Kara Kutu’nun ‘kozmik odasındaki’ intihaller

Soner Yalçın tarafından kaleme alınan Kara Kutu: Yüzleşme Vakti isimli kitabın ilk bölümü “Rockefeller’ın Kozmik Odasındaki Türkler” başlığını taşıyor. Yalçın, 64 sayfalık bu bölümde genel olarak Rockefeller’ın cumhuriyetin ilk dönemlerinde Türkiye’ye yaptığı yardımları, yine vakfın arşivlerine dayanarak “belgeliyor.” Bölümde Ford Vakfı’ndan alınan yardımlara da değiniliyor. Rockefeller’ın 1857’ye kadar uzanan “gizli” arşiv belgelerinde Türkiye’nin “kod 805” olarak işaretlendiğinin altını çizen Yalçın, İhsan Doğramacı’dan Ahmet Hamdi Tanpınar’a birçok isim zikrediyor. Bu yazıda, Rockefeller’ın Kozmik Odasındaki Türkler başlıklı bölümde tespit edilen intihal örneklerini ortaya koyacağız.

Yazım yanlışları da intihallere dahil

Yalçın’ın ifadelerine göre Rockefeller ailesinin 1857 yılına kadar uzanan belgeleri New York Rockefeller Arşiv Merkezi’nde saklanıyor. İnternet yardımıyla da ulaşılan arşivde binlerce fotoğraf belge ve mikrofilm mevcut. Türkiye ise bu belgelerde “805” şeklinde kodlanmış. Yalçın’ın verdiği bilgilere göre örneğin 805A, Türkiye’deye tıp fakülteleri için verilen yardımları, 805C hemşirelik, 805D fizik, kimya ve doğa bilimleri, 805E fellowships ve burslar, 805I sıtma, 805J halk sağlığı gösterileri, 805L halk sağlığı eğitimi, 805R beşeri bilimler ve sanat yardımları son olarak 805S ise sosyal bilimler burslarını gösteren kutulardı.

Yalçın arşivin araştırmacılara açık olduğunu belirtirken, Türkiye hakkındaki bazı bölümlerin “kapalı” ve okunmalarının “yasak” olduğunun altını çiziyor. Kitabın 32, 33 ve 34. sayfalarında kapalı olarak işaretlenen kutular görülebililiyor.

Yalçın tarafından kitaba eklenen ve “kapalı” olduğu ifade edilen kutuların bulunduğu tablolar, 2000 yılında Murat Erdem ve Kenneth W. Rose tarafından yazılan “American Philanthropy in Republican Turkey: The Rockefeller and Ford Foundations” isimli makaleden birebir alınmış. Makalenin 150, 151 ve 152. sayfalarında yer alan tablolarda Yalçın’ın kitapta kapalı olarak bahsettiği tüm isimler var. Bundan 20 yıl önce yazılan makalede yer alan yazım hatalarının bile düzeltilmeden kitaba aktarıldığı da anlaşılıyor. Örneğin makalede ”805E Dutiu Cevdet” olarak yazılan ve aslında “Cevdet Dultu’yu” ifade eden alıntı, Kara Kutu’da da aynı hatayla “Dutiu” şeklinde yer alıyor. 

Benzer şekilde “Polet” olarak ifade edilen “Polat Şölen” de Kara Kutu’ya makaleki gibi “Polet” diye geçirilmiş. Makalede yer alan tabloların tamamı incelendiğinde de Kara Kutu’ya İngilizceden Türkçeye çevrilerek eklendikleri fark ediliyor. Bunlara karşılık Kara Kutu’da Erdem ve Rose’un çalışmasından hiçbir şekilde söz edilmiyor. Sadece kitabın 71. sayfasında Kenneth W. Rose’a ait olduğu ifade edilen bir demeç yer alıyor. 

Erdem ve Rose’un çalışmasında bazı isimlerin yanında neden “kapalı” ibaresinin olduğu da açıklığa kavuşturulmuş. Araştırmacılar burs (fellowship) olarak işaretlenen 805E numaralı kutuda yer alan dosyaların büyük kısmının arşivden silindiğini ifade ediyor. (sf.148)

Makalede (sf.133) eski başbakanlardan Bülent Ecevit’in Rockefeller’dan aldığı bursla ABD’de dokuz ay kaldığı da ifade ediliyor. Ancak Kara Kutu’da bu anlatıma dair bir emare bulmak zor. Kaldı ki, Kara Kutu’nun genelinde Ecevit’in sağlık alanında yapmaya çalıştıklarının Rockefeller ya da bağlantılı kişilerce engellendiği gibi bir tema da var. Yani Yalçın, Ecevit’ten bahsetmeyerek kitapla hedeflediği sol kitlenin olası tepkisini bertaraf etmiş oluyor. Ecevit’in, Yalçın tarafından yaratılan komplo dünyasına “uygun olmadığı” varsayımı da geliştirilebilir. 

