Metodoloji ve İlkeler

Metodoloji

teyit.org internette yer alan haberleri tarıyor, şüpheli olanları seçiyor, araştırıyor ve sonucunu okurla paylaşıyor. Birden çok aşamada gerçekleşen bu süreç şöyle işliyor;

1. Tarama

İşe şüpheli haberlerin taranmasıyla başlıyoruz. Tarama konusunda en büyük yardımcımız teyit.org takipçileri. İnternette karşılaştıkları bilginin doğruluğundan emin olamayan kullanıcılar Facebook, Twitter, WhatsApp ve e-posta aracılığıyla teyit.org’a günde ortalama 124 mesaj ile 24 tekil şüpheli haber gönderiyor (Mart 2018 itibariyle).

Sosyal medya ve WhatsApp ihbar kanallarından teyit.org’a iletilen şüpheli haberlerin yanı sıra editörler de her gün yaptıkları internet taramasıyla buldukları şüpheli haberleri topluyor.

Bu ilk aşamada, toplanan tüm şüpheli haberler dubito ismini verdiğimiz bir yönetim panelinde buluşuyor. Bu sayede, tek bir sayfada tüm iddiaları görmemiz ve yönetmemiz mümkün hale geliyor.

2. Seçme, önceliklendirme

Tek bir panele toplanan tüm iddialar arasında seçme yapmak için üç kriterli bir önceliklendirme uyguluyoruz. Bunu yapmamızın sebebi, ihbar edilen tüm içerikleri kontrol etmenin insan gücüne bağlı olması. Zamanı en iyi kullanabilecek şekilde önceliklendirme yaparak daha fazla iddiayı inceleyebileceğimizi düşünüyoruz.

İlk önce iddianın verilere ve somut delilere dayanılarak doğrulanabilir olup olmadığını kontrol ediyoruz. Örneğin yorum, varsayım ya da gelecek öngörüsü içeren iddialar veya izi sürülemeyecek kadar geçmiş tarihte yaşanmış olaylar bu aşamada elenebiliyor. İddia doğrulanabilir değilse, bir daha bakılmamak üzere kaldırılıyor.

Doğrulanabilir iddialar arasında yaygınlık ve önem kriterlerine göre önceliklendirme uyguluyoruz. En yaygın ve en önemli iddialar öne alınıyor. Yaygınlığı, iddianın sosyal medyadaki paylaşılma ve etkileşim oranları ya da bir haber sitesinde yer alması belirliyor. Önem ise, hedef gösterme, ayrımcılık ya da çatışma ihtimali doğuran içeriklerde belirleyici oluyor. İddia yaygın veya önemli değilse, başka bir zaman incelenmek üzere, öncelikli olmayan iddialar için oluşturduğumuz bir alanda saklamaya devam ediyoruz.

İddia kriterleri bu aşamaları geçebiliyorsa iddiayı incelenecek kişi belirleniyor ve araştırma başlıyor. Ancak tüm bu sürecin anormal gelişmelerin yaşanmadığı, gündemin rutin seyrettiği zamanlar için olduğunu söylemekte fayda var. Eğer duygusal yükselişlerin yaşandığı bir kriz anı söz konusuysa önceliklendirme kriterlerinin arasına bir de aciliyet giriyor. Bu kriter de kriz anında yaygınlığına bakılmaksızın doğrulanması gereken (kan ihtiyacı, gönüllü ihtiyacı, kayıp ilanı vs.) acil içerikler için belirleyici olabiliyor.

Öncelikli olarak belirlenen iddialar yazar ve editörler arasında paylaşılarak, araştırılmaya başlanıyor.

3. Araştırma ve yayın

İncelenen iddianın doğruluğuna ya da yanlışlığına işaret eden en az iki delil ortaya çıkarılabiliyor, bu deliller doğrulanabiliyor ve tüm kullanıcıların ulaşabildiği kaynaklarda bulunuyorsa analiz yazım aşamasına geçiliyor.

