişleri astırdı.

YANLIŞ

HDP’nin “Büyük İnsanlığa Evet De” afişleri 7 Haziran 2015’te gerçekleşen genel seçim için hazırlanan kampanyaya ait.

11) CHP’li Öztürk Yılmaz ABD bayrağı önünde “Hayır” dedi iddiası

İDDİA: CHP Milletvekili ABD bayrağı önünde “Hayır” dedi.

YANLIŞ

Yılmaz’ın kürsüde konuşma yaptığı sırada çekilen bir fotoğrafta, kürsünün arkasında ABD bayrağının bulunduğu iddia edildi. Ancak görseldeki bayrak montaj.

Ayrıntılı analiz için tıklayın.

12) Yeni Anayasa ile oruç tutmak zorunlu hale geliyor iddiası

İDDİA: Yeni Anayasa ile oruç tutmayanlar vatandaşlıktan çıkarılabilecek.

YANLIŞ

İddianın ve paylaşılan görselin aksine, 16 Nisan’daki referandumla oylanacak 6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’da Anayasa’nın 24. Maddesinde herhangi bir değişiklik yapılmıyor.

Ayrıntılı analiz için tıklayın.

13) “Tercih” mührü “Hayır” yazısının üzerine basılırsa oy geçersiz sayılacak iddiası

İDDİA: Oy pusulasında “Tercih” mührünün “Hayır” kelimesinin üzerine gelmesi halinde oylar geçersiz sayılacak.

YANLIŞ

İddia doğru değil. Referandumda kullanılan oyların hangilerinin geçersiz sayılacağı ile ilgili Yüksek Seçim Kurulu (YSK) 14 Şubat’ta bir genelge yayımladı. “Anayasa Değişikliği Halkoylamasında Sandık Kurullarının Oluşumu, Görev ve Yetkilerini Gösterir 135/1 Sayılı Genelge”nin “Geçerli Olmayan Oy Pusulaları” başlıklı 43. maddesinde hangi durumlarda oyun geçersiz sayılacağı belirtildi. Genelgede oyun geçersiz sayılması ile ilgili haller arasında “Tercih” mührünün yazının üstüne gelmesiyle ilgili bir ifade bulunmuyor.

Ayrıntılı analiz için tıklayın.

14) Sandık kurullarının kullanacağı tutanaklarda kanuna aykırı değişiklik yapıldığı iddiası

İDDİA: 16 Nisan’da yapılacak referandumda sandık kurulunun kullanacağı tutanaklardan boş zarf ve pusula sayılarının, seçmen sayısının yazıldığı bazı bölümler çıkartıldı. Bu bilgiler kayıt altına alınmayacak, değişiklik kanuna aykırı, CHP itiraz etti.

KARMA

16 Nisan’daki referandumda kullanılacak tutanaklarda, daha önceki yıllarda yapılan genel seçimlerde kullanılan tutanaklardaki bazı bilgilerin yer almadığı iddiası doğru. Ancak bu bilgilerin çıkarılmasının kanuna aykırı olduğu ve CHP’nin itiraz ettiği iddiası doğru değil. Ayrıca bu bilgilerin kayıt altına alınmayacağı iddiası da gerçeği yansıtmıyor.

Ayrıntılı analiz için tıklayın.

15) Yurt dışındaki sandıklardaki yoğunluk videosu iddiası

İDDİA / Video: Yurtdışındaki sandıklarda son gün yoğunluğu.

YANLIŞ

Hürriyet’in “Yurtdışında sandıklarda son gün yoğunluğu” alt bandı ile yayınladığı videonun ilk 35 saniyesinde gösterilen alanın yurt dışında oy kullanan seçmenlerin yoğunluğunu gösterdiği iddiası doğru değil. Görüntüler 7 Nisan’da İsveç’in başkenti Stockholm’de gerçekleşen terör saldırısında hayatını kaybedenler için 9 Nisan’da yapılan anma etkinliğine ait.

Ayrıntılı analiz için tıklayın.