Metodoloji

teyit.org ekibi olarak internette yer alan haberleri tarıyor, şüpheli olanları seçiyor, araştırıyor ve sonucunu okurla paylaşıyoruz. Birden çok aşamada gerçekleşen bu süreç şöyle işliyor;

1. Tarama

Editörlerimiz her gün güncel haberleri ve sosyal medyada gündeme gelmiş konuları dijital araçlar vasıtasıyla kontrol ediyor. Aynı zamanda okurların gönderdiği şüpheli haberler ile yaygın olarak doğru bilinen yanlışlar ve şehir efsaneleri de bu taramanın kapsama alanı içerisinde tutuluyor. Editörlere,şu anda beta sürümünde kullanılmakta olan ve 2017 başında tam sürüme geçilerek açık kaynak kodunun da yayınlanması planlanan Dubito isimli bir yazılım yardımcı oluyor.

2. Seçme

Önümüze düşen şüpheli haberler arasında bir eleme yapıyoruz. Hangi şüpheli haberi inceleyeceğimiz ve analizini oluşturacağımıza dair kararımızı şu üç unsurdan en az birini taşımasına dayanarak veriyoruz a. virallik b. önem c. aciliyet.

Bir içeriğin viral olması, hayati risklere ya da çatışma ihtimaline yol açabilecek derecede önemli olması veya yanlışlanmasının/doğrulanmasının gecikmesi halinde ciddi riskler doğurma ihtimali, teyit.org ekibinin o içeriği araştırmak üzere seçmesi için yeterli oluyor.

3. Araştırma

Bir içeriği doğrulamak için en temel gazetecilik metodlarını dijital araçlarla bir arada kullandığımız bir süreci takip ediyoruz. Bu süreç, Doğrulama El Kitabı‘nda bahsedilen temel metodlarla birlikte, kaynaklara ulaşmaya ve onları doğrulamaya varan karmaşık yöntemleri de içeriyor. Araştırma sırasında takip ettiğimiz adımları anlatan akış diyagramına buradan ulaşabilirsiniz.

4. Sonuç ve Analiz

Yaptığımız araştırma sonucunda sadece somut veriler ve olguları ortaya koyduğumuz bir analiz hazırlıyoruz. Analiz, verilerin gösterdiği kadarıyla iddiayı ne kadar doğrulayıp, ne kadar yanlışlayabildiğimizi anlatan bir metin. Bu metni mümkün olduğunca basit bir dilde, edindiğimiz tüm verileri ve olguları kapsayacak şeffaflıkta yazmaya özen gösteriyoruz.

Elde ettiğimiz veriler ışığında, incelediğimiz iddiaya dair 4 farklı kategoride sonuç çıkarıyoruz:

dogru

Doğru; incelediğimiz iddianın doğru olduğuna dair veriler elde ettiğimize işaret ediyor.

yanlis

Yanlış; incelediğimiz iddianın yanlış olduğuna dair veriler elde ettiğimize işaret ediyor.

karisik

Karma; incelediğimiz çoklu önermenin hem doğru hem de yanlış bilgiler içerdiğine dair veriler elde ettiğimize işaret ediyor.

supheli

Belirsiz; incelediğimiz iddiaya dair veriler elde ettiğimizi; ancak bu verilerin iddianın doğru, yanlış ya da karma olduğuna dair bir sonuca ulaşmak için yeterli olmadığını belirtiyor.

İlkeler

teyit.org olarak organizasyonumuzun ve iş akışımızın şeffaflığı açısından kullanıcılara beyan etmekle sorumlu olduğumuz üç temel ilke şöyle;

1. Objektiflik ve Açıklık

Herhangi bir siyasi tartışmanın tarafı olmadan haberlerin kanıtlanabilir gerçeklerini sunarız.

Belirlediğimiz tüm şüpheli haberlere ya da bize şüpheli olduğu iletilen haberlerin tümüne aynı yöntemlerle yaklaşarak ve aynı araçları kullanarak doğrulama/yanlışlama yaparız.

Şüpheli görünen haberleri, editörlerimiz incelemeye alır. İncelemeye alınacak haberleri seçmek için Metodoloji bölümünde de belirttiğimiz üç özellik bulunmaktadır: Şüpheli haberin önemli olması, yaygın yani viral hale gelmesi ve aciliyet arz etmesi.

