Medya okuryazarlığı eğitimleri dünyada yaygınlaşıyor

Geçen hafta, İtalya Parlamentosu’nun alt kanadı olan Temsilciler Meclisi’nin başkanı Laura Boldrini’nin New York Times gazetesine, dijital çağın tartışmalı olgularından “yalan haber” (fake news) sorununa karşı İtalyan liselerinde eğitim verileceğine dair bir proje açıkladı. Habere göre, 31 Ekim’de başlayacak proje 8 bin liseye yayılacak.

Proje, Eğitim Bakanlığı’nın Google ve Facebook’la iş birliği içinde hazırlanan programı sayesinde lise çağındaki gençlerin, internette gezinen yalan haber ve komplo teorilerine karşı daha güçlü hale getirilmesini hedefliyor.

İtalya’daki Projeye, Temsilciler Meclisi başkanı Laura Boldrini öncülük etti.

Sahte haberlerin günlük hayatımızı zehirlediğini ve bu haberlere farkında olmadan bulaştığımızı belirten Laura Boldrini, çocukların bu gibi yalan haberlerden kendilerini korumalarının hakları olduğunu ve konunun herhangi bir siyasi partiyle alakalı olmadığını söyledi. Son günlerde ülkede önemli bir gündem oluşmasının yanı sıra Papa Francis 2018 Dünya İletişim Günü’nde yalan haber sorunu üzerine konuşacağını duyurmuştu.

New York Times’a konuşan Perugia Üniversitesi Siyaset Bilimi Profesörü Alessandro Campi de İtalyan halkının, entrikalarla dolu Borgia kardinalleri, yabancı güçlerin egemenliğinde geçen dönemler, papalık darbeleri ve yolsuz hükümetlerle dolu tarihleri nedeniyle otoriteye karşı güvensizlik geliştirdiğini söyledi. Campi, bu yüzden komplo teorilerine yatkınlığın ‘İtalyan kültürel mirasının bir parçası olduğunu’ belirtti.

Öğrenciler yalan haber avcısı olacak

Program kapsamında çocuklar, kendi sosyal medya hesapları ve blog sayfalarında yer alan haberleri ifşa etmeye yöneltilecek ve çocuklar adeta yalan haber avcısına dönüşecek.

İtalya’da tartışma konusu olan çocuk aşısı meselesinde muhalefetteki 5 Yıldız Hareketi konu hakkında birçok spekülasyon ve yalan haber ortaya atmakla suçlanıyordu. 5 Yıldız Hareketi’nin içinde yer alan bazı isimlerin bu paylaşımları yayması ve ebeveynlerin çocuklarını aşılatmaması neticesinde ülkede kızamık gibi hastalıkların oranlarında artış görülmüştü.

Geçen hafta ise sağ eğilimli siyasetçi Gian Marco Centinaio Facebook’a yüklediği ve Boldrini’nin yıllar önce ölmüş kardeşi olarak paylaştığı gönderi 18 bin paylaşım almıştı. Göçmen merkezi işlettiği iddia edilen Boldrini’nin kardeşine ait olduğu iddia edilen fotoğraf ise başka birine ait çıkmıştı.

Böylece, İtalya’da sağlıklı bir dozda şüpheciliğin öğrencilere kazandırılması umut edilirken, Boldrini ise insanların dijital çağa hazırlanmasının belki de onları bu gibi haberlere düşmekten kurtaracağının altını çizdi.

Dünyadan diğer örnekler

Sosyal medyanın hayatımızdaki yerinin genişlemesi, günlük hayatta yalan haberle doğrudan karşılaşma sıklığını da artırıyor. Yalan haber ve yanlış bilgiyle küçük yaşta mücadele etmenin önemini kavrayan ülkeler eğitim programlarını bu hususta değiştirmeye başladı. Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü’ne (OECD) bağlı Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) sorumlusu Andreas Schleicher, Mart 2017’de okullarda yalan haberin nasıl anlaşılacağına dair eğitim verilmesinin gerekli olduğunu ve bundan sonraki değerlendirme testlerinde küresel yeterliliklerin de sınanacağını açıkladı.

Donald Trump’ın Amerika Birleşik Devletleri (ABD) başkanı seçilmesi ve bu süreçte sosyal medyada yürüttüğü kampanya tartışmalara yol açmıştı. 2016 ABD Başkanlık Seçimi’nde Paul Horner isimli vatandaşın Facebook’ta ve kurduğu internet sitelerinde yaptığı yalan haberler sıkça konuşuldu. Yalan haberin başkanlık seçimlerinde dahi gündem olduğu Amerika’da medya okuryazarlığı eğitimi önemli bir süreç olarak görülüyor. Yine 2017’de Amerika’da yapılan bir araştırmaya göre 10-18 yaşlarındaki çocukların yarısından fazlasının yalan haberi ayırt edemediği ortaya çıkmıştı.

Eğitimci Diana Graber, çocuklara yalan haberin nasıl saptanacağını anlatırken bilgisayar kullanmıyor.

Tayvan ise 2017 yılının başından itibaren çocuklar için medya okuryazarlı dersleriyle beraber çocukların yalan haber ve propagandayı süzebilmeleri için bir müfredat hazırlıyor. Türkiye’de de 22 Ağustos 2006 yılında RTÜK ve MEB arasında öğretim kurumlarına medya okuryazarlığı dersi konulmasına dair iş birliği protokolü imzalanmıştı.

Almanya ve İsviçre gibi ülkelerde de medya okuryazarlığı üzerine çalışmalar ve yalan haber ile mücadele için eğitim sisteminin modernizasyonu devam ediyor. Bunlara ek olarak, Belçika’da medya okuryazarlığı çalışmalarının 1980’lere kadar uzandığı görülebiliyor. Son olarak 27 Mart 2017 tarihinde yayınlanan ve Avrupa Birliği’nde yer alan ülkelerin medya okuryazarlığı çalışmalarını haritalayan bir rapora da buradan ulaşmak mümkün.

Kaynak; New York TimesTimeBBC