Başka makalelerden eklemeler var 

Yalçın, bahsi geçen ilk bölümde Rockefeller’ın “kozmik odası” olarak belirttiği arşivinde bulunan isimleri 2000 yılında yazılan bir makaleden alarak sıralıyor. Bunların arasına yine başka bir makaleden aldığı bilgileri de kitaba serpiştiriyor. Kara Kutu’nun 28. sayfasından başlayıp 32. sayfasında sonlanan alıntılarda, bazı isim ve kurumlara Rockefeller tarafından verilen bağışlar listeleniyor. Bu sayfalarda 1960 yılında İstanbul Üniversitesi Enstitüsü’ne araştırma ekipmanı için ödenen paranın 7 bin 500 dolar olduğu, 1964’te Hacettepe Tıp Fakültesi’nin kurulması için 225 bin dolar ödendiği gibi maddeler yer alıyor. 

Beş sayfa boyunca devam eden bu bilgiler, Aziz Küçük tarafından 2018’de yazılan “Hayırseverliğin Ötesi: Türkiye’de Nüfus ve Tarım Politikalarında Rockefeller Etkisi” isimli makaleden alınmış. Nitekim Küçük, bu makalesinde Kara Kutu’da yer alan tüm bu alıntıları tablo haline getirerek yayımlamış. Kara Kutu’nun kaynakça bölümünde Aziz Küçük’ün Kapitalizm, Devlet, Sağlık ve Türkiye isimli kitabı var; ancak bu alıntılar kitapta yer almıyor. Yine bir önceki makalede olduğu üzere, Küçük’ün makalesine herhangi bir atıf da yok. 

Yalçın, Kara Kutu’nun 26. sayfasındaki sekiz numaralı dipnotta yer alan İhsan Doğramacı’nın biyografisini dahi, Küçük’ün makalesindeki dört numaralı dipnottan birebir almış. 

Ford vakfıyla ilgili yerler de kitaba aktarılmış 

Kitaptaki intihaller bu kadarla da sınırlı değil. Rockefeller’ın Kozmik Odasındaki Türkler isimli bölümün sonlarına doğru Yalçın, bu defa Ford Vakfı’na odaklanıyor. Kara Kutu’nun 80. sayfasında yer alan “Hedef fen liseleri” başlıklı kısımda, Rockefeller arşivinde bulunan Ford Vakfı’nın belgelerine atıfla Türkiye’ye yapılan yardımların yer ve miktarları sıralanıyor. Kitapta, Ford Vakfı’nın Milli Eğitim Bakanlığı’na Ortaokul Fen Bilimleri Ulusal Projesi için 2 milyon 32 bin 324 dolar, ODTÜ biyoloji programı için 301 bin dolar verildiği şeklinde aşağıdaki alıntılar yapılıyor. 

Ancak bu alıntıların da daha önce bahsi geçen “American Philanthropy in Republican Turkey: The Rockefeller and Ford Foundations” isimli makaleden sıralama bile değiştirilmeden direkt olarak alındığı anlaşılıyor. Makalenin 154 ila 155. sayfalarında Ford Vakfı tarafından Türkiye’ye yapılan yardımlar sıralanıyor. 

Tablolar kitaba aktarılırken basamak hataları da yapılmış. Örneğin Yalçın, ODTÜ’de Teknoloji Bilgi Merkezi ve Bölümü Bilgisayar Bilimleri Fakültesi’ne 37 bin dolar yadım yapıldığını ifade ediyor. Ancak makaleden bu rakamın aslında 370 bin dolar olduğunu anlıyoruz.

İntihallerin sonu yok 

Kara Kutu’nun 63 ila 73. sayfalarında kalan kısımda, Aziz Küçük tarafından 2017’de yazılan “Hayırsever Kapitalizmi ve Erken Cumhuriyet Döneminde Sağlık Hizmetlerinin Örgütlenmesi: Rockefeller Vakfının Rolü” başlıklı makaleden 20’den fazla alıntı yapılıyor. Ancak makaleye kitabın herhangi bir bölümünde atıf yapıldığını görmek mümkün değil. Örneğin Kara Kutu’nun 65. sayfasında yer alan bir bölümde Osmanlı’daki misyonerlik çalışmalarına vurgu yapılıyor. Aynı bölümler 2017’de Küçük tarafından yazılan makalede de var.

