KONDA: ‘Aşı zorunlu olmamalı diyenlerin önemli bir kısmı uluslararası şirketlerin bizi hasta etmek istediğini düşünüyor’

KONDA’nın Ocak 2020’de hazırladığı barometrede ele aldığı konu başlıklarından birisi de Türkiye’de zorunlu aşıya dair algı. Kurumun 4-5 Ocak tarihlerinde 29 ilden 3 bin 594 katılımcıyla gerçekleştirdiği araştırmadan elde ettiği sonuçlar, Teyit’in “Salgın Var” kampanyası sırasında sergilediği çabanın ne denli kritik bir öneme sahip olabileceğini de gösterir nitelikte.

KONDA bu çalışmada temelde kişilerin çocukların aşılanmasına dair algı ve tutumlarını irdeliyor ve bu bakımdan dolaylı olarak halk sağlığını tehdit eder nitelikteki dezenformasyonun hedef kitlesine dair de bir perspektif sunuyor. Rapordan hareketle tıbbi alandaki yanlış bilginin yayılımının nasıl sınırlandırılabileceğine ilişkin de bazı öngörülerde bulunmak mümkün.

Teyit’in, “Salgın Var” kampanyasıyla da zamansal olarak denk düşen bu araştırmanın sonuçlarını bizlerle paylaştığı için KONDA’ya teşekkür ediyor, rapordan edindiğimiz izlenimleri sizlere aktarmak istiyoruz. 

Raporda ilk olarak araştırma kapsamında yöneltilen “Çocukların aşılanmasıyla ilgili görüşünüzü hangisi daha iyi açıklıyor?” sorusunun yanıtlarına dair istatistikler sunuluyor. Katılımcıların yüzde 69’u “Aşı yaptırmak ailelerin tercihine bırakılmadan zorunlu olmalıdır” derken yüzde 31’i “Aile istemiyorsa çocuğuna zorunlu aşıları yaptırmayabilir” yanıtını vermiş.

Her 10 kişiden 3’ünün çocukların aşılanmasını “ailelerin inisiyatifi”nde görüyor olmasına ilişkin eğilim, Türkiye’nin içerisinden geçtiği son birkaç yılda aşılama oranlarının düşüşü ve aşı reddindeki artışla birlikte düşünüldüğünde özünde halk sağlığı açısından oldukça endişe verici. Zorunlu aşıya yönelik çekincelerin temel kaynağının neler olabileceğine dair KONDA’nın sunduğu bazı küçük ipuçlarını ise raporun devamında yakalamak mümkün.

Neredeyse her araştırmasında olduğu gibi KONDA, bu rapor özelinde de bazı demografik veriler üzerinden yöneltilen ilk soruya verilen yanıtlardaki değişime göz atmış. Yaş, eğitim durumu ve hayat tarzı üzerinden yapılan karşılaştırmalar bu noktada başı çekiyor. Ancak bu verilerdeki farklılıkların kişilerin zorunlu aşıya dair tutumlarında çok ciddi değişimlere neden olmadıkları anlaşılıyor.

Her ne kadar farklılıklar belirgin olmasa da üzerinde durulmaya değer birkaç küçük nokta bulunuyor. Örneğin genç katılımcılarda aşıyı ailelerin inisiyatifine bırakma eğilimi yaşlı olanlara nazaran daha yüksek görünüyor. Farklılığın istatistiksel olarak anlamlı olup olmadığı konusunu bir yana koyarsak bunun olası nedenleri üzerine çeşitli spekülasyonlarda bulunmak elbette mümkün. Aşıların olmadığı, insanlığın aşısı bulunmayan rahatsızlıklardan oldukça muzdarip olduğu süreçleri yeni jenerasyonların eskilere nazaran daha az deneyimlemiş olması zorunlu aşılar karşısında gençlerin daha esnek tavır almalarına sebep oluyor olabilir. Burada aşıların geçmişi ve insanlık tarihindeki çarpıcı etkileri üzerine insanları bilgilendirmenin önemi su yüzüne vuruyor. 

