MEB’in dağıttığı altıncı sınıf Sosyal Bilgiler Kitabı’nda kullanılan bir görselde Uygur alfabesi yerine İbrani alfabesi kullanıldığı iddiası

İDDİA: MEB’in altıncı sınıf sosyal bilgiler ders kitabında Uygur alfabesi yerine İbrani alfabesi kullanıldı.

DOĞRU

Twitter’da 8 Kasım 2019’da paylaşılan bir iddiaya göre, Milli Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) dağıttığı altıncı sınıf sosyal bilgiler ders kitabının bir sayfasında Uygur alfabesi yerine İbrani alfabesi kullanıldı. İddiayı içeren bir gönderi şimdiye kadar yaklaşık 650 retweet ve bin 200 beğeni aldı. Gönderide söz konusu ders kitabının bir milyon 340 bin adet basıldığı da iddia ediliyordu. Aynı iddia Independent Türkçe, T24 ve Karar Gazetesi’nde de yer aldı. 

İddia doğru. Altıncı sınıf sosyal bilgiler ders kitabının orijinal kopyasına MEB’in EBA isimli çevrimiçi sisteminden ulaşılıyor. Kitabın 61. sayfasında Uygur Devleti anlatılırken Uygur alfabesi ile belirtilen yerde İbrani alfabesinin kullanıldığı görülebiliyor. Hata 2019 yılında basılan kitabın birinci baskısında bulunuyor. 

Teyit, MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’na ulaştı ve iddia konusu durumlarda yapılan düzeltmelerin yöntemini öğrendi. Ayrıca iddia konusu kitabın kaç tane basıldığını da sordu. Ortaokullar için bir dersin tek bir kitabı bulunuyorsa, Türkiye’de o sınıfta okuyan toplam öğrenci sayısı kadar, çift kitabı bulunuyorsa (ders kitabı ve çalışma kitabı) bir sınıfta okuyan öğrenci sayısının iki katı kadar söz konusu kitaptan piyasada bulunuyor. MEB istatistiklerine göre şu anda altıncı sınıfta okuyan yaklaşık bir milyon 265 bin 312 öğrenci var denebilir. Yani söz konusu kitap, bir milyon 250 binin üzerinde basılmış.

Ders kitabında Uygur alfabesi yerine İbrani alfabesi kullanıldı 

MEB’in bir eğitim öğretim yılı içerisinde okullarda kullandığı tüm ders materyallerine EBA isimli çevrimiçi sistem üzerinden erişilebiliyor. Teyit de Ankara’da görev yapan bir ortaokul öğretmeni yardımı ile EBA sisteminden iddia konusu ders kitabının tamamına ulaştı. Altıncı sınıf sosyal bilgiler kitabının 61. sayfasında, Uygur Devleti’nin 18 harfli ikinci Türk alfabesini kullandığı aktarılmış. Sayfanın alt kısmında bu alfabenin gösterilmek istendiği anlaşılıyor. 

61. sayfada bahsedilen 18 harfli eski Türk alfabesi, yani Uygur alfabesi hakkında ayrıntılı bilgiye çeşitli bilimsel makalelerden ulaşılabiliyor. Kemal Oflazer ve Murat Saraçlar’ın kaleme aldığı Turkish Natural Language Processing isimli kitaba göre Uygur dili, Türk dilleri ailesinin doğu kolunda yer alıyor.

Şu an Çin’in doğusunda yer alan Şincan Uygur Özerk Bölgesi’nde Uygur dilinde Arap alfabesi kullanılırken, Omniglot isimli dil ansiklopedisindeki bilgilere göre milattan sonra sekizinci yüzyılda kullanılmaya başlanan eski Uygur alfabesi Soğdian alfabesinden türemiş. Aşağıda hem eski Soğdian alfabesini, hem de eski Uygur alfabesini görebiliyoruz. Buradan kitapta yer alan iddia konusu konusu görselin Uygur alfabesini göstermediği anlaşılıyor. 