Sonuç olarak Kara Kutu’nun Rockefeller’ın Kozmik Odasındaki Türkler isimli bölümünde bahsedildiği üzere birçok intihal örneği mevcut. Kitaptaki komplo teorileri hakkında yayımladığımız diğer bir yazıda ise komplo teorisyenlerinin kullanmayı çok sevdiği “kozmik oda” benzetmesinin altında yatan gerçeği açıkladık. 

İlginizi Çekebilir:  Kara Kutu’nun yöntemi - III: 30 farklı kaynaktan yapılan intihaller

#SalgınVar okuma rehberi

Kara Kutu: Yüzleşme Vakti isimli kitap hakkındaki çalışmaya dair Teyit ekibi tarafından yayınlanan 63 yazı bu rehberde yer alıyor.

Komplo teorileri hakkındaki yazıları okuyarak kitabın içinde düşülen genel yanılgıları anlayabilirsiniz: 

Manisalı eczacıları kim öldürdü?

Komplo Teorileri I: Aşırı şüpheci tutum etrafımızı sardığında

Komplo Teorileri II: Bilimsel görünme çabası

Komplo Teorileri III: Sağlığımızı korumak için ne yapabiliriz?

Bu bölümdeki yazılar Kara Kutu’nun yazım sürecine mercek tutuyor. Kitaptaki kaynak gösterimi, izlenen metodoloji ve tespit edilen intihaller sizi şaşırtabilir. Ayrıca kitapta yer alan ve Yalçın’ın konuşmalarından hareketle oluşturulan safsatalara ve daha fazlasına göz atabilirsiniz: 

Kara Kutu’nun yöntemi – I: Nasıl yazıldı? Nasıl basıldı?

Kara Kutu’nun yöntemi – II: Kaynakça nasıl hazırlanmış?

Kara Kutu’nun yöntemi – III: 30 farklı kaynaktan yapılan intihaller

Korelasyon nedensellik değildir

:point_right::skin-tone-2: Kara Kutu’nun ‘kozmik odasındaki’ intihaller

Safsatalar I: Komplo teorilerini safsatalar ile süslemek

Safsatalar II: Hatalı akıl yürütmenin kitabı

Özellikle ‘doğallık safsatasını’ özümsedikten sonra homeopati üzerine iddiaları inceleyebilirsiniz:  

Homeopati: Sulandırılmış Tıp

Kapitalizm homeopatiyi teğet mi geçti? Sektöre genel bakış

ABD’deki en büyük kütüphanelerin homeopati okullarıyla ilişkisi olduğu iddiası dayanaksız

İDDİA 1: Patofizyoloji kürsülerinin 12 Eylül’den sonra kapatıldığı ve yıllardır bu dersin verilmediği iddiası

Türkiye’de tıp eğitimi nasıl kurumsallaştı?

Rockefeller’ın -muhtemelen- girmekte zorlanacağı diyarlarda modern tıp ve tıp müfredatı: Kuzey Kore örneği

Kara Kutu: Yüzleşme Vakti isimli kitabın üçüncü ve dördüncü bölümlerinde yer alan iddiaların ele alındığı yazılar bu bölümde: 

İDDİA 2: ABD ve Avrupa’da Augmentin’in evcil hayvanlarda kullanımının yasaklandığı iddiası

İDDİA 3: 12 yaşındaki her çocuğun kolesterol ilacı alması tavsiye edilmiyor

İDDİA 4: İlaçların farklı ülkelerde daha ucuz olmasının nedeni fiyat politikaları

İDDİA 5: Yan etkileri olan serzone isimli ilacın ‘henüz’ toplatıldığı iddiası

İDDİA 6: Bazı psikiyatrik hastalıklar piyasayı canlandırmak için mi uyduruldu?

İDDİA 7: Beyindeki organik değişimler mutasyon anlamına mı geliyor?

İDDİA 8: Gebelikte antidepresan kullanımının bebekte otizm riskini artırdığı iddiası

İDDİA 9: Serotonin ile depresyon arasında ilişki yok mu?

İDDİA 10: Sadece çocuklar üzerinde ve belli bir evre için yapılan araştırmanın sonuçları genellenebilir mi?

İDDİA 11: ABD’deki yaygın ölüm sebepleri arasında ilaç yan etkilerinin dördüncü sırada olduğu iddiası

Aşılar kitapta önemli bir yer tutuyor. Çalışmamızın önemli bir kısmı, bu nedenle aşılar hakkındaki iddialara ayrıldı:  

Aşılar bağışıklığı zayıflatıyor mu? Vücudumuzun ‘askerleri’ nasıl çalışıyor?

