Kuaför ve berberlerin yeniden açılması salgın sürecini nasıl etkiler?

Yeni koronavirüs salgınıyla beraber faaliyeti geçici olarak durdurulan işkollarından biri de, berber, kuaför ve güzellik merkezleri idi. 45 günden fazla kapalı kalan işyerleri, 11 Mayıs 2020 itibariyle yeniden açıldı. Salgının halen devam ettiği bu günlerde berber, kuaför ve güzellik merkezlerinin açılmasının nasıl bir etkisi olacağı merak konusu. Bu büyüteç yazısında Türkiye’deki günlük hayatın ve kişisel bakımın temel direklerinden birini oluşturan bu işyerlerine yakından bakıp, bazı sorulara cevap arayacağız. 

Kaç işletme var? Kimler çalışıyor?

Türkiye’de hemen her mahallede berber ya da kuaför bulunuyor. Ticaret Bakanlığı’nın verileri de bu gözlemi destekler nitelikte. Bakanlığın 10 Eylül 2019’da yayımladığı ancak 2016 yılındaki raporlara dayanan istatistiklere göre, Türkiye’de kadın ve erkek kuaförü olarak çalışan 85 bin 967 işletme bulunuyor. Yani kadın ve erkek kuaförlüğü 491 meslek kolu arasında en çok işletmenin olduğu üçüncü sektör. Farklı bir işkolu olarak listeye dahil edilen güzellik salonu işletmeciliği yapılan işyeri sayısı ise 3 bin 328. Bu sayılar dikkate alındığında Türkiye’de 90 bine yakın berber, kuaför ve güzellik merkezi olduğu anlaşılıyor.

Berber, kuaför ve güzellik merkezlerinin Türkiye’deki önemli işyerleri arasında yer alması, istihdama da yansıyor. Yine Ticaret Bakanlığı 2016 istatistiklerine göre bu işyerlerinde 21 bin 243 kadın esnaf yer alıyor. Erkeklerde ise bu sayı 64 bin 354. Kaba bir hesapla Türkiye’de yaklaşık 86 bin esnafın alanda hizmet verdiğini söylemek mümkün. Ticaret Bakanlığı’nda yer alan istatistiklerin görece eski olması ve kayıt dışı istihdam gibi faktörlerin de hesaplamaya dahil edilmesiyle bu sayının daha da artacağı kesin. Nitekim verilere göre kadın ve erkek kuaförlüğü, Türkiye’de istihdamı en çok artan meslekler arasında. Buna göre sadece Ocak 2016’da 664 yeni berber ve kuaför hizmete girmiş. 2014 yılı boyunca ise 4 bin 233 yeni işletme açılmış.

ABD ve Britanya’daki sayılara göz atmak Türkiye’deki sektörün büyüklüğünü göstermesi açısından faydalı. Örneğin, 2017 yılında Birleşik Krallık’ta 42 bin 98 kuaför ve güzellik salonu bulunuyordu. 2019 yılı verilerine göre ise ABD’de 20 bin 30 berber var. Türkiye’den farklı olarak ABD’deki berber ve kuaförlerde çalışan kişilerin sadece yüzde 7,7’si erkeklerden oluşuyor.

Berber ve kuaförler hayatımızın önemli bir parçası 

2017 yılında yapılan kişisel bakım ve kozmetik sektörü başlıklı bir araştırmaya göre Türkiye’de 10 kişiden sekizi berber ya da kuaföre saç kestirmek için gidiyor. Kadınların yaklaşık yüzde 38’i ise haftada en az bir kuaföre uğruyor. Konu hakkında Ağustos 2019’da yapılan “Bakımlı Erkekler” başlıklı bir çalışmada da benzer sonuçlara ulaşılmış. Araştırmaya katılan 3 bin erkeğin yüzde 60’ı haftada bir kez traş olduğunu beyan etmiş. Katılımcıların yüzde 22’si traş olmak için berberi tercih etmiş.

