Küba’daki sosyal ve siyasal hayata dair iddialar

Sosyal medyada paylaşılan bir gönderide Küba’daki siyasal ve sosyal hayata dair birçok iddia yer aldı. İddialara göre Küba’da milletvekilleri ile garsonlar eşit maaş alıyor, ülkede 47 yıldır cinayet ve 58 yıldır tecavüz ya da istismar suçu işlenmiyor, hiç kimse kanserden ölmüyor ve son olarak ülkede barınma, ulaşım, eğitim ve sağlık hizmetleri ücretsiz olarak veriliyor

Sanatçı Orhan Aydın tarafından 4 Eylül 2019’da Twitter’da paylaşılan ve bu iddiaları içeren Küba hakkındaki gönderi şimdiye kadar yaklaşık 25 bin kişi tarafından beğenildi. Yine Aydın tarafından paylaşılan gönderinin ekran görüntüsü kullanılarak Facebook’ta paylaşılan bu iddialar 2 bin kişi tarafından beğenildi.

Ancak bahsi geçen iddiaların büyük bir kısmının doğru olmadığını söylemek mümkün. Paylaşılan metinden hareketle her bir iddia hakkında bulunan verileri madde madde aşağıda paylaşacağız.

İDDİA: Küba’da kimsenin kanserden ölmediği iddiası.

YANLIŞ

Sanatçı Orhan Aydın tarafından paylaşılan metinde geçen bir önermeye göre Küba’da kanserden ölen yok. Ancak bu iddia doğru değil. Kanser vakalarının Küba’da yaşanan ölümler arasında önemli bir yer tuttuğunu söylemek mümkün.

Birçok farklı istatistiğin yer aldığı Statista.com’da 2018 yılında ülkede kanser türlerinden hayatını kaybedenlerin oranları yer alıyor. Buna göre 2018’de Küba’da yaklaşık 6 bin kişinin akciğer kanseri nedeniyle hayatını kaybettiği anlaşılıyor. Ayrıca Küba’da en çok ölüme sebebiyet veren kanser türlerinden ikincisinin de prostat kanseri olduğu anlaşılıyor. Prostat kanseri nedeniyle 2018 yılında 3 bin 200 kişi hayatını kaybetmiş. 

Healthdata.org’da  da Küba’daki sağlık istatistikleri yer alıyor. Bahsi geçen internet sitesinde yer alan bir grafikte 11 milyon vatandaşa sahip Küba’da 2007 ila 2017 yılları arasında en çok ölüme neden olan hastalıklar sıralanmış. Listede akciğer, prostat ve kalın bağırsak kanserleri dikkat çekiyor. 

Küba’daki kanser vakaları hakkında Cancercontrol.info’da önemli bilgiler bulunuyor. Buna göre 2012 yılından bu yana önge gelen ölüm sebeplerinden biri olan l eden kanser vakaları ülkedeki yıllık ölümlerin yüzde 25’ine tekabül ediyor. Yazıda son 20 yılda akciğer, prostat, kolon ve meme kanserlerinin yaygın ölüm nedeni olduğu da ifade ediliyor. 

Son olarak Küba devleti tarafından 2014 yılında yayımlanan sağlık istatistiklerinde 2013-2014 yılları arasında yaşanan ölümlerin ana nedenleri sıralanmış. Söz konusu tabloya göre tümörler ülkede yaşanan ölümlerin en büyük nedeni olarak görülüyor. 

Sonuç olarak Küba’da kimsenin kanserden ölmediği iddiası doğru değil. Bahsi geçen istatistiklere göre kanser nedeniyle Küba’da birçok insan hayatını kaybediyor. 

İDDİA: Küba’da 47 yıldır cinayet işlenmediği iddiası.

YANLIŞ

Sosyal medyada binlerce kişi tarafından paylaşılan metne göre Küba’da 47 yıldır cinayet işlenmiyor. Ancak bu iddia da doğru değil.

Dünya Bankası’nın data.worldbank.org adresli internet sitesinde yer alan bilgilere göre Küba’da 2016 yılında her 100 bin insandan neredeyse 5’i cinayete kurban gitmiş. Japonya’da 2016 yılında aynı bareme göre  milyonda 3’ü cinayete uğruyor. knoema.com isimli internet sitesinde de 2005 yılından 2016 yılına kadar geçen sürede Küba’da işlenen cinayetlere ilişkin veriler incelenebiliyor

Konu hakkında Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) internet sitesinden Küba’daki cinayet oranları hakkında edinilen verilere göre Küba’da cinayet oranı 2005 yılında 100 bin insanda 6. Cinsiyete göre cinayet oranlarında ise erkekler önde gidiyor. Bu cinayetlerde en çok 30-44 yaş grubundakiler hayatını kaybediyor.