Aşılarda bulunan maddeler o kadar ‘korkutucu’ mu?

Aşılar etkisiz mi?

Sürü bağışıklığı: ‘Benim çocuğum istersem aşılatmam’ denebilir mi?

KONDA: ‘Aşı zorunlu olmamalı diyenlerin önemli bir kısmı uluslararası şirketlerin bizi hasta etmek istediğini düşünüyor’

Osmanlı’dan günümüze Türkiye’de aşı çalışmaları

İDDİA 12: Türkiye’de ilk aşı kampanyasının 1985’te yapıldığı iddiası

İDDİA 13: Türkiye’de zorunlu aşı uygulaması olduğu iddiası

İDDİA 14: Menenjit aşısının 2013 yılında aşı takvimine eklendiği iddiası

İDDİA 15: Almanya’daki zorunlu kızamık aşısı yasasının ‘kıl payıyla’ kabul edildiği iddiası

İDDİA 16: Almanya’da çocuk doktorlarının yüzde 92’si çocuğunu aşılatmıyor iddiası

Finlandiya İngiltere İrlanda Hollanda ve İsveç’te aşıların zorunlu olmaması ne anlama geliyor?

İDDİA 17: FDA’da görevli Morris’in grip aşısı hakkındaki açıklamayı 2009’da yaptığı iddiası

İDDİA 18: İsrail’de hiç aşı yapılmadığı iddiası

Wakefield I: Aşı ve otizm arasındaki ilişki olduğu iddiaları nereden çıktı?

Wakefield II: Kızamık virüsü için aşı patenti almış

Wakefield III: Otizmli ailelerin avukatlarından para aldı

Aşı ve otizm arasında bağ olduğu tartışmalarını kimler kitleselleştirdi?

Aşı otizm arasında bağ olduğunu söyleyenlerin bilimsellik iddiası

Bugün 50’lerinde olanların çocukluğunda çevrelerinde otizmli çocuk yok muydu? 

İDDİA 19: İki yaşındaki bir çocuğun enjeksiyon yoluyla aldığı civa miktarı 100 gramdan 237 grama yükseldi iddiası

İDDİA 20: Neil Z. Miller aşı karşıtı derneklerle ilişkili

İDDİA 21: Houweling makalesinde aşıların zararlarından bahsetmiyor

İDDİA 22: Prof. Dr. Claire-Anne Siegrist aşının uzun dönemdeki faydalarının bilindiğini belirtiyor

İDDİA 23: Kızamık aşısının kadınların yüzde 55’inde romatoit artrit gelişmesine neden olduğu iddiası

İDDİA 24: Boğmaca aşısından sonra bebeklerin normalden yedi kat daha fazla hayatını kaybettiği iddiası

Difteri tetanoz ve boğmaca aşılarının ani bebek ölümü vakalarıyla bağlantısı yok

İDDİA 25: Aşıların kısırlığa neden olduğunu gösteren bir kanıt yok

İDDİA 26: Aşılarda kullanılacak antijenleri patent sınırlamaları mı belirliyor?

İDDİA 27: Gluten ve kazeinin otizme yol açtığını gösteren bulgu yok

Aşı üretimi kâr maksimizasyonuna dayanıyor ve bu halk sağlığını tehdit ediyor

Facebook’un reklam politikası Kara Kutu’daki aşı karşıtı iddiaların yayılımını engelledi mi?

Son olarak Kara Kutu’da modern tıbbın karşısına anti kapitalizmin konduğunu görüyoruz. Tıp ve anti kapitalizm ilişkisine dair yazılar aşağıdaki gibi:

Sosyalist deneyimlerde modern tıp: Sovyetler Birliği

Tıbbi enternasyonalizm: Küba

Bastırılmış bir deneyim: Allende ve Şili

Şüpheli bilgilerden yola çıkarak veriye dayalı ve uzun soluklu bir araştırma neticesinde hazırladığımız Dosya yazısını sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler.

Bu kategorideki yazılarımızı daha hızlı sürede hazırlamamız ve daha fazla kişiye ulaştırabilmemiz için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz.  

Kaynaklar

Ankara Üniversitesi, American Philanthropy in Republican Turkey: The Rockefeller and Ford Foundations, 2000

Aziz Küçük, Hayırseverliğin Ötesi: Türkiye’de Nüfus ve Tarım Politikalarında Rockefeller Etkisi, 2018

Amme İdaresi Dergisi, Hayırsever Kapitalizmi ve Erken Cumhuriyet Döneminde Sağlık Hizmetlerinin Örgütlenmesi: Rockefeller Vakfının Rolü, Haziran 2018