NASA vs Diyanet – 1: Bütçe kıyaslamaları 

İDDİA: NASA’nın yıllık bütçesi 11 milyarken, Diyanet’inki 9 milyar.

KARMA

Diyanet İşleri Başkanlığı’nın NASA ile kıyaslanmasına dayalı iddiaları incelemeye aldığımız analiz serimizin ilk bölümü, iki kurumun bütçelerinin yarıştırılması çabalarına odaklanıyor. Bunlar Teyit’e iki kurumun kıyaslanmasıyla ilgili gelen ihbarlar arasında en sık rastlanan iddiaları oluşturuyor ve bütçeler arasındaki farklarda yoğunlaşıyorlar. 

İlginizi Çekebilir:  NASA vs Diyanet İşleri Başkanlığı karşılaştırmasında yapısal hatalar

Bu kıyaslamalar sırasında yapılan en yaygın hata, iki kurumun bütçelerinin farklı para cinsinden oluşu. İkinci yaygın hataysa kurumlara kamu bütçesinden ayrılan payla, toplam bilançolarının karıştırılması. 

Örneğin Hüseyin Aygün tarafından geçtiğimiz yıl Haziran ayında yapılan bir paylaşımda, NASA’nın bütçesi 11 milyar iken, Diyanet’in bütçesinin 9 milyar olduğu iddia ediliyordu. Ufak bir rakamsal farklılıkla aynı iddiayı Lütfü Türkkan da paylaştı. Aygün’ün paylaşımı 18 binden fazla, Türkkan’ın paylaşımı da 8 bin kadar beğeni aldı. 

Ancak verilen miktarlar kurumların gerçek bütçelerini yansıtmıyor. Diyanet İşleri Başkanlığı’na genel kamu bütçesinden 2019 yılı için ayrılan pay, 10,4 milyar Türk lirası, bu rakam iddianın ortaya atıldığı 2018 yılında ise 8,3 milyar Türk lirası idi. NASA’ya ABD genel bütçesinden ayrılan pay ise 19,9 milyar Amerikan doları, yani 11 Kasım 2019 tarihli kur ile yaklaşık 113 milyar Türk lirası. Yıllar içinde dolar TL kuru ve kurumların bütçesi değişse de, bu hatanın sıklıkla tekrar edildiğini görüyoruz

Ancak ekonomik büyüklükleri birbirinden oldukça farklı iki ülkede bu kıyas sağlıklı olmayabilir, bu nedenle toplam bütçeden aldıkları payı araştırmak daha anlamlı. 2019 itibariyle NASA, ABD’nin yıllık toplam federal bütçesinden yüzde 0,49 pay alıyor, Diyanet’in toplam bütçeden aldığı paysa yüzde 1,08 ile birçok bakanlıktan daha fazla. 

Bütçeden ayrılan pay, gelirin tamamı değil 

Dahası, kurumlar giderleri için bu bütçelerle bağımlı değil. Yani bir kuruma merkezi bütçeden ayrılan pay, o kurumun yıllık bilançosunun tamamını oluşturmuyor. Ek ödenek alınabiliyor, ya da kurumlar kendileri kaynak yaratabiliyor. Bunlara yıllık faaliyet raporlarından erişilebiliyor. Örneğin Diyanet’in döner sermaye işletmesi 2018 yılında sadece dini eserlerin satışından 34 milyon lira gelir elde etmiş. 

Yani her iki kuruma merkezi bütçeden ayrılan para, aldıkları pay ve toplam bilançoları kıyaslandığında, 11 Kasım 2019 TL dolar kuru dikkate alınarak genel tablo şu şekilde: 

Kurumlar 2019’da merkezi bütçeden ayrılan miktar ($) 2019’da merkezi bütçeden aldığı pay (%) 2018’de kurumun toplam bütçesi 2020 için tahmini bütçeler
NASA 19,6 milyar dolar 0,49  18,7 milyar dolar  21 milyar dolar 
Diyanet İşleri Başkanlığı  1,81 milyar dolar 1,18 1,45 milyar dolar  2,08 milyar dolar

 

Diyanet ve NASA’nın yıldan yıla bütçe artışlarına baktığımızda ise, Diyanet’in oransal olarak NASA’yı solladığını görebiliyoruz. 

2013-2018 arasında NASA ve Diyanet’in harcamalarındaki artışlar 

  2013 Harcamaları 2018 Harcamaları  Artış (%) Kaynaklar 

 

Diyanet (TL) 4.971.484.729 TL 8.356.119.702,84 TL 68 2013 Faaliyet Raporu 2018 Faaliyet Raporu
NASA ($) 18.207.000.000 dolar 18.766.000.000

dolar

3,07 2013 Finansal Rapor 2018 Finansal Rapor

Sayıştay’a göre Diyanet’in 2018 yılında fazladan 3,2 milyar TL harcadığı iddiası da doğru. Konuyla ilgili hem Sayıştay raporu, hem de Diyanet faaliyet raporu aynı tutara işaret ediyor. 

Böyle bakınca, kurumların bütçelerine ilişkin ortaya atılan iddiaların çoğunlukla gerçeği yansıtmadığını söyleyebiliriz. Diğer yandan, NASA’nın yıllık bütçesi Diyanet’in katbekat üzerinde olsa da, merkezi bütçeden ayrılan pay göz önünde tutulursa, Diyanet’in tabağındaki dilim daha büyük ve giderek de büyüyor. 

Okumaya devam edin: Nasa vs Diyanet – 2: İnsan kaynağı kıyaslamaları 

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

2019 Yılı ABD Federal Bütçesi 

Diyanet İşleri Başkanlığı 2013 Faaliyet Raporu

Diyanet İşleri Başkanlığı 2018 Faaliyet Raporu

NASA 2013 Finansal Rapor

NASA 2018 Finansal Rapor

Sayıştay, Diyanet İşleri Başkanlığı 2018 raporu, 2019 

T.C. 2019 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu İcmali