İBB’nin satın aldığı Fatih tablosunun sahte olduğu iddiası

İDDİA: İBB’nin satın aldığı Fatih Sultan Mehmet tablosu sahte.  

YANLIŞ

Sosyal medyada paylaşılan bazı gönderilerde, İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından satın alınan Fatih Sultan Mehmet tablosunun, Bellini tarafından yapıldığı kesin olmadığından sahte olduğu iddia edildi. Twitter’da paylaşılan gönderi, yaklaşık 4 bin kez beğenildi.

Ancak iddia doğru değil. Tablo Bellini atölyesinde yapılmış ve bu tabloyu orijinal yapmaya yetiyor. 

Dönemin sanatsal üretimi kolektif idi 

İddiaların gündeme gelmesinin sebebi, Murat Bardakçı’nın Habertürk’te kaleme aldığı yazı olabilir. Ancak Bardakçı satın alınan tablonun sahte olduğunu ifade etmiyor. Tablonun zamanın koşulları gereği, bellini’ye ait olduğunu yüzde 100 tespit etmenin mümkün olamayabileceğini söylüyor

Aslında İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu da, tablonun satın alındığını açıkladığı tweetinde tablo için, “ressam Gentile Bellini’nin atölyesinden” ifadesini kullanıyor. Peki tablonun Bellini’nin atölyesinde başka biri tarafından yapılmış olması, tabloyu sahte kılar mı? 

Gentile Bellini, 1429-1507 yılları arasında, yani Rönesans döneminde yaşamış İtalyan bir ressam. Bellini ailesi, Venedik ekolüne bağlı, dönemin önde gelen sanatçı ailelerinden. Gentile Bellini’nin babası Jacopa Bellini de Venedik Okulu’nu kurmuş. Gentile’nin yine ressam olan kardeşi Giovanni Bellini de Meryem ve Çocuk İsa isimli tablosu ile tanınıyor

Gentile Bellini, en çok bilinen Fatih Sultan Mehmet tablosunun da ressamı. Ayrıca ressamın National Gallery’de yer alan bazı tabloların açıklamasında da “muhtemelen Bellini tarafından resmedilmiştir” ibaresi yer alıyor. Yani bu ifadenin kullanılması son derece normal. 

Nilüfer Öndin tarafından kaleme alınan Rönesans ve Rönesans Düşüncesi ve Resim Sanatı  isimli kitapta, Rönesans döneminin sanat üretim pratikleri hakkında açıklayıcı bilgiler mevcut. Rönesans döneminin atölyelerindeki zanaat yapısında, örgütlenme ve öğrenim biçimi mevcut. Bu durum Bellini ailesi atölyesi için de geçerli (Sf. 53). Ayrıca aynı dönemde bulunan lonca atölyelerinde, ortaklık ruhu egemen. Sanat henüz bireysel değil. Diğer bir deyişle, sanat yapıtı birçok kişinin katkısıyla ortaya çıkıyor (Sayfa 55). Bu dönemde üretilen Fatih Sultan Mehmet portresinin de, Bellini atölyesinde ortak bir çalışmayla üretilmiş olması epey normal.

“Atölyelerde kolektif çalışma ruhu hakim”

Teyit, konuyla ilgili bilgi almak için Mimar Sinan Üniversitesi’nden Doç. Dr. Nilüfer Öndin’e de ulaştı. Öndin’in aktarımına göre eserin Bellini atölyesinden çıkmış olması, ancak bizzat Bellini tarafından resmedildiğine dair kesin bir yargıda bulunulmaması eseri sahte yapmıyor. Rönesans dönemi sanatında atölyelerde kolektif bir üretim söz konusu. O dönemde üretilmiş birçok eser, atölyelerde kolektif bir çalışmanın ürünüymüş. Atölyenin adı da usta olan kişiden geliyormuş. Venedik’in en önemli sanatçı ailesi olan Bellini ailesi de, dönemin önemli atölyelerinden birine sahipti.

Öndin’in verdiği bilgilere göre bu atölyelerde, kolektif çalışmalarda eserin biçimi ve içeriği usta tarafından hazırlanıyor. Çok sayıdaki çırak ise usta tarafından çizilmiş resmi, yine ustanın direktifleri doğrultusunda boyayabiliyor. Bu, dönemin eğitim pratiklerinin olağan bir parçası. Leonardo Da Vinci’nin de ustası Andrea del Verrocchio’nin atölyesinde üretilen vaftiz sahnesindeki melek figürlerini boyadığı düşünülüyor. Fakat bu, eserin sahte olduğu anlamına gelmiyor. Sahte olması için konuyla ilgisiz bir kişi tarafından kopyalanarak yapılması gerekiyor.

Christie’s dünyanın en büyük müzayede evlerinden

İstanbul Büyükşehir Belediyesi tabloyu Christie’s’den satın aldı. Christie’s, 1766’da kurulmuş olan ünlü bir sanat simsarlığı firması. Bünyesinde çok sayıda sanat tarihi uzmanı çalışıyor. Christie’s ise bu tabloyu, 1807 yılında Christian von Mechel’den satın almış. Bünyesinde bu kadar uzman çalışan Christie’s’in “sahte” bir tablo satması pek olası gözükmüyor. 

Christie’s’de yer alan bilgiye göre, eserin Bellini’nin atölyesinden çıktığı kesin. Tablo, Fatih’in kendisiyle başka bir figürün birlikte yer aldığı tek bilinen portresi olmasıyla ilgi çekiyor. Ancak Fatih’in yanındaki kişinin kim olduğu kesin olarak tespit edilemiyor. 