Soğdian alfabesi

Eski Uygur alfabesi (Wikimedia Commons)

Söz konusu hatanın sebebini öğrenmek için Teyit, Milli Eğitim Bakanlığı Basın Müşavirliğine ulaştı. Fakat görüştüğümüz yetkililer konu hakkında bir basın açıklaması yapılacağını belirtti. Şu ana kadar hatanın sebebi ile ilgili bakanlıktan bir cevap alınamadı. MEB de bu analizin yayımlandığı saate kadar (9 Kasım 2019 / 21.00) herhangi bir basın açıklaması yapmadı.

Hatanın sebebi basit bir Google araması olabilir

Google arama motorunun görseller kısmına “uygur alfabesi” yazınca karşımıza ilk çıkan görsellerden birinin sosyal bilgiler ders kitabında kullanılan alfabe olduğu görülebiliyor. Kitabın yazarları görsel seçiminde böyle bir hataya düşmüş olabilir. Kitabın editörlerinden Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nde görev yapan Murat Bayram Yılar’a da Facebook üzerinden hatanın sebebi soruldu, ama şimdiye kadar cevap alınamadı.

Ders kitabındaki alfabe internette tersine görsel yöntemiyle aratıldığında da karşımıza İbrani alfabesinin çıktığı görülebiliyor. Yandex arama motorunun OCR (optik karakter tanıma) özelliği ile görseldeki harflere ulaşabiliyoruz. Bu harfler Google Translate’te aratıldığında da söz konusu harflerin İbranice dilinde kullanıldığını anlıyoruz.

İddia görselde İbrani alfabesindeki harflerin tamamı yer almıyor

İbrani alfabesine Jewish Virtual Library üzerinden erişilebiliyor. İbrani alfabesinde 27 harf (22 temel sessiz) bulunuyor. İddiadaki görselde 27 harfin 18’inin yer aldığı anlaşılıyor.

İddia konusu görselde İbrani alfabesinde yer alan Ayin, Tov, Shin, Tsadeh, Feh, Peh, Yod gibi harflerin bulunmadığı görülebiliyor. Yani iddia görselde İbrani alfabesinin de sadece bir kısmı kullanılmış. 

Altıncı sınıflardaki öğrenci sayısı, bir milyon 250 binin üzerinde

MEB’in internet sitesinden 2018-2019 eğitim öğretim yılı için hazırlanan temel istatistikler takip edilebiliyor. Eylül 2019’da yayımlanan istatistik raporundan altıncı sınıfta okuyan öğrenci sayısına ulaşılabiliyor. Fakat içinde bulunduğumuz 2019-2020 yılına ait istatistikler açıklanmış değil. Bir önceki yıl beşinci sınıfta okuyan öğrencilerin tamamının altıncı sınıfa devam ettiği varsayımı yapılırsa (hata payı göz önünde bulundurularak) temel eğitim istatistiğine göre altıncı sınıflarda yaklaşık bir milyon 265 bin 312 kişinin öğretim gördüğü düşünülebilir. 

Teyit, iddia konusu kitaptan kaç tane basıldığını, piyasada bulunup bulunmadığını ve benzer hatalarda nasıl bir düzeltme politikası izlendiğini öğrenmek üzere bakanlık içerisinde ders materyalleri işlerinden sorumlu Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’na ulaştı. Görüştüğümüz yetkili EBA’da bulunan bir ders kitabının aynı anda piyasada da var olduğunu belirtti. Bu bilgiden yola çıkarak birinci basımı Eylül 2019’da yapılmış kitabın halen ders kitabı olarak okutulduğunu söylemek mümkün. 

Başkanlıkta görevli yetkiliye iddia konusu kitaptan kaç tane basıldığını sorduğumuzda ise ders kitaplarının bazılarının iki adet, yani hem ders hem de çalışma kitabı olarak basıldığı, bazısının ise sadece ders kitabı olarak basıldığı öğrenildi. EBA’da altıncı sınıf sosyal bilgiler ders kitabının tek olduğu görülüyor. Sadece ders kitabı olan derslerdeki kitap sayısı öğrenci sayısına denk. Yani piyasada şu an yaklaşık bir milyon 250 binin üzerinde hatalı basılmış kitap bulunuyor. İddiada aktarılan sayının (bir milyon 300 bin) büyük oranda doğru olduğu bu bilgiden yola çıkarak söylenebilir. 