İçişleri Bakanlığı’nın Mart 2020 tarihli genelgesinin ardından, berber ve kuaförsüz yapamayan bazı vatandaşlar, ilginç görüntülerin ortaya çıkmasına da sebep oldu. Çankırı’da yasağa rağmen bir depoda saç traşı yapan berbere 3 bin 150 TL para cezası uygulandı. İstanbul Bağcılar’da da yetkililer yasağa uymayan berber ve müşteriye para cezası kesti. Evlere berber ve kuaför çağırmanın yaygınlaşması üzerine uzmanlar, “Bırakın saçlarınız dağınık kalsın” diyerek uyarılarda bulundu

Salgınla mücadele kapsamında dünyada da kuaför yasaklarının bulunması insanları kendi çabalarıyla çözümler bulmaya itti. Birçok kişi belki de ilk defa kendi saçını kesti. Hal böyle olunca “kendimi evde nasıl traş ederim” cümlesinin arama trendi Google’da büyük oranda arttı. TikTok’ta #hairtutorials etiketi popüler oldu

Berber ve kuaförlerden hastalık bulaşır mı?

Yeni koronavirüs salgınından bağımsız olarak berber ve kuaförler her daim hijyen ve temizlik standartlarına uyulması gereken yerler. 2018’de yapılan bir çalışmada Ordu’nun Fatsa ilçesindeki kuaförlerde çalışanların kanla bulaşan hastalıklar konusunda ne kadar bilgili olduğu araştırılmış. Sonuçlar çarpıcı. Araştırmaya katılan kuaför salonlarındaki havluların yüzde 18,1’i, örtülerin de sadece yüzde 14,3’nün her kullanımdan sonra yıkandığı ortaya çıkmış. Salonlarda çalışanların yüzde 68,9’unun hepatit B’ye karşı ya aşısız ya da eksik aşılı, yüzde 28,9’unun da AIDS hakkında bilgisiz olduğu saptanmış.

Ankara’daki kuaför salonlarını inceleyen başka bir araştırmada da benzer sonuçlara ulaşılmış. Bulgulara göre araştırmaya katılanların yarısından fazlasının (yüzde 55,7) her müşteriden önce ve sonra ellerini yıkamadığı görülmüş. Her müşteri için tek kullanımlık havlu kullanmayanların oranı ise yüzde 36,1 çıkmış. Çalışmada sonuç olarak kuaför ve güzellik salonu çalışanlarının ve buralardan hizmet alanların hijyen konusunda bilgilerinin yeterli/istenen düzeyde olmadığı açıklamış.

İstanbul’daki 44 semti kapsayan bir araştırmaya göre kadın kuaförlerinin ayda ortalama 500 kişiye hizmet ettiği saptanmış. Ayrıca bazı kadınların sadece hizmet almak için kuaförlere gitmediği ve kuaförleri sosyalleşmek için kullandıkları ortaya çıkmış

Salgın öncesini yansıtan bu araştırmalar, durumun kırılganlığını da gözler önüne seriyor. Uzmanların üzerinde en çok durduğu önlemlerin başında, el yıkama ve sosyal mesafe geliyor. Kuaförlerde el yıkama oranları değişmezse, riskin artması kaçınılmaz. Kuaförler ve müşterilerin diğer hastalıklar hakkındaki bilgi seviyelerinin düşüklüğü de ayrı sorun  yaratabilir. Çalışanların ve işyeri sahiplerine, virüs ve salgın hakkındaki doğru ve hayati bilgileri içeren eğitimler verilmesi önemli olabilir.

Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Enfeksiyon Hastalıkları Bilim Dalı’ndan Prof.Dr. Mehmet Ceyhan da 6 Mayıs 2020’de katıldığı televizyon programında virüsün solunum yoluyla bulaştığını berber ve kuaför işlemlerinden bulaşmanın beklenmediğini ifade etti.