Tüm bunlara ek olarak iinternetten Küba’da  2019 yılında işlenen bir cinayet haberine de ulaşılabilir. Cuba Headlines isimli internet sitesinde yer alan 21 Mart 2019 tarihli bir haberde 56 yaşındaki bir adamın Sancti Spíritus kentinde feci şekilde dövüldükten sonra öldürüldüğü belirtiliyor

Sonuç olarak Küba’da 47 yıldır cinayet işlenmediği iddiaları doğru olmaktan uzak görünüyor. 2016 yılında Küba’daki cinayet oranları neredeyse Japonya’nın beş katı. 

İDDİA: Küba’da 58 yıldır tecavüz ve istismar suçunun işlenmediği iddiası.

YANLIŞ

Ortaya atılan bir diğer iddia ise Küba’da 58 yıldır tecavüz ve istismar suçunun işlenmediği hakkında. Ancak bu iddia da diğerleri gibi doğru değil. Küba’da tecavüz ve istismar vakaları mevcut.

Birleşmiş Milletler (BM) bünyesinde çalışmalar yürüten “Global Database on Violence against Women” isimli internet sitesinde  yer alan kayıtlarda Küba’da farklı yıllarda yaşanmış tecavüz ve istismar vakaları fark edilebiliyor.

Buna ek olarak yine BM İnsan Hakları Komisyonu tarafından 2000 yılında yazılan kadına şiddet raporunda da Küba’da tecavüz ve istismar sayıları belirtilmiş. Buna göre Küba Ulusal Polis Müdürlüğü’nden alınan bilgilere göre 1998 yılında 963 tecavüz ve 22 cinsel istismar vakası yaşanmış. Bahsi geçen sayılar 1999 yılının ilk çeyreğinde ise 344 ve 11 olarak kaydedilmiş. 

Elnuevoherald isimli internet sitesi tarafından 17 Nisan 2017’de yayımlanan bir haberde de Küba’da 2015 yılında 2 binden fazla çocuğun cinsel tacize uğradığının raporlandığı açıklanıyor. Yine Küba’da sivil toplum kuruluşları ve bazı devlet kurumlarının iş birliği ile 2017 yılında yayımlanan bir rapora göre birçok çocuk istismarının raporlandığı görülebiliyor

Ayrıca, Global Database on Violence Against Women isimli internet sitesinde Küba’da çocuk evlilik oranlarının da yüzde 26 olduğu ifade ediliyor. Yine Girlsnotbrides.org isimli internet sitesinde yer alan bilgilere göre Küba’daki kadınların yüzde 26’sının 18 yaşından önce yüzde 5’inin ise 15 yaşından önce evlendiğinin altı çiziliyor

Sonuç olarak Küba’da 58 yıldır tecavüz ve istismar suçlarının yaşanmadığı iddiası da doğru değil. Verilere göre ülkede farklı yıllarda tecavüz ve istismar suçları belgelenmiş. 

İDDİA: Küba’da milletvekili ve garsonların aynı ücreti aldığı iddiası.

YANLIŞ

Küba’da milletvekilleri ve garsonların aynı ücreti aldığına dair iddianın da doğru olmadığını söylemek mümkün. Nitekim, Küba’daki milletvekilleri bu görev dolayısıyla ülkeden bir ücret almıyor. Garsonlar ise Küba’da düşük ücretle çalışan meslek gruplarından biri olarak dikkat çekiyor. 

Küba Ulusal Parlamentosu’nun resmi internet sayfasında yer alan bilgilere göre vekil olarak seçilen kişi bu görev için bir maaş almıyor ve işini gönüllülük esasına göre yürütüyor. Milletvekili seçilen kişiler yasal olarak hiçbir imtiyaz ve ayrıcalık talep edemezken geçim kaynaklarını ise kendi mesleklerine göre yaptıkları özel işler belirliyor

Bu durum Küba Parlamentosu’nun sık sorulan sorular bölümünde de yanıtlanmış. “Ulusal Parlamento’da görev yapan vekillerin ücreti nedir?” şeklindeki soru, “vekillerin kesin bir maaşının olmadığı ve vekilliğin gönüllü olarak yürütüldüğü” şeklinde cevaplandırılmış. Yine Küba’daki vekillerin görev ve haklarının anlatıldığı 16 Haziran 2018 tarihli bir yazıda da kişilerin bu iş dolayısıyla para almadığı ve kendi mesleklerinden para kazandıkları ifade ediliyor

Küba Ulusal İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan bir belgede ülkedeki ücretlerin 2017 yılındaki durumu görülebiliyor. Belgedeki bir tabloda ise  Küba’daki farklı meslek gruplarının aldığı ücretlerin yıllara göre durumu belgeleniyor. Buna göre otel ve restoran başlığı altında çalışan bir kişinin 2017’deki ücretinin 546 pezo (yaklaşık 108 TL) olduğu anlaşılabiliyor. Maden ve taş ocağı sektöründeki bir kişinin ise 2017 kazancının bin 219 (yaklaşık 264 TL) olduğu fark edilebiliyor. 

