NASA’nın düşen meteorun yönünü değiştirdiği iddiası

İDDİA: NASA 27 Mayıs akşam saatlerinde düşen meteorun yönünü değiştirdi. 

YANLIŞ

27 Mayıs akşamı atmosfere giren bir meteor Doğu Anadolu’da Rize, Artvin, Trabzon, Elazığ, Bingöl, Diyarbakır, Erzurum, Erzincan ve Ardahan gibi pek çok şehirden gözlemlendi. Meteorun sebep olduğu güçlü parlama bazı kişilerde paniğe sebep oldu ve konu Teyit’e ihbar olarak iletildi. Uzmanların doğruladığı meteor düşmesiyle ilgili komplo teorileri de kısa sürede ortaya atıldı. Sosyal medyada ve çeşitli haber sitelerinde yer alan iddiada bu meteorun NASA’nın DART projesi kapsamında yönü değiştirilen ve Türkiye’ye gönderilen bir göktaşı olabileceği iddia edildi. 

Ancak iddia doğru değil. Türkiye’den gözlemlenen meteor, sıradan bir gökyüzü olayı. NASA’nın DART projesi henüz hayata geçmiş de değil. Meteor düşmesi sırasında ortaya çıkan parlamada bir olağan dışılık yok.

Görüntülerde anormallik yok

Sosyal medyada meteorun düştüğü ana ait olduğu iddia edilen pek çok video paylaşıldı. Rize, Artvin, Erzincan gibi illerden gelen bu videoların bir kısmı güvenlik kamerasından alınmış ve görüntüde yazan tarih, bu videoların 27 Mayıs akşamı çekildiğini doğruluyor. Videoların metadatasına baktığımızda da 27 Mayıs 2020 tarihinde kaydedildiklerini görüyoruz.

Uzmanlar bu gökyüzü olayının şaşırtıcı olmadığı kanısında. Ege Üniversitesi Fizik Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ozan Ünsalan, bunun sıradan bir meteor olayı olduğunu, dünyaya her gün göktaşı düştüğünü söyledi. Jeoloji mühendisi Prof. Dr. Osman Bektaş da endişe edilecek bir şey olmadığını, ağustos ve ekim aylarında meteor düşmeleri gözlemleyeceğimizi söyledi. BBC Türkçe’ye konuşan Ethem Derman da bunun çok normal bir astronomik olay olduğunu belirtti.

Teyit’in ulaştığı Sabancı Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Öğretim Görevlisi Dr. Şirin Kaya da sosyal medyada yayılan görüntülerde gariplik olmadığını söyledi. Göktaşlarının atmosfere girdikten sonra sürtünmeden dolayı yanarak parçalanması beklenen bir olay. Yani “göktaşı neden gökte patlasın ki” iddiası asılsız. Meteorlar, binlerce kilometre hızla girdikleri atmosferde sürtünme kuvveti nedeniyle yanıyor ve o esnada gökyüzünde iz bırakıyolar. Bu olay halk arasında “yıldız kayması” olarak adlandırılıyor.

Teyit’in görüştüğü Ankara Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Tolgahan Kılıçoğlu da bunun sıradan bir gökyüzü olayı olduğunu, benzerlerini Ankara’daki rasathanede her yıl en az bir kez gözlemlediklerini söyledi: “Gördüğümüz cismin parlaklığına bakılırsa kabaca bir tahminle atmosfere girmeden önce bir metreden küçük, hatta santimetrelerle ifade edilebilecek bir boyutta olduğunu düşünüyorum. Göktaşının nereye düştüğü henüz tespit edilemese de, videolardan ve ortaya çıkan parlamadan yola çıkarak, en fazla bir metre olduğunu düşünüyorum. Parçalandığında çakıl taşı boyutlarında etrafa yayılmış olabilir. Yere hiç çarpmamış, tamamı gökyüzünde yanmış da olabilir.” Yani pek çok şehirden gözlemlenen ve parlamaya neden olan meteor sayesinde, muhtemelen yeryüzüne ancak çok küçük maddeler indi.

