İtalyan doktorların koronavirüsün bakteri olduğunu söylediği iddiası

İDDİA: İtalyan doktorlar, Covid-19’un bir virüs değil bakteri olduğundan tedavide antibiyotik kullanılabileceğini, hastalığa yakalananların zatürre değil tromboz nedeniyle öldüklerini, yoğun bakım ünitelerine ve solunum cihazlarına ihtiyaç olmadığını ortaya çıkardı.

YANLIŞ

Sosyal medyada, WhatsApp gruplarında ve bazı internet sitelerinde İtalyan doktorların Covid-19 hastalığına yönelik ‘sırları’ ortaya çıkardığıyla ilgili iddialar yer aldı. Paylaşımlarda, İtalyan doktorların, Covid-19’dan dolayı hayatını kaybedenler üzerinde yaptığı otopsi sonucunda, Covid-19’a neden olanın aslında bir virüs değil, bir tür bakteri olduğunu, tedavide antibiyotik kullanılabileceğini, ölümlere zatürre değil, trombozun yol açtığını keşfettiği iddia edildi. Covid-19’a dair yanlış tespit ve tedaviler yapıldığı, yoğun bakım üniteleri ve solunum cihazlarına ihtiyaç olmadığı da iddialarda yer alıyor. Ayrıca Covid-19’un yaygın damar içi pıhtılaşmasından başka bir şey olmadığı, tedavisinin de antibiyotik, iltihap giderici ve antikoagülanlar olduğu, doktorların aspirin, limon ve baldan oluşan bir tedavi önerdiği de ileri sürüldü.

Ancak iddia doğru değil. İtalya’da Covid-19 nedeniyle hayatını kaybedenler üzerinde yapılmış bir otopsi çalışması var; ancak bu çalışmada iddia metninde yer alan sonuçlara ulaşılmamış. Tromboz, kritik Covid-19 hastalarında görülebilen bir komplikasyon, ancak yeni koronavirüs ölümlerinin başlıca nedeni değil. Antibiyotikler Covid-19’u tedavi etmede etkili değil. İtalyan doktorlar iddiada belirtildiği gibi solunum cihazları ve yoğun bakım ünitelerine gerek olmadığı konusunda bilgi paylaşmadı. 

İddiaların kaynağı bir internet sitesi

İddiaların kaynağı ‘Efogator.com’ isimli bir internet sitesi. İnternet sitesinde yer alan yazı Medium adlı platformda da ‘Efogator Media’ adıyla yayınlanmış. Daha sonra bu yazı Medium’dan kaldırıldı. İnternet sitesinde moda, siyaset, iş, ve eğlence konularına dair haberler yer alıyor. Bu internet sitesinin güvenilirliği de, ortaya atılan iddialara bakıldığında tartışmalı gözüküyor. İnternet sitesinin ‘kullanım koşulları’ bölümüne baktığımızda yayınlanan içeriklerin doğru ve güvenilir olduğunu garanti etmedikleri bilgisi yer alıyor. Sayfa yanlış bilgi barındıran içeriklerin sorumluluğunu almadığını beyan etmiş.  İddiaları haberleştiren Medyaradar isimli internet sitesi de içeriğini daha sonra kaldırdı. 

SARS-CoV-2 bakteri değil 

Covid-19 hastalığına neden olanın bir bakteri olduğu ve bunun İtalyan doktorlar tarafından keşfedildiği iddiası doğru değil. İtalya Sağlık Bakanlığı’nın internet sitesinde Covid-19 ile ilgili bilgilerin yer aldığı rehberde de SARS-CoV-2’nin koronavirüs ailesine mensup bir virüs olduğu vurgusu var. Bakteri olduğuna dair hiçbir ifade geçmiyor. Bu rehberde Covid-19’a dair bilinenlerle ters düşen bir bilgi yer almıyor.

Salgının başlarında The Lancet’te yayınlanan makalede de yeni koronavirüsün genetik karakterizasyonu ve epidemiyolojisi ile ilgili detaylar paylaşılmıştı. Burada yeni koronavirüsün daha önce benzer salgınlara neden olan SARS ve MERS ile aynı aileden olduğu da ortaya konmuştu. Bu virüse dair birçok bilimsel çalışma da mevcut ve bakteri olduğuna dair dile getirilmiş bir şüphe yok. 