Doğrulama/yanlışlama için kullanılan dijital araçlara ek olarak ulaşabileceğimiz tüm kaynaklara ulaşıp haberin doğruluğunu/yanlışlığını teyit etmeye çalışırız. İç doğrulama süreçlerimiz gereği toplanan kaynaklar ve hazırlanan analizleri, analizi yazan editör dışındaki diğer editörler tekrar kontrol eder.

teyit.org’da politik çeşitliliğe ve ekiptekilerin farklı dünya görüşlerine saygı gösteririz. Ancak herhangi bir bakış açısının yapılan iş üzerinde etkili olmasına izin vermeyiz. Hangi analizin yazılacağı, hangi analizin yayınlanacağı, analizde yer alacak delilleri burada belirtilen ilkeler belirler. Ekiptekilerin dünya görüşleri, aidiyetleri analizlerde veya teyit.org’un yaptığı herhangi bir işte etkili değildir.

teyit.org çalışanları herhangi bir siyasi partinin üyesi olamaz, seçim kampanyalarında görev alamaz.

Kaynaklarımıza dair bilgileri analizlerimizin içerisinde belirtiriz. Bu kaynaklara ulaşılarak da doğrulama/yanlışlamayı nasıl yaptığımız okuyucular tarafından takip edilebilir. Ancak kaynağımızın ifa etmekte olduğu görev ya da başka sebeplerden dolayı kendini tehlikede hissettiğini açıklaması üzerine kimliğinin gizli tutulması isteğine riayet ederiz.

2. Düzeltme Politikası

Analizlerimizde doğrulama/yanlışlama süreçlerimizin tüm aşamalarını açık bir şekilde ortaya koyarız.

Bizim için en önemli şey bilginin, haberlerin ya da görsellerin yanlış yayılmasının önüne geçerken, gerçeklerin peşinden gitme ve eleştirel düşünme reflekslerini geliştirmeyi haberi internetten alan tüm kullanıcılar için alışkanlık haline getirmelerini sağlayabilmektir.

Bu süreçlerde elimizdeki verilerin hatalara yol açabildiği durumlar ortaya çıkabilir. Yazılan analiz üzerinde herhangi bir değişiklik yapılması gerektiğinde, bunu teyit.org’un yazdığı analizlere ulaşan herkesin görmesini sağlarız.

Yazdığımız bir analize ilişkin hata olduğu belirtildiğinde ve bunlar bize kaynaklarıyla birlikte sunulduğunda yeniden bir araştırma, inceleme süreci başlatırız. Özellikle sosyal medya hesaplarımızdan ve WhatsApp ihbar hattından bize gelen “düzeltme taleplerini” dikkate alarak incelemelerde bulunur, düzeltmenin gerekli olduğu durumlarda bunu analizleri hazırlarken izlediğimiz kaynakların şeffaflığı ilkelerini de tekrar takip ederek takipçilerimize duyururuz.

Hataların düzeltilmesinin gerektiği durumların yanı sıra  bazı durumlarda analizin yeni somut veriler çerçevesinde güncellenmesi gerekebilir. Güncelleme yapılması analizde her zaman bir hata yapıldığı anlamına gelmemektedir. Güncelleme konuya ilişkin yeni veriler elde ettiğimizi gösterebilir. Güncelleme yaptığımız durumlarda analizin en alt kısmında hangi tarih ve saatte güncelleme yaptığımızı ve analizde neyi değiştirdiğimizi belirtiriz.

Eğer yapılan düzenleme üzerine tekrar bir düzenleme ya da güncelleme yapılması gerekirse bu ikinci bir düzenleme bilgisi olarak analizin altında yer almaya devam eder.

3. Ekonomik Şeffaflık

teyit.org’u kimlerin desteklediği sitemizin “Destekçilerimiz” kısmında yer almaktadır. teyit.org’da yer alan analizlerin ya da yayınlanan makalelerin hiçbirinde fon veren kuruluşların etkisi bulunmamaktadır. İçerik politikamıza ya da metodolojimize yönelik müdahale girişimlerini asla kabul etmeyiz. Böyle bir müdahale girişimiyle karşılaştığımız anda fon veren kuruluşla ilişkimizi sonlandırır, bu durumu kullanıcılara beyan ederiz.

teyit.org’a bireysel ya da kurumsal düzeyde finansal katkı sağlayan kişiler, teyit.org’un gelirini ve harcamalarını görmeyi isteme hakkına sahiptir.