Analizde tespit edilen tüm delillere yer veriliyor. Böylece hem analizi okuyan kişinin bilginin doğru olup olmadığını gösteren verilere ulaşması kolaylaştırılmış oluyor hem de kullanıcıların doğrulama sürecini yazı boyunca takip edebilmesi, eksik ve hataları tespit edebilmesi sağlanıyor.

Eğer yazılan analizdeki delillerin doğru olmadığı, kaynakların güvenilir olmadığı veya delillerin birbirini doğrulamadığı tespit edilirse analiz yayınlanmamak üzere kaldırılıyor.

Elde edilen veriler ışığında, incelenen iddiaya dair 4 farklı kategoride sonuç çıkıyor:

dogru

Doğru; incelenen iddianın doğru olduğuna dair veriler elde edildiğine işaret ediyor.

yanlis

Yanlış; incelenen iddianın yanlış olduğuna dair veriler elde edildiğine işaret ediyor.

karisik

Karma; incelenen çoklu önermenin hem doğru hem de yanlış (ya da hem doğru hem belirsiz, ya da hem yanlış hem belirsiz) bilgiler içerdiğine dair veriler elde edildiğine işaret ediyor.

supheli

Belirsiz; incelenen iddiaya dair veriler elde edildiğini; ancak bu verilerin iddianın doğru, yanlış ya da karma olduğuna dair bir sonuca ulaşmak için yeterli olmadığını belirtiyor.

4. Etki takibi

Analiz yayınlandıktan ve sosyal medya kanalları aracılığıyla kullanıcıya ulaştırıldıktan sonra, yanlış bilgiyi yayan sosyal medya hesapları ve haber siteleri düzenli olarak kontrol ediliyor. Bu kontroller sırasında söz konusu yanlış bilgiyi düzelten ya da kaldıran bir mecra olursa, teyit.org Twitter hesabından teyit takip başlığı altında duyuruluyor.

Hata yapanın açıkça duyurulduğu kadar, hatasını düzeltenin de duyurulduğu bu yöntem, yanlış bilginin yayılımını durdurmak için adım atanların öne çıkarılması açısından değerli. Ayrıca bu sayede teyit.org’un yayınladığı analiz ile sağladığı başarıyı görmemiz de kolaylaşmış oluyor.

 

İlkeler

teyit.org organizasyonun ve iş akışının şeffaflığı açısından kullanıcılara beyan etmekle sorumlu olduğu üç temel ilke şöyle;

1. Objektiflik ve Açıklık

teyit.org herhangi bir siyasi tartışmanın tarafı olmadan haberlerin kanıtlanabilir gerçeklerini sunar.

Belirlenen tüm şüpheli haberlere ya da şüpheli olduğu iletilen haberlerin tümüne aynı yöntemlerle yaklaşılarak ve aynı araçlar kullanılarak doğrulama/yanlışlama yapılır.

Şüpheli görünen haberler, teyit.org editörleri incelemeye alır. İncelemeye alınacak haberleri önceliklendirmek için Metodoloji bölümünde de belirtilen üç özellik bulunmaktadır: Şüpheli haberin önemli olması, yaygın yani viral hale gelmesi ve aciliyet arz etmesi.

Doğrulama/yanlışlama için kullanılan dijital araçlara ek olarak ulaşılabilecek tüm kaynaklara ulaşıp haberin doğruluğunu/yanlışlığını teyit etmek için çalışılır. İç doğrulama süreçleri gereği toplanan kaynaklar ve hazırlanan analizler, analizi yazan editör dışındaki diğer editörler tarafından da kontrol edilir.

teyit.org’da politik çeşitliliğe ve ekiptekilerin farklı dünya görüşlerine saygı gösterilir. Ancak herhangi bir bakış açısının yapılan iş üzerinde etkili olmasına izin verilmez. Hangi analizin yazılacağı, hangi analizin yayınlanacağı, analizde yer alacak delilleri burada belirtilen ilkeler belirler. Ekiptekilerin dünya görüşleri, aidiyetleri analizlerde veya teyit.org’un yaptığı herhangi bir işte etkili değildir.

teyit.org çalışanları herhangi bir siyasi partinin üyesi olamaz, seçim kampanyalarında görev alamaz.