Adı geçen DART 2021’de fırlatılacak

Gelelim iddiaya. Meteor düşmesinin Amerikan Uzay ve Havacılık Dairesi (NASA) ile ilgisinin olması da olası değil. Düşen meteorun ilişkilendirilmeye çalışıldığı, açılımı “Double Asteroid Redirection Test” (Çift Asteroid Yön Değiştirme Testi) olan DART, NASA’nın yürüttüğü bir savunma sistemi projesi. Bu araçla atmosfere henüz girmemiş göktaşlarına müdahale edilmesi ve yönlerinin değiştirilmesi hedefleniyor. DART projesiyle ilgili resmi bilgilere NASA’nın resmi sitesinden ulaşılabiliyor. Projeye ait araç Temmuz 2021’de uzaya fırlatılacak. DART’ın Eylül 2022’de hedeflenen bir asteroidi vurması bekleniyor. Yani araç henüz yola çıkmış bile değil ve girmiş bile olsa, dünyanın çok uzağındaki göktaşları hedeflenecek. 

DART gibi bir denemenin daha önce yapılmamış olması hakkında bazı şüpheler oluşmasına yol açıyor. Planlanan ilk denemede göktaşına çarpması sonucu ortaya büyük bir enerji çıkacak. Planetary Science Journal’da yayımlanan bir makalede, DART sonucu ortaya yüksek miktarda materyal  ortaya çıkacağı ve bu göktaşlarının dünyanın yörüngesindeki uydular için tehlike oluşturabileceği yazılmıştı. DART program yöneticisi Tom Statler ise yaptıkları modellemelerde “kaydadeğer bir enkaz tehlikesi tespit etmediklerini” söylemişti.

DART uzay aracının iki farklı açıdan görüntüsü

Kaynak: NASA

Görüşülen uzmanlar, 27 Mayıs akşamı düşen meteorun, NASA faaliyetleri ile ilgili olmasının mümkün olmadığını ifade ediyor. Teyit’e konuşan Tolgahan Kılıçoğlu DART projesinin henüz hayata geçmediğini, 27 Mayıs’ta yaşanan olayın DART ile ilişkili olamayacağını belirtti: “DART ile önceden planlanmış bir çift asteroid üzerinde çalışma yapılacak. Ancak deneme yapılması istenilen asteroidlerin dünyaya uzaklığı yaklaşık 11 milyon kilometre. Türkiye’de meydana gelen olay ise 10-100 kilometre yükseklikte gerçekleşen klasik bir meteor yanması olayıydı.” 

Kılıçoğlu projesinin amacının dünyaya çarpma potansiyeli olan bir cismi daha uzaklardayken engellemek olduğunu vurguluyor. Kılıçoğlu’na göre 11 milyon kilometre uzaklıkta 780 metrelik çapa sahip olan bir cismi parçalayıp, parçaların Türkiye’ye düşmesinin sağlanması akla yatkın değil.

Dr. Şirin Kaya da DART’ın amacının ileride dünyayı tehdit edebilecek göktaşlarına karşı bir savunma sistemi oluşturmak olduğunu söyledi. DART, dünyadan kontrol edilen uzaktan kumandalı bir sistem gibi çalışmıyor; bir uzay aracı uzaya fırlatılacak ve hedeflediği astroide çarparak yörüngesini değiştirmeye çalışacak. 

Sonuç olarak 27 Mayıs akşamı bir meteor düştüğü doğru, ancak bu doğa olayının NASA ile ilgisi yok. İddia bu haliyle uydurmaya örnek gösterilebilir.

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

İHA, Göktaşı olduğu değerlendirilen cisimle ilgili açıklama!, 28 Mayıs 2020

DHA, Prof. Dr. Bektaş: Meteor düşmelerini göreceğiz, daha yeni başladık, 28 Mayıs 2020

BBC Türkçe, Meteor: Dün akşam düşen ve Türkiye'de 11 ilden görülen göktaşı hakkında neler biliniyor?, 28 Mayıs 2020

Evrim Ağacı, Asteroid, Meteoroid, Meteor, Meteorit ve Kuyruklu Yıldız Arasındaki Fark Ne?, 24 Ocak 2020

NASA, Double Asteroid Redirection Test (DART) Mission

Sputnik Türkiye, NASA Dünya'ya yaklaşan göktaşlarının yönünü, 'DART' ile çarparak değiştirmeyi deneyecek, 30 Nisan 2020

The Planetary Science Journal, On the Delivery of DART-ejected Material from Asteroid (65803) Didymos to Earth, 23 Mart 2020

BBC Türkçe, NASA'nın göktaşlarına çarparak yörüngesini değiştirme denemesi Dünya için riskli mi?, 14 Mayıs 2020

Şirin Kaya ile yapılan görüşme, 28 Mayıs 2020, 15.56

Tolgahan Kılıçoğlu ile yapılan görüşme, 28 Mayıs 2020, 16.42