Diğer yandan Covid-19’u antibiyotiklerin tedavi edebileceği de doğru değil. Bilimsel olarak antibiyotikler yeni koronavirüsü yenmede başarılı değil. İtalya’da da Covid-19 tedavisi için antibiyotikler denenmiş, ancak etkili olmadığı ortaya konmuş. Dolayısıyla iddia metninde ifade edildiği gibi antibiyotik kullanımı İtalya’da yeni koronavirüs ölümlerinin azalmasında etkili bir yöntem değil. Dünya genelinde yeni koronavirüsün tedavisi için antiviraller deneniyor. 

Dünya Sağlık Örgütü de (WHO) daha önce antibiyotiklerin Covid-19’u tedavi etmede etkili olmadığını ifade etmişti. 

Tromboz Covid-19 hastalarında görülebiliyor

İtalyan doktorların Covid-19 nedeniyle hayatını kaybedenler üzerinde otopsi yaptığını ortaya koyan bir çalışma mevcut. Çalışmada Covid-19’dan hayatını kaybedenlerde kan pıhtılaşması, yani tromboza sıklıkla rastlandığı bilgisi yer alıyor. Ancak ölümlerin başlıca nedeni olarak tromboza işaret edilmemiş. Covid-19’un zatürreye neden olan bir solunum hastalığı olduğu bu çalışmada da vurgulanıyor. Kan pıhtılaşmasının neden olduğu akciğer hasarı, Covid-19’un olası etkilerinden biri olarak sıralanmış. Çalışmada da mevcut bilimsel bilgilerle çelişen bir bilgi yer almıyor. 

Trombozun kritik Covid-19 hastalarında görülebilen bir komplikasyon olduğu zaten bilim insanları tarafından biliniyordu. Birçok bilimsel çalışmada damar içinde kanın pıhtılaşması olan trombozun kritik Covid-19 hastalarında sıklıkla görülebilen bir komplikasyon olduğu ortaya konulmuştu. Tromboz kanın pıhtılaşarak kalp, akciğer ve damarlarda tıkanıklığa yol açması sonucu oluşuyor. Covid-19 hastalarında yapılan bu çalışmalarda kritik vakaların akciğerlerinde kan pıhtılaşması bozukluklarına sıklıkla rastlandığı ifade edilmiş. Ayrıca araştırmalarda belirtildiğine göre bu kan pıhtılaşmaları kalp krizi ve felce de neden olabiliyor. Çalışmalarda kan pıhtılaşmasının Covid-19 ölümlerine katkısı da tartışılmış; ancak başlıca ölüm nedeni olduğu sonucuna ulaşılmamış. 

WHO da daha önce yayınladığı bir çalışmada kan pıhtılaşmasının bazı kritik Covid-19 hastalarında görülebileceğini ortaya koymuştu. Ancak araştırmalar Covid-19’un ölüm nedeninin yaygın olarak solunum yetmezliği olduğunu ortaya koyuyor. Tromboz sadece bazı Covid-19 hastalarında görülebilen bir komplikasyon ve birincil ölüm nedeni değil. 

Yoğun bakım üniteleri ve solunum cihazları Covid-19 tedavisi için önemli

İddiada yer alanın tersine yoğun bakım üniteleri ve solunum cihazları Covid-19 tedavisi için önemli. Kritik solunum yetmezliği, organ ve böbrek yetmezliği gibi komplikasyonlarda yoğun bakım üniteleri ve solunum cihazları büyük öneme sahip. Yoğun bakım ünitelerinde ciddi akut solunum sıkıntısı çeken hastaların, vücutlarındaki oksijen seviyelerinin normal kalması için solunum desteği sağlanıyor. Covid-19’da ölümlerin çoğunluğu zatürre ve solunum yetmezliğinden kaynaklandığı için de kritik hastaların entübe edilmesine ihtiyaç olmadığını söylemek doğru değil. 