Teyit, konuyla ilgili bilgi almak için Christie’s’e ulaştı. Müzayede yetkililerinden Sara Plumbly, Christie’s bünyesinde yer alan her eserin orijinalliğinin, değerleme sürecinde ilk sırada yer aldığını ve bunun da ayrıntılı kataloglama ile güvenilir bir şekilde sunulduğunu belirtti. Tüm bu değerlendirme süreçlerinde kimlik doğrulama komiteleri ve uzmanlar ayrıntılı araştırma ile destek veriyor. Yani Christie’s, özgünlük konusunda üzerinde şüphe olan hiçbir sanat eserini satışa çıkarmıyor. 

25 Haziran 2020’de sonuçlanan müzayedede, Fatih Sultan Mehmet’in portresinin Bellini atölyesinden çıktığı bilgisi yer alıyor. Müzayedede Fatih’in tablosu hariç 204 eser daha bulunuyordu. Christie’s, Fatih tablosunun yaklaşık 400 bin ila 600 bin sterline alıcı bulacağını tahmin ederken, eser 935 bin 250 sterlinden satılmış. Ancak Fatih Sultan Mehmet tablosu, müzayedenin en pahalı parçası değil. Çin kağıdı üzerine işlenmiş olan Kur’an, 7 milyon 16 bin 250 sterline satılmış.

Dünyanın meşhur sahte tabloları

İstisnai de olsa, gerçek sanılan tabloların sahte çıktığı durumlar olabilir. Örneğin sanat tarihinin en büyük sanat sahtekârlarından biri olarak bilinen Han van Meegeren, The Laughing Cavalier (1624) ve The Smoker (1623–25) resimlerini kopyalayarak bir müzayedede satmayı başardı. Fakat tabloların sahte olduğu kısa süre sonra anlaşıldı. Yakın tarihten bir örnek olarak ise, sanatçı Tony Tetro’nun İngiliz Kraliyet Ailesine sattığı Monet tablolarının sahte olduğunu, hatta kendisinin çizdiğini açıklaması verilebilir. Bu iki örnekten hareketle, bir tablonun “sahte” olarak adlandırılabilmesi için orijinal eserin taklit amacıyla yeniden üretilmesi gayesi taşıdığını söylemek mümkün.

Elbette, ünlü sanatçıların eserlerinin orijinalleri epey pahalı olduklarından çoğu kişinin satın alma gücünü aşıyor. Bu sebeple, etik olarak tartışmalı olsa da, ünlü tabloların reprodüksiyonları üretiliyor. Hatta Berlin’de bir sanat atölyesi sadece reprodüksiyon üzerine çalışıyor.

Sonuç olarak, tablonun Bellini’nin elinden çıkıp çıkmadığını kesin olarak söylemek, o dönem yapılan birçok eserde olduğu gibi mümkün değil. Ancak eserin Bellini’nin atölyesinden çıktığı için sahte olmadığı tespit edilebiliyor, yani eser orijinal. İddia, hatalı bilginin yedi türünden biri olan çarpıtmaya örnek.

Kaynaklar

Habertürk, Fatih’in karşısındaki genç, Cem Sultan değildir!, 27 Haziran 2020

Twitter, Ekrem İmamoğlu’nun tweeti, 25 Haziran 2020

Italian Renaissance Art, The Bellini Family

Britannica, Gentile Bellini

National Gallery, Gentile Bellini’nin diğer eserleri

Rönesans ve Rönesans Düşüncesi ve Resim Sanatı, Nilüfer Öndin, Syf. 53-55

Nilüfer Öndin ile yapılan telefon görüşmesi, 7 Temmuz 2020

Christie's, About us

Christie's, Müzayedenin diğer parçaları, 25 Haziran 2020 

Christie’s, Müzayedenin fiyat sonuçları

Christie’s, Çin kağıdı üzerine işlenmiş Kur’an, 25 Haziran 2020

Christie's, Fatih Sultan Mehmet’in Portresi, 25 Haziran 2020

Christie ile yapılan e-posta görüşmesi, 8 Temmuz 2020 14.03

Vesaire.org, Sanat tarihinin en büyük sahtekârı: Han van Meegeren, 16 Temmuz 2018

New York Times, Forger Claims Credit for Paintings in Prince Charles’s Charity Headquarters, 4 Kasım 2019

Deutch Welle, 'Sahte' tablolar onlardan soruluyor, 12 Mart 2007

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Habertürk, Fatih’in karşısındaki genç, Cem Sultan değildir!, 27 Haziran 2020

Twitter, Ekrem İmamoğlu’nun tweeti, 25 Haziran 2020

Italian Renaissance Art, The Bellini Family

Britannica, Gentile Bellini

National Gallery, Gentile Bellini’nin diğer eserleri

Rönesans ve Rönesans Düşüncesi ve Resim Sanatı, Nilüfer Öndin, Syf. 53-55

Nilüfer Öndin ile yapılan telefon görüşmesi, 7 Temmuz 2020

Christie's, About us

Christie's, Müzayedenin diğer parçaları, 25 Haziran 2020 

Christie’s, Müzayedenin fiyat sonuçları

Christie’s, Çin kağıdı üzerine işlenmiş Kur’an, 25 Haziran 2020

Christie's, Fatih Sultan Mehmet’in Portresi, 25 Haziran 2020

Christie ile yapılan e-posta görüşmesi, 8 Temmuz 2020 14.03

Vesaire.org, Sanat tarihinin en büyük sahtekârı: Han van Meegeren, 16 Temmuz 2018

New York Times, Forger Claims Credit for Paintings in Prince Charles’s Charity Headquarters, 4 Kasım 2019

Deutch Welle, 'Sahte' tablolar onlardan soruluyor, 12 Mart 2007