İşletmelerin faaliyete geçmesinin ardından bazı Valilikler berberlere Covid-19 testi yaptırdı. Uşak’ta 26 berberin testi pozitif çıktı. Burdur’un Kocaaliler beldesinde 150 kişiyle görüştüğü tespit edilen bir berberin testinin pozitif çıkması sonucunda belde karantinaya alındı. Son olarak Malatya İl Sağlık Müdürü Prof. Dr. Recep Bentli’nin açıkladığı sayılara göre üç berberde yeni koronavirüs tespit edildi.

İçişleri Bakanlığı yeni kriterler belirledi

İçişleri Bakanlığı tekrar açılan berber, kuaför ve güzellik merkezlerinin çalışma koşullarını düzenleyen 6 Mayıs 2020 tarihli 14 maddelik yeni bir genelge yayımladı. Genelgeye göre işletmeler saat 09.00 ila 21.00 saatlerinde çalışacak, bu işyerlerinden hizmet almak isteyen vatandaşlar randevu sistemini kullanacak ve sosyal mesafe kuralına uyulacak. Berberlerde jilet ve ustura ile sakal tıraşı yerine makine ile kısaltma yapılacak. Kadın kuaförleri ve güzellik merkezlerinde ise cilt bakımı, makyaj ve kalıcı makyaj hizmetleri geçici olarak verilmeyecek. Bahsi geçen yerlerde tüm bu işlemler maske takan personeller tarafından yürütülecek. 

Kamuoyu nasıl bakıyor?

Normalleşme planının ilk evrelerinden biri olan berber, kuaför ve güzellik merkezlerinin açılması kararı halka da soruldu. Aksoy Araştırma’nın yaptığı bir ankete göre Türkiye genelinde araştırma katılanların yüzde 36’sı “berberlerin açılması artık bir ihtiyaçtır” derken yüzde 64’lük kesim ise “berberlerin açılması ertelenmeliydi” seçeneğini işaretledi. Ankete katılanlara kendisini yakın hissettiği siyasi parti de soruldu. Buna göre Milliyetçi Hareket Partisi’ne (MHP) kendini yakın hisseden katılımcıların yüzde 57,9’u berberlerin açılmasını bir ihtiyaç olarak gördü. MHP Ordu Milletvekili Cemal Enginyurt da Twitter’dan yaptığı bir paylaşımda artık vatandaşların insanlıktan çıktığını ve berberlerin açılması gerektiğini ifade etti.

Aynı çalışmada 11 Mayıs’ta faaliyete geçmesi beklenen AVM’ler hakkında da bir soru yer aldı. Buna göre “AVM’lerin açılmasını doğru buluyor musunuz” sorusuna araştırmaya katılanların yüzde 70’i olumsuz cevap verdi

Konu hakkında Vircon tarafından Teyit için hazırlanan Berber ve Kuaförlerin Tekrar Açılmasının Sosyal Medyaya Yansımaları isimli başka bir rapor da mevcut

Rapora göre berber, kuaför ve güzellik merkezlerinin kapatılma kararı sonrasında çoğunlukla mizah içerikli paylaşımların ağırlığı görülürken bu durum, açılış kararı sonrasında azalma eğilimine girdi. Açılış kararı sonrası daha öne çıkan hissiyatsa “kaygı” oldu. Kitlelerin yoğun biçimde önlem yetersizliği, acele şekilde düzelme isteği, rehavet gibi konularda kaygılarını dile getirdiği görüldü. Bu negatif gönderilerin yanı sıra pozitif tepkiler ise ağırlıklı olarak normale dönme ve ekonomik toparlanmaya olan ihtiyaçla bağlantılı olarak yer aldı. Yine dikkat çeken bir nokta, gündemden kaçınmanın yanı sıra düzelme ibarelerine yoğun şekilde etkileşim gösterildi. Açılış kararı sonrası en çok etkileşim alan tweetlerse şöyle:

İşletmeler ekonomik olarak ne durumda?

