Metodoloji ve İlkeler

Metodoloji

teyit.org internette yer alan haberleri tarıyor, şüpheli olanları seçiyor, araştırıyor ve sonucunu okurla paylaşıyor. Birden çok aşamada gerçekleşen bu süreç şöyle işliyor;

1. Tarama

teyit.org editörleri her gün güncel haberleri ve sosyal medyada gündeme gelmiş konuları dijital araçlar vasıtasıyla kontrol ediyor. Aynı zamanda okurların gönderdiği şüpheli haberler ile yaygın olarak doğru bilinen yanlışlar ve şehir efsaneleri de bu taramanın kapsama alanı içerisinde tutuluyor. 

2. Seçme

teyit.org editörlerinin önüne düşen şüpheli bilgilerin sayısı düşünüldüğünde haberler arasında bir önceliklendirme değerlendirmesi yapılıyor. Hangi şüpheli haberin öncelikle inceleneceği ve analizinin oluşturulacağına dair karar şu üç unsurdan en az birini taşımasına dayanılarak tespit ediliyor: a. yaygınlık b. önem c. aciliyet.

Bir içeriğin viral olması, hayati risklere ya da çatışma ihtimaline yol açabilecek derecede önemli olması veya yanlışlanmasının/doğrulanmasının gecikmesi halinde ciddi riskler doğurma ihtimali, teyit.org ekibinin o içeriği araştırmak üzere seçmesi için yeterli oluyor.

3. Araştırma

Bir içeriği doğrulamak için en temel gazetecilik metodlarının dijital araçlarla bir arada kullanıldığı bir süreç takip ediliyor. Bu süreç, Doğrulama El Kitabı‘nda bahsedilen temel metodlarla birlikte, kaynaklara ulaşmaya ve onları doğrulamaya varan karmaşık yöntemleri de içeriyor. 

4. Sonuç ve Analiz

Yapılan araştırma sonucunda sadece somut veriler ve olguların ortaya konduğu bir analiz hazırlanıyor. Analiz, verilerin gösterdiği kadarıyla iddianın ne kadar doğrulanıp, ne kadar yanlışlanabildiğini anlatan bir metin. Bu metin mümkün olduğunca basit bir dilde, edinilen tüm verileri ve olguları kapsayacak şeffaflıkta hazırlanıyor.

Elde edilen veriler ışığında, incelenen iddiaya dair 4 farklı kategoride sonuç çıkıyor:

dogru

Doğru; incelenen iddianın doğru olduğuna dair veriler elde edildiğine işaret ediyor.

yanlis

Yanlış; incelenen iddianın yanlış olduğuna dair veriler elde edildiğine işaret ediyor.

karisik

Karma; incelenen çoklu önermenin hem doğru hem de yanlış (ya da hem doğru hem belirsiz, ya da hem yanlış hem belirsiz) bilgiler içerdiğine dair veriler elde edildiğine işaret ediyor.

supheli

Belirsiz; incelenen iddiaya dair veriler elde edildiğini; ancak bu verilerin iddianın doğru, yanlış ya da karma olduğuna dair bir sonuca ulaşmak için yeterli olmadığını belirtiyor.

İlkeler

teyit.org organizasyonun ve iş akışının şeffaflığı açısından kullanıcılara beyan etmekle sorumlu olduğu üç temel ilke şöyle;

1. Objektiflik ve Açıklık

teyit.org herhangi bir siyasi tartışmanın tarafı olmadan haberlerin kanıtlanabilir gerçeklerini sunar.

Belirlenen tüm şüpheli haberlere ya da şüpheli olduğu iletilen haberlerin tümüne aynı yöntemlerle yaklaşılarak ve aynı araçlar kullanılarak doğrulama/yanlışlama yapılır.

Şüpheli görünen haberler, teyit.org editörleri incelemeye alır. İncelemeye alınacak haberleri önceliklendirmek için Metodoloji bölümünde de belirtilen üç özellik bulunmaktadır: Şüpheli haberin önemli olması, yaygın yani viral hale gelmesi ve aciliyet arz etmesi.