İtalyan doktorların da solunum cihazları ve yoğun bakım ünitelerine ihtiyaç olmadığını ifade eden bir açıklamaları da yok. İtalya Sağlık Bakanlığı’nın yayınladığı rehberde İtalya’da Covid-19’un tedavi yöntemlerinin değiştiğine işaret eden bir ifade geçmiyor. Hatta bu rehberde WHO’nun ülkeler için Covid-19’a dair yaptığı önerilerin benimsendiği de görülebilir. İtalya Sağlık Bakanlığı’nın resmi internet sitesi incelendiğinde de iddia edilenleri destekleyecek bilgiye rastlanmıyor. 

Alternatif yöntemlerin etkisi kanıtlanmadı

İddia metninde aspirin, bal, limon suyu karışımının Covid-19’u tedavi etmede etkili olduğu da ileri sürülmüş. Ancak böyle bir karışımın Covid-19 üzerinde olumlu etkisi olduğuna dair bilimsel kanıt yok. WHO, AFP Fact Check’e yaptığı açıklamada böyle bir yöntemin olumlu etkisine dair kanıtın olmadığını açıklamış. Bu gibi ev yapımı tedavilere karşı da uyarmış. Bazı ev yapımı ilaçların rahatlatıcı ya da semptomları hafifletme gibi etkilerinin olabileceğini, ancak bu yöntemlerin hastalığı önleyebileceğine ya da tedavi edeceğine dair kanıt olmadığı ifade edilmiş. Ayrıca İtalya Sağlık Bakanlığı da yayınladığı rehberde de iddiada belirtilen ev yapımı, doğal bir tedavi yöntemi tarifi paylaşmamış. Şüpheli ya da tanı konmuş Covid-19 hastaları için dinlenmesi, bol miktarda sıvı tüketilmesi ve besleyici yiyecekler tüketmesi gerektiği gibi önerilerde bulunulmuş.

Bütün bunların yanında iddia metninde geniş olarak ‘İtalyan doktorlar’ vurgusu yapılması, isim belirtilmemiş olması ya da belli bir araştırma topluluğuna işaret edilmemesi de ortaya atılan iddiaların uydurulmuş olduğuna işaret ediyor.

İtalyan doktorlara dair bu iddialar Türkiye’nin yanı sıra birçok ülkede de yayıldı. AFP Fact Check, PolitiFact gibi doğrulama platformları başta olmak üzere, birçok teyit organizasyonu tarafından metinde geçen ifadelerin doğru olmadığı ortaya konuldu. 

Johns Hopkins Üniversitesi’nin Covid-19 verilerine göre İtalya’da 26 Mayıs itibariyle 230 binin üzerinde yeni koronavirüs vakası bulunuyor.

Sonuç olarak İtalyan doktorlara ait olarak sunulan bu iddialar gerçeği yansıtmıyor. İtalya’da Covid-19 nedeniyle hayatını kaybedenler üzerinde yapılan otopsi çalışmasında iddia metninde belirtilen sonuçlara ulaşılmamış. İtalya Covid-19’un tedavisinde WHO’nun önerilerine göre hareket ediyor. İddia yanlış bilginin en yaygın yedi türünden uydurmaya örnek.

Kaynaklar

İtalya Sağlık Bakanlığı, Covid-19’a dair soru-cevap rehberi

İtalya Sağlık Bakanlığı’nın resmi internet sitesi

The Lancet, Genomic characterisation and epidemiology of 2019 novel coronavirus: implications for virus origins and receptor binding

WHO, Q&A on coronaviruses

medRxiv, Pulmonary post-mortem findings in a large series of COVID-19 cases from Northern Italy, 22 Nisan 2020

NCBI, Complement associated microvascular injury and thrombosis in the pathogenesis of severe COVID-19 infection: A report of five cases, 15 Nisan 2020

Wiley Online Library, Pulmonary thrombosis in 2019‐nCoV pneumonia, 15 Nisan 2020

Wiley Online Library, Hematological findings and complications of Covid‐19, 13 Nisan 2020

RSNA, Acute Pulmonary Embolism Associated with COVID-19 Pneumonia Detected by Pulmonary CT Angiography, 23 Nisan 2020

RSNA, Diagnosis, Prevention, and Treatment of Thromboembolic Complications in COVID-19: Report of the National Institute for Public Health of the Netherlands, 23 Nisan 2020