İçişleri Bakanlığı’nın 21 Mart 2020’de yayımladığı genelgeden bu yana kapalı olan berber, kuaför ve güzellik salonları gibi işletmeler ekonomik olarak da zor günler geçiriyor. Bu süre zarfında kapalı kalan işletmeler kira ve çalışan ücretleri gibi temel harcamaları karşılamakta zorlanıyor. Yasaklara uymayıp ceza alanlar da cabası. Türkiye’de salgınla beraber birçok alanı kapsayan destek ve önlem paketleri ilan edilse de berberler, kuaförler ve güzellik salonlarına özel bir uygulama açıklanmadı. 

Türkiye Berberler Kuaförler ve Güzellik Uzmanları Federasyonu (TBKGU) Genel Başkanı Bayram Karakaş katıldığı bir televizyon programında berber ve kuaför ücretlerine zam yapılabileceğinin altını çizdi.

Teyit konu hakkında Bayram Karakaş’la da bir görüşme gerçekleştirdi. Karakaş, tüm hazırlıkların tamamlanarak belirtilen önlemlerle beraber işletmelerin açıldığını ifade etti. Ayrıca Karakaş, yaklaşık iki ay boyunca kapalı kalan işletmelere bazı esnaf kredileri için bürokratik kolaylıklar sağlandığını ancak sektör için “can suyu” olabilecek bir adım atılmadığını da sözlerine ekledi. Son olarak 20 yaş altında çırak olarak çalışan veya 65 yaş üstündeki işletme sahibi kuaförler için sokağa çıkma kısıtlamasının gevşetilmesinin ihtiyaç olduğu Karakaş tarafından ifade edildi.

Diğer ülkelerde durum nasıl?

Avrupa’da önlemleri kademeli olarak gevşetme kararı alan ülkelerden biri de Almanya oldu. 23 Mart’tan beri kapalı olan berber ve kuaförler 4 Mayıs’ta ilk defa açıldı. Ancak berber ve kuaförlerde eskisi gibi bekleme salonları ve sıcak muhabbetler olmayacak. Kurallara göre çalışanlar maske takacak ve 1,5 metrelik sosyal mesafe korunacak. Almanya’da işletmelerin uzun süre kapalı kalması berber ve kuaförlerin vefalı müşterilerini de harekete geçirmiş. Müşteriler bu süreçte işletmelere destek olmak için ilerde kullanacakları kuponları satın almış. Salgının son merkezi olan ABD’de de berberler zor günler geçiriyor. Afro-Amerikan kültüründe saç kesiminden çok daha fazla işlevi olduğu ifade edilen berberler kiralarını ödemekte zorlanıyor. Avustralya’da kapanan güzellik merkezleri 36 bin kişinin olumsuz etkilenmesine sebep olmuş. İsrail altı haftalık bir aranın ardından nisan sonunda berber ve kuaförlerin açılmasına izin vermişti

GÜNCELLEME: 16.05.2020/16.15

  • Berberlere yapılan Covid-19 testleri hakkındaki haberler eklendi.

Kaynaklar

İçişleri Bakanlığı, Kuaför ve berberlerin kapatılması hakkındaki genelge, Mart 2020

Ticaret Bakanlığı, Kuaför ve berber olarak işletilen işyeri sayısı, 2016

Ticaret Bakanlığı, Kuaför ve berber olarak çalışan esnaf sayısı, 2016

Statista, Birleşik Krallık’taki kuaför ve güzellik merkezlerine dair istatistik, 2017

Statista, ABD’deki berber sayısı, 2019

İtibar Akademisi, Kişisel bakım ve kozmetik sektörü araştırması, 2017

Twentify, Bakımlı erkekler isimli araştırma, Ağustos 2019

The Guardian, Locks down: buzzcuts become the coronavirus craze du jour, 30 Mart 2020