Hayat tarzı söz konusu olduğunda belirgin bir farklılığın gözlemlenmemiş olması ise geçtiğimiz haftalarda aşı tereddütünde “postmodernler ve dindarlar”ın başı çektiğine dair yayınlanan haberlerle tam olarak örtüşmeyen bir çerçeve çiziyor. Rapor bu yorumları destekler nitelikte belirgin bir kutuplaşmaya işaret etmiyor. Geleneksel muhafazakarların dindar muhafazakarlara nazaran daha fazla zorunlu aşı yanlısı bir görüntü sergilediğini modern hayat tarzına sahip olanların ise bu konuda dindar muhafazakarlara daha yakın bir pozisyon aldığı görülüyor. Ancak aynı zamanda sunulan istatistikler belirgin bir farklılığa işaret etmiyor.

Geleneksel muhafazakarların raporda yer verilen diğer iki gruba göre bir nebze öne çıkması, “zorunlu aşı”yı uygulayacak olan kuruma duydukları güvenle bağlantılı olabilir. Nitekim siyasi kamplaşmalar dahilinde düşünüldüğünde bugünkü siyasi iktidarın ve dolayısıyla sağlık politikalarının uygulayıcısı konumundaki mercilerin “geleneksel muhafazakar” çizgiye daha yoğun bir biçimde hitap ettiği görülebiliyor. Öte yandan bunun da üzerine gidilebilecek apayrı bir araştırma konusu olduğunu söylemek mümkün.

Raporun devamında işler daha da ilginçleşiyor. KONDA, katılımcılara “Sizce aşı yaptırmak istemeyenler neden aşıya karşılar?” sorusunu yöneltmiş. Hem zorunlu aşı yanlıları hem de aşının ailenin inisiyatifine bırakılması gerektiğini düşünenler bu soruya oldukça benzer yanıtlar sunuyor.

Katılımcılar başı çeken faktör olarak “Uluslararası ilaç şirketleri bizi bu yolla hasta etmek istedikleri için” yanıtını işaretlemişler. Sonrasında ise aşıların zararlı veya etkisiz olduklarına ilişkin yorumlar göze çarpıyor. Çok sınırlı bir kısım ise “Aşıların içerisinde dinen yasak şeyler olduğu için” yorumunu yapmış. Bu durum yine yukarıda bahsettiğimiz, dindarların aşı tereddütünde başı çeken gruplardan biri olduğuna ilişkin tezleri sorgulatır nitelikte.

Teyit’in “Salgın Var” kampanyası kapsamında hazırladığımız yazılar aşıların sözümona zararları ve etkisiz oluşu gibi yanıltıcı yaklaşımları gidermeye çalışırken aşıların özünde bir “uluslararası komplo” olarak görülmemesi gerektiğine de vurgu yapıyor. Bu anlamda paylaştığımız analizler ve hazırladığımız makalelerin Türkiye’de zorunlu aşılara ilişkin benimsenen negatif tutumların dört temel göstergesinden üçüne nokta atışı yaptığını ifade etmek yanıltıcı olmaz. Konunun dini boyutunu irdelemek metodolojimiz dahilinde bir düzleme oturmadığı için bu noktaya eğilmeyi düşünmemiştik. 

Son olarak rapordan küçük bir kesite dair yorumlarımızı da bu yazıda aktarabiliriz. Araştırma bağlamında katılımcıların nerede büyüdükleri de belirtilmiş. Ulaşılan dikkat çekici sonuçlardan biri de küçük yerleşim yerlerinden büyükşehire doğru gidildikçe zorunlu aşılara mesafeli yaklaşma eğiliminin artması.

Büyükşehirde büyüyen insanlar zorunlu aşıya karşı neden daha mesafeli? Bu sorunun da yanıtı elbette uzun bir araştırmanın konusu olabilir. Yine muhtemel bir yanıt sunmak gerekirse burada sürü bağışıklığının gücünden söz etmek mümkün. Büyükşehirlerde etrafımızı saran onlarca insanın aşılı olması, aşılı olmayanların da bu topluluk içerisinde hayatını idame ettirebiliyor olmasına ve dolayısıyla bu kişilerin aşının etkisine güven duymamasına sebep oluyor olabilir. Öte yanda köy gibi nüfusun az olduğu, sürü bağışıklığının çok daha kısıtlı olduğu ortamlarda yaşanabilecek bir salgının bedelinin ağır olduğu düşünülebilir ve belki de bu nedenle küçük topluluklarda yaşayan insanlar halk sağlığına ilişkin alınabilecek tedbirler söz konusu olduğunda daha temkinli davranıyordur.