Teyit, Talim ve Terbiye Kurulu başkanlığına söz konusu hatalarda nasıl bir düzeltme politikası izlendiği sorulduğunda ise şu yanıtı aldı:

“Hatalar, sosyal medyadaki kullanıcılar, öğretmenler ya da veliler tarafından tespit edildikten sonra MEB üzerindeki Talim ve Terbiye Kurulu Ders Kitabı Hata Bildirim Formu dolduruluyor. Daha sonra uzmanlar bildirilen hataları değerlendirip rapor haline getirip komisyonlara sunuyorlar. Komisyon incelemesinin ardından özel sektör tarafından ya da devlet tarafından basılan kitaptaki hata düzeltiliyor. Düzeltmeyi son olarak kurul onaylıyor. EBA üzerinden hemen değişiklik yapılıyor. Piyasadaki kitap ise bir sonraki baskıya düzeltilmiş hali ile giriyor. Yani bir sonraki eğitim öğretim yılında düzeltilmiş kitaplar öğrencilere dağıtılıyor.”

İddia konusu hata hakkında bildirim formu doldurulup doldurulmadığı bilinmiyor. Ama Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’nın verdiği bilgilere bakarak, ders kitabı şu an için öğrencilerden toplanmayacak denebilir. 

Sonuç olarak altıncı sınıf sosyal bilgiler kitabının 61. sayfasında Uygur Devleti’nin kullandığı 18 harfli eski Türk alfabesi anlatılırken, İbrani alfabesindeki 27 harften 18’inin yer aldığı bir görsel kullanılmış. Hatanın sebebi MEB ve kitabın editörlerinden şu ana kadar öğrenilemedi. Ama Google’da Uygur alfabesi aratıldığında karşımıza İbrani harflerin yer aldığı iddia görselin çıktığı görülebiliyor. 

Ortaokul ve imam hatip ortaokulları altıncı sınıflarında okuyan öğrenci sayısı bir milyon 250 binin üzerinde. Sosyal bilgiler dersinin çalışma kitabı yok. Yani ders için tek bir kitap basılıyor. Basım sayısı ise öğrenci sayısına eşit oluyor böyle durumlarda. Piyasada şu an için bir milyon 250 binin üzerinde hatalı basılmış kitabın bulunduğu söylenebilir. Teyit ders materyalleri ile ilgili işlerle ilgilenen bakanlık birimi Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’ndan hata düzeltme politikasını öğrendi. Öğrenilen bilgilere göre kitaptaki ilgili kısım bir sonraki eğitim öğretim yılında düzeltilecek denebilir. 

Kaynaklar

Talim ve Terbiye Kurulu Ders Kitabı Hata Bildirim Formu 

2018-2019 Temel Eğitim İstatistikleri Raporu

Jewish Virtual Library, İbranice hakkında bilgiler

Google Translate

Yandex OCR

Wikipedia, Eski Uygur Alfabesi

Omniglot Dil Ansiklopedisi, Uygur dili

Google E-Books, Turkish Natural Language Processing

MEB EBA sistemi

Milli Eğitim Bakanlığı resmi internet sitesi

  1. sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı

Ankara’da görev yapan bir ortaokul öğretmeni ile yapılan görüşme, 8 Kasım 2019 / 16.00

MEB Basın Müşavirliği ile yapılan görüşme, 8 Kasım 2019 / 16.30

Talim ve Terbiye Kurulu başkanlığı ile yapılan telefon görüşmesi, 8 Kasım 2019 / 17.00

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Talim ve Terbiye Kurulu Ders Kitabı Hata Bildirim Formu 

2018-2019 Temel Eğitim İstatistikleri Raporu

Jewish Virtual Library, İbranice hakkında bilgiler

Google Translate

Yandex OCR

Wikipedia, Eski Uygur Alfabesi

Omniglot Dil Ansiklopedisi, Uygur dili

Google E-Books, Turkish Natural Language Processing

MEB EBA sistemi

Milli Eğitim Bakanlığı resmi internet sitesi

  1. sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı

Ankara’da görev yapan bir ortaokul öğretmeni ile yapılan görüşme, 8 Kasım 2019 / 16.00

MEB Basın Müşavirliği ile yapılan görüşme, 8 Kasım 2019 / 16.30

Talim ve Terbiye Kurulu başkanlığı ile yapılan telefon görüşmesi, 8 Kasım 2019 / 17.00