Google Trends, Saç kesimi hakkındaki arama sonuçları, 2019

Dergipark, Fatsa’daki kuaför araştırması, 2018

Hacettepe Üniversitesi, Ankara’daki başka bir halk sağlığı araştırması, 2018

İçişleri Bakanlığı, Kuaför ve berberlerin açılmasına dair genelge, 6 Mayıs 2020

Twitter, Konu hakkında kamuyo araştırması, 5 Mayıs 2020

Twitter, AVM’ler hakkındaki diğer bir kamuoyu araştırması, 5 Mayıs 2020 

Evrensel, Berber ve kuaförler işbaşı yapacak: Maddi zarar büyük, sağlık tehlikede, 6 Mayıs 2020

BBC Türkçe, Koronavirüs: Haftalarca kapalı kalan berberler ve kuaförler hangi kurallarla açılacak, 5 Mayıs 2020

The Conversation, Coronavirus shutdowns: what makes hairdressing ‘essential’? Even the hairdressers want to close, 14 Nisan 2020

Times of İsrael, Government approves reopening of most stores, hairdressers and beauty salons, 24 Nisan 2020

Vircon, Berber ve Kuaförlerin Tekrar Açılmasının Sosyal Medyaya Yansımaları Raporu

TBKGU Genel Başkanı Bayram Karakaş ile yapılan telefon görüşmesi, 11 Mayıs 2020

 

Şüpheli bilgilerden yola çıkarak veriye dayalı ve uzun soluklu bir araştırma neticesinde hazırladığımız Dosya yazısını sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler.

Bu kategorideki yazılarımızı daha hızlı sürede hazırlamamız ve daha fazla kişiye ulaştırabilmemiz için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz.  

Kaynaklar

İçişleri Bakanlığı, Kuaför ve berberlerin kapatılması hakkındaki genelge, Mart 2020

Ticaret Bakanlığı, Kuaför ve berber olarak işletilen işyeri sayısı, 2016

Ticaret Bakanlığı, Kuaför ve berber olarak çalışan esnaf sayısı, 2016

Statista, Birleşik Krallık’taki kuaför ve güzellik merkezlerine dair istatistik, 2017

Statista, ABD’deki berber sayısı, 2019

İtibar Akademisi, Kişisel bakım ve kozmetik sektörü araştırması, 2017

Twentify, Bakımlı erkekler isimli araştırma, Ağustos 2019

The Guardian, Locks down: buzzcuts become the coronavirus craze du jour, 30 Mart 2020

Google Trends, Saç kesimi hakkındaki arama sonuçları, 2019

Dergipark, Fatsa’daki kuaför araştırması, 2018

Hacettepe Üniversitesi, Ankara’daki başka bir halk sağlığı araştırması, 2018

İçişleri Bakanlığı, Kuaför ve berberlerin açılmasına dair genelge, 6 Mayıs 2020

Twitter, Konu hakkında kamuyo araştırması, 5 Mayıs 2020

Twitter, AVM’ler hakkındaki diğer bir kamuoyu araştırması, 5 Mayıs 2020 

Evrensel, Berber ve kuaförler işbaşı yapacak: Maddi zarar büyük, sağlık tehlikede, 6 Mayıs 2020

BBC Türkçe, Koronavirüs: Haftalarca kapalı kalan berberler ve kuaförler hangi kurallarla açılacak, 5 Mayıs 2020

The Conversation, Coronavirus shutdowns: what makes hairdressing ‘essential’? Even the hairdressers want to close, 14 Nisan 2020

Times of İsrael, Government approves reopening of most stores, hairdressers and beauty salons, 24 Nisan 2020

Vircon, Berber ve Kuaförlerin Tekrar Açılmasının Sosyal Medyaya Yansımaları Raporu

TBKGU Genel Başkanı Bayram Karakaş ile yapılan telefon görüşmesi, 11 Mayıs 2020