Kaynaklara dair bilgiler analizlerin içerisinde belirtilir. Bu kaynaklara ulaşılarak da doğrulama/yanlışlamayı nasıl yaptığımız okuyucular tarafından takip edilebilir. Ancak kaynağın ifa etmekte olduğu görev ya da başka sebeplerden dolayı kendisini tehlikede hissettiğini açıklaması üzerine kimliğinin gizli tutulması isteğine riayet edilir.

2. Düzeltme Politikası

teyit.org’da yayınlanan analizlerde doğrulama/yanlışlama süreçlerinin tüm aşamaları açık bir şekilde ortaya koyulur.

teyit.org için en önemli şey bilginin, haberlerin ya da görsellerin yanlış yayılmasının önüne geçerken, gerçeklerin peşinden gitme ve eleştirel düşünme reflekslerini geliştirmeyi haberi internetten alan tüm kullanıcılar için alışkanlık haline getirmelerini sağlayabilmektir.

Bu süreçlerde teyit.org’un elindeki verilerin hatalara yol açabildiği durumlar ortaya çıkabilir. Yazılan analiz üzerinde herhangi bir değişiklik yapılması gerektiğinde, bunu teyit.org’un yazdığı analizlere ulaşan herkesin görmesi sağlanır.

Yazılan bir analize ilişkin hata olduğu belirtildiğinde ve bunlar teyit.org’a kaynaklarıyla birlikte sunulduğunda yeniden bir araştırma, inceleme süreci başlatılır. Özellikle teyit.org’un sosyal medya hesaplarından ve WhatsApp ihbar hattından teyit.org’a iletilen “düzeltme taleplerini” dikkate alarak incelemelerde bulunulur, düzeltmenin gerekli olduğu durumlarda bu, analizleri hazırlarken izlenen kaynakların şeffaflığı ilkelerini de tekrar takip ederek teyit.org takipçilerine duyurulur.

Hataların düzeltilmesinin gerektiği durumların yanı sıra bazı durumlarda analizin yeni somut veriler çerçevesinde güncellenmesi gerekebilir. Güncelleme yapılması analizde her zaman bir hata yapıldığı anlamına gelmemektedir. Güncelleme konuya ilişkin yeni veriler elde edildiğini gösterebilir. Güncelleme yapılan durumlarda analizin en alt kısmında hangi tarih ve saatte güncelleme yapıldığını ve analizde neyin değiştirildiği belirtilir.

Eğer yapılan düzenleme üzerine tekrar bir düzenleme ya da güncelleme yapılması gerekirse bu ikinci bir düzenleme bilgisi olarak analizin altında yer almaya devam eder.

3. Ekonomik Şeffaflık

teyit.org’u kimlerin desteklediği sitenin Nedir sayfasında yer alan “Destekçilerimiz” kısmında yer bulunmaktadır. teyit.org’da yer alan analizlerin ya da yayınlanan makalelerin hiçbirinde fon veren kuruluşların etkisi bulunmamaktadır. teyit.org’un içerik politikasına ya da metodolojisine yönelik müdahale girişimleri asla kabul edilmez. Böyle bir müdahale girişimiyle karşılaşıldığı durumlarda fon veren kuruluşla ilişkiler sonlandırılır, bu durum kullanıcılara beyan edilir.

teyit.org’a bireysel ya da kurumsal düzeyde finansal katkı sağlayan kişiler, teyit.org’un gelirini ve harcamalarını görmeyi isteme hakkına sahiptir.