KONDA’nın sunduğu rapor aşı tereddütüne dair Türkiye’de ilerleyen zamanlarda yapılabilecek birçok akademik çalışmanın da habercisi niteliğinde. Halk sağlığını tehdit eden aşı karşıtı tutum ve davranışların önüne geçebilmek için bu tarz çalışmaların çoğalması ve kamuoyuyla paylaşılması gerekiyor. Bu konuda Türkiye’de akademi kadar basın yayın kuruluşlarına da önemli görevler düşüyor.

#SalgınVar okuma rehberi

Kara Kutu: Yüzleşme Vakti isimli kitap hakkındaki çalışmaya dair Teyit ekibi tarafından yayınlanan 63 yazı bu rehberde yer alıyor.

Komplo teorileri hakkındaki yazıları okuyarak kitabın içinde düşülen genel yanılgıları anlayabilirsiniz: 

Manisalı eczacıları kim öldürdü?

Komplo Teorileri I: Aşırı şüpheci tutum etrafımızı sardığında

Komplo Teorileri II: Bilimsel görünme çabası

Komplo Teorileri III: Sağlığımızı korumak için ne yapabiliriz?

Bu bölümdeki yazılar Kara Kutu’nun yazım sürecine mercek tutuyor. Kitaptaki kaynak gösterimi, izlenen metodoloji ve tespit edilen intihaller sizi şaşırtabilir. Ayrıca kitapta yer alan ve Yalçın’ın konuşmalarından hareketle oluşturulan safsatalara ve daha fazlasına göz atabilirsiniz: 

Kara Kutu’nun yöntemi – I: Nasıl yazıldı? Nasıl basıldı?

Kara Kutu’nun yöntemi – II: Kaynakça nasıl hazırlanmış?

Kara Kutu’nun yöntemi – III: 30 farklı kaynaktan yapılan intihaller

Korelasyon nedensellik değildir

Kara Kutu’nun ‘kozmik odasındaki’ intihaller

Safsatalar I: Komplo teorilerini safsatalar ile süslemek

Safsatalar II: Hatalı akıl yürütmenin kitabı

Özellikle ‘doğallık safsatasını’ özümsedikten sonra homeopati üzerine iddiaları inceleyebilirsiniz:  

Homeopati: Sulandırılmış Tıp

Kapitalizm homeopatiyi teğet mi geçti? Sektöre genel bakış

ABD’deki en büyük kütüphanelerin homeopati okullarıyla ilişkisi olduğu iddiası dayanaksız

İDDİA 1: Patofizyoloji kürsülerinin 12 Eylül’den sonra kapatıldığı ve yıllardır bu dersin verilmediği iddiası

Türkiye’de tıp eğitimi nasıl kurumsallaştı?

Rockefeller’ın -muhtemelen- girmekte zorlanacağı diyarlarda modern tıp ve tıp müfredatı: Kuzey Kore örneği

Kara Kutu: Yüzleşme Vakti isimli kitabın üçüncü ve dördüncü bölümlerinde yer alan iddiaların ele alındığı yazılar bu bölümde: 

İDDİA 2: ABD ve Avrupa’da Augmentin’in evcil hayvanlarda kullanımının yasaklandığı iddiası

İDDİA 3: 12 yaşındaki her çocuğun kolesterol ilacı alması tavsiye edilmiyor

İDDİA 4: İlaçların farklı ülkelerde daha ucuz olmasının nedeni fiyat politikaları

İDDİA 5: Yan etkileri olan serzone isimli ilacın ‘henüz’ toplatıldığı iddiası

İDDİA 6: Bazı psikiyatrik hastalıklar piyasayı canlandırmak için mi uyduruldu?

İDDİA 7: Beyindeki organik değişimler mutasyon anlamına mı geliyor?

İDDİA 8: Gebelikte antidepresan kullanımının bebekte otizm riskini artırdığı iddiası

İDDİA 9: Serotonin ile depresyon arasında ilişki yok mu?

İDDİA 10: Sadece çocuklar üzerinde ve belli bir evre için yapılan araştırmanın sonuçları genellenebilir mi?

İDDİA 11: ABD’deki yaygın ölüm sebepleri arasında ilaç yan etkilerinin dördüncü sırada olduğu iddiası

Aşılar kitapta önemli bir yer tutuyor. Çalışmamızın önemli bir kısmı, bu nedenle aşılar hakkındaki iddialara ayrıldı:  

Aşılar bağışıklığı zayıflatıyor mu? Vücudumuzun ‘askerleri’ nasıl çalışıyor?

Aşılarda bulunan maddeler o kadar ‘korkutucu’ mu?