Dünyanın farklı şehirlerindeki meslek gruplarının yıllık gelirinin görülebildiği teleport.org isimli internet sitesinde Küba’nın başkenti Havana hakkında yer alan bilgilerde garsonluğun en az kazanan mesleklerden biri olduğu anlaşılıyor

Küba’daki ücretler kağıt üzerinde yukarıda anlatılanlar gibi olsa da iş pratikte değişkenlik gösteriyor. Örneğin Vox tarafından 26 Ekim 2015’ye yayınlanan videoda, Küba’daki bir taksicinin günlük kazancının ülkedeki bir doktorun aylık kazancından daha fazla olabildiği gözler önüne seriliyor

İDDİA: Küba’da barınma, ulaşım, eğitim ve sağlığın ücretsiz olduğu iddiası.

KARMA

Sosyal medyada Küba hakkında paylaşılan iddialardan bazıları da ülkedeki kamu hizmetleri hakkında. Buna göre Küba’da barınma, ulaşım, eğitim ve sağlık hizmetleri ücretsiz olarak sunuluyor. Ulaşım haricindeki diğer hizmetlerin ücretsiz olduğu iddiası doğru. 

Küba anayasasında geçen 9, 39 ve 50. maddeler çerçevesinde barınma, eğitim ve sağlık hizmetlerinin ücretsiz olarak devlet tarafından sağlanacağı ifade edilmiş. BBC ve New York Times gibi internet sitelerinde yer alan çeşitli haberlerlerde de eğitim ve sağlık hizmetlerinin ülkede ücretsiz olduğu vurgulanmış

Ancak ulaşım hizmetinin yukarıdaki hizmetlerden farklı olarak ücretli olduğunu söylemek yanlış olmaz. Küba’da çeşitli ulaşım araçları farklı aralıklarla değişen ücret karşılığında kullanılabiliyor. Yine, granma.cu isimli internet sitesinde yer alan bir haberde 2019 yılında açılan bir tren yolunun kullanım ücretleri görülebiliyor.

Ortaya atılan iddiaların tamamını bir paragrafta toplamak gerekirse, Küba’da milletvekilleri ve garsonların aynı ücretleri almadığı, ülkede tecavüz, adam öldürme ve cinsel istismar gibi suçların işlendiği, kanserin ülkedeki en büyük ölüm sebeplerinden birisi olduğu ve ulaşımın ücret mukabilinde gerçekleştiği söylenebilir. Söz konusu bu iddiaları sosyal medyada en çok paylaşılan yanlış bilgi türlerinden “uydurma” kategorisine de yerleştirmek mümkün.

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Statista, Küba’daki kanser vakalarında hayatını kaybeden insan sayısı, 2018

Healthdata.org, Küba’daki sağlık istatistikleri, 2007-2017

Cancercontrol.info, Küba’daki kanser vakalarıyla ilgili yazı

Sld.cu, Küba sağlık istatistikleri, 2014

Dünya Bankası, Küba’daki cinayet oranları, 1995-2016

Knoema.com, Küba cinayet oranları, 1992-2016

WHO, Küba’da yaşanan cinayet oranları

Cuba headlines, Küba’da yaşanan bir cinayetin haberi, 21 Mart 2019

Global-database.unwomen.org, Küba’daki tecavüz ve cinsel istismar vakaları

Global-database.unwomen.org, Kadına şiddet raporu, 2000 (sf.8)

Misiones.minrex.gob.cu, Küba’daki cinsel taciz vakalarıyla ilgili rapor, 2017

Girlsnotbrides.org, Küba’daki erken evlilik oranlarına dair istatistik

Parlamento Cubano, Milletvekillerine dair açıklamalar

Parlamento Cubano, Milletvekillerinin aldıkları ücretler hakkında sorulan sorular

Cmhw, Milletvekillerinin görev ve yetkilerine dair bir yazı, 16 Haziran 2018

Cuba.cu, Küba anayasası

Granma.cu, Küba’da açılan tren yolu hakkındaki haber, 8 Temmuz 2019