Doğrulama/yanlışlama için kullanılan dijital araçlara ek olarak ulaşılabilecek tüm kaynaklara ulaşıp haberin doğruluğunu/yanlışlığını teyit etmek için çalışılır. İç doğrulama süreçleri gereği toplanan kaynaklar ve hazırlanan analizler, analizi yazan editör dışındaki diğer editörler tarafından da kontrol edilir.

teyit.org’da politik çeşitliliğe ve ekiptekilerin farklı dünya görüşlerine saygı gösterilir. Ancak herhangi bir bakış açısının yapılan iş üzerinde etkili olmasına izin verilmez. Hangi analizin yazılacağı, hangi analizin yayınlanacağı, analizde yer alacak delilleri burada belirtilen ilkeler belirler. Ekiptekilerin dünya görüşleri, aidiyetleri analizlerde veya teyit.org’un yaptığı herhangi bir işte etkili değildir.

teyit.org çalışanları herhangi bir siyasi partinin üyesi olamaz, seçim kampanyalarında görev alamaz.

Kaynaklara dair bilgiler analizlerin içerisinde belirtilir. Bu kaynaklara ulaşılarak da doğrulama/yanlışlamayı nasıl yaptığımız okuyucular tarafından takip edilebilir. Ancak kaynağın ifa etmekte olduğu görev ya da başka sebeplerden dolayı kendisini tehlikede hissettiğini açıklaması üzerine kimliğinin gizli tutulması isteğine riayet edilir.

2. Düzeltme Politikası

teyit.org’da yayınlanan analizlerde doğrulama/yanlışlama süreçlerinin tüm aşamaları açık bir şekilde ortaya koyulur.

teyit.org için en önemli şey bilginin, haberlerin ya da görsellerin yanlış yayılmasının önüne geçerken, gerçeklerin peşinden gitme ve eleştirel düşünme reflekslerini geliştirmeyi haberi internetten alan tüm kullanıcılar için alışkanlık haline getirmelerini sağlayabilmektir.

Bu süreçlerde teyit.org’un elindeki verilerin hatalara yol açabildiği durumlar ortaya çıkabilir. Yazılan analiz üzerinde herhangi bir değişiklik yapılması gerektiğinde, bunu teyit.org’un yazdığı analizlere ulaşan herkesin görmesi sağlanır.

Yazılan bir analize ilişkin hata olduğu belirtildiğinde ve bunlar teyit.org’a kaynaklarıyla birlikte sunulduğunda yeniden bir araştırma, inceleme süreci başlatılır. Özellikle teyit.org’un sosyal medya hesaplarından ve WhatsApp ihbar hattından teyit.org’a iletilen “düzeltme taleplerini” dikkate alarak incelemelerde bulunulur, düzeltmenin gerekli olduğu durumlarda bu, analizleri hazırlarken izlenen kaynakların şeffaflığı ilkelerini de tekrar takip ederek teyit.org takipçilerine duyurulur.

Hataların düzeltilmesinin gerektiği durumların yanı sıra bazı durumlarda analizin yeni somut veriler çerçevesinde güncellenmesi gerekebilir. Güncelleme yapılması analizde her zaman bir hata yapıldığı anlamına gelmemektedir. Güncelleme konuya ilişkin yeni veriler elde edildiğini gösterebilir. Güncelleme yapılan durumlarda analizin en alt kısmında hangi tarih ve saatte güncelleme yapıldığını ve analizde neyin değiştirildiği belirtilir.

Eğer yapılan düzenleme üzerine tekrar bir düzenleme ya da güncelleme yapılması gerekirse bu ikinci bir düzenleme bilgisi olarak analizin altında yer almaya devam eder.

3. Ekonomik Şeffaflık

teyit.org’u kimlerin desteklediği sitenin Nedir sayfasında yer alan “Destekçilerimiz” kısmında yer bulunmaktadır. teyit.org’da yer alan analizlerin ya da yayınlanan makalelerin hiçbirinde fon veren kuruluşların etkisi bulunmamaktadır. teyit.org’un içerik politikasına ya da metodolojisine yönelik müdahale girişimleri asla kabul edilmez. Böyle bir müdahale girişimiyle karşılaşıldığı durumlarda fon veren kuruluşla ilişkiler sonlandırılır, bu durum kullanıcılara beyan edilir.

teyit.org’a bireysel ya da kurumsal düzeyde finansal katkı sağlayan kişiler, teyit.org’un gelirini ve harcamalarını görmeyi isteme hakkına sahiptir.