Aşılar etkisiz mi?

Sürü bağışıklığı: ‘Benim çocuğum istersem aşılatmam’ denebilir mi?

:point_right::skin-tone-2: KONDA: ‘Aşı zorunlu olmamalı diyenlerin önemli bir kısmı uluslararası şirketlerin bizi hasta etmek istediğini düşünüyor’

Osmanlı’dan günümüze Türkiye’de aşı çalışmaları

İDDİA 12: Türkiye’de ilk aşı kampanyasının 1985’te yapıldığı iddiası

İDDİA 13: Türkiye’de zorunlu aşı uygulaması olduğu iddiası

İDDİA 14: Menenjit aşısının 2013 yılında aşı takvimine eklendiği iddiası

İDDİA 15: Almanya’daki zorunlu kızamık aşısı yasasının ‘kıl payıyla’ kabul edildiği iddiası

İDDİA 16: Almanya’da çocuk doktorlarının yüzde 92’si çocuğunu aşılatmıyor iddiası

Finlandiya İngiltere İrlanda Hollanda ve İsveç’te aşıların zorunlu olmaması ne anlama geliyor?

İDDİA 17: FDA’da görevli Morris’in grip aşısı hakkındaki açıklamayı 2009’da yaptığı iddiası

İDDİA 18: İsrail’de hiç aşı yapılmadığı iddiası

Wakefield I: Aşı ve otizm arasındaki ilişki olduğu iddiaları nereden çıktı?

Wakefield II: Kızamık virüsü için aşı patenti almış

Wakefield III: Otizmli ailelerin avukatlarından para aldı

Aşı ve otizm arasında bağ olduğu tartışmalarını kimler kitleselleştirdi?

Aşı otizm arasında bağ olduğunu söyleyenlerin bilimsellik iddiası

Bugün 50’lerinde olanların çocukluğunda çevrelerinde otizmli çocuk yok muydu? 

İDDİA 19: İki yaşındaki bir çocuğun enjeksiyon yoluyla aldığı civa miktarı 100 gramdan 237 grama yükseldi iddiası

İDDİA 20: Neil Z. Miller aşı karşıtı derneklerle ilişkili

İDDİA 21: Houweling makalesinde aşıların zararlarından bahsetmiyor

İDDİA 22: Prof. Dr. Claire-Anne Siegrist aşının uzun dönemdeki faydalarının bilindiğini belirtiyor

İDDİA 23: Kızamık aşısının kadınların yüzde 55’inde romatoit artrit gelişmesine neden olduğu iddiası

İDDİA 24: Boğmaca aşısından sonra bebeklerin normalden yedi kat daha fazla hayatını kaybettiği iddiası

Difteri tetanoz ve boğmaca aşılarının ani bebek ölümü vakalarıyla bağlantısı yok

İDDİA 25: Aşıların kısırlığa neden olduğunu gösteren bir kanıt yok

İDDİA 26: Aşılarda kullanılacak antijenleri patent sınırlamaları mı belirliyor?

İDDİA 27: Gluten ve kazeinin otizme yol açtığını gösteren bulgu yok

Aşı üretimi kâr maksimizasyonuna dayanıyor ve bu halk sağlığını tehdit ediyor

Facebook’un reklam politikası Kara Kutu’daki aşı karşıtı iddiaların yayılımını engelledi mi?

Son olarak Kara Kutu’da modern tıbbın karşısına anti kapitalizmin konduğunu görüyoruz. Tıp ve anti kapitalizm ilişkisine dair yazılar aşağıdaki gibi:

Sosyalist deneyimlerde modern tıp: Sovyetler Birliği

Tıbbi enternasyonalizm: Küba

Bastırılmış bir deneyim: Allende ve Şili

Kaynak

KONDA, Zorunlu Aşıya Dair Algı Raporu, Ocak 2020

Kapak Görseli: Fatherly

Bir sahte içeriği gerçeğinden ayırt etmenin yollarına, teyitçi gibi düşünebilmeyi sağlayan yöntemlere, doğrulama araçlarına, fact-checking dünyasından haberlere ve güncel gelişmelere yer verdiğimiz #teyitpedia yazısını sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler.

Bu kategorideki yazılarımızı daha hızlı sürede hazırlamamız ve daha fazla kişiye ulaştırabilmemiz için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz.

Kaynak

KONDA, Zorunlu Aşıya Dair Algı Raporu, Ocak 2020

Kapak Görseli: Fatherly