Science Daily, Blood clotting a significant cause of death in patients with COVID-19, 30 Nisan 2020

Science Direct, Incidence of thrombotic complications in critically ill ICU patients with COVID-19, 10 Nisan 2020

Nature, Coronavirus blood-clot mystery intensifies, 8 Mayıs 2020

NCBI, Venous and arterial thromboembolic complications in COVID-19 patients admitted to an academic hospital in Milan, Italy, 23 Nisan 2020

WHO, Clinical management of severe acute respiratory infection (SARI) when COVID-19 disease is suspected, 13 Mart 2020

The Lancet, Understanding pathways to death in patients with COVID-19, 1 Mayıs 2020

PolitiFact, No, COVID-19 won’t respond to antibiotics, despite findings from new autopsies, 19 Mayıs 2020

AFP Fact Check, WHO warns against self-medicating for COVID-19 with aspirin, lemon juice and honey 'remedy', 30 Nisan 2020

Verificado, İddiaların ele alındığı ve yanlışlandığı analiz, 17 Nisan 2020

İndia Today, Fact Check: Blood clot the main reason for Covid-19 death, claims conspiracy theory, 25 Mayıs 2020

Maltida.es, İddiaların ele alındığı analiz, 30 Nisan 2020

Boomlive, Is Thrombosis The Leading Cause Of COVID-19 Deaths? A FactCheck, 6 Mayıs 2020

Colombiacheck, İddiaların ele alındığı analiz, 24 Nisan 2020

Kaynaklar

İtalya Sağlık Bakanlığı, Covid-19’a dair soru-cevap rehberi

İtalya Sağlık Bakanlığı’nın resmi internet sitesi

The Lancet, Genomic characterisation and epidemiology of 2019 novel coronavirus: implications for virus origins and receptor binding

WHO, Q&A on coronaviruses

medRxiv, Pulmonary post-mortem findings in a large series of COVID-19 cases from Northern Italy, 22 Nisan 2020

NCBI, Complement associated microvascular injury and thrombosis in the pathogenesis of severe COVID-19 infection: A report of five cases, 15 Nisan 2020

Wiley Online Library, Pulmonary thrombosis in 2019‐nCoV pneumonia, 15 Nisan 2020

Wiley Online Library, Hematological findings and complications of Covid‐19, 13 Nisan 2020

RSNA, Acute Pulmonary Embolism Associated with COVID-19 Pneumonia Detected by Pulmonary CT Angiography, 23 Nisan 2020

RSNA, Diagnosis, Prevention, and Treatment of Thromboembolic Complications in COVID-19: Report of the National Institute for Public Health of the Netherlands, 23 Nisan 2020

Science Daily, Blood clotting a significant cause of death in patients with COVID-19, 30 Nisan 2020

Science Direct, Incidence of thrombotic complications in critically ill ICU patients with COVID-19, 10 Nisan 2020

Nature, Coronavirus blood-clot mystery intensifies, 8 Mayıs 2020

NCBI, Venous and arterial thromboembolic complications in COVID-19 patients admitted to an academic hospital in Milan, Italy, 23 Nisan 2020

WHO, Clinical management of severe acute respiratory infection (SARI) when COVID-19 disease is suspected, 13 Mart 2020

The Lancet, Understanding pathways to death in patients with COVID-19, 1 Mayıs 2020

PolitiFact, No, COVID-19 won’t respond to antibiotics, despite findings from new autopsies, 19 Mayıs 2020

AFP Fact Check, WHO warns against self-medicating for COVID-19 with aspirin, lemon juice and honey 'remedy', 30 Nisan 2020

Verificado, İddiaların ele alındığı ve yanlışlandığı analiz, 17 Nisan 2020

İndia Today, Fact Check: Blood clot the main reason for Covid-19 death, claims conspiracy theory, 25 Mayıs 2020

Maltida.es, İddiaların ele alındığı analiz, 30 Nisan 2020

Boomlive, Is Thrombosis The Leading Cause Of COVID-19 Deaths? A FactCheck, 6 Mayıs 2020

Colombiacheck, İddiaların ele alındığı analiz, 24 Nisan 2020