Hurmalardaki corro virüsü ve Suudi Arabistan Sağlık Bakanlığı’nın uyarısı

İDDİA: Suudi Arabistan Sağlık Bakanlığı uyardı: "Hurma ağaçlarında çok sayıda yarasa yaşıyor ve yarasalar Corro virüsü taşıyor. Hurmaları yemeden önce iyice yıkayın."

YANLIŞ

Özellikle WhatsApp gruplarında yaygınlaşan bir iddiada, Suudi Arabistan Sağlık Bakanlığı tarafından bir uyarı yayınlandığı, bu uyarıda hurma ağaçlarında çok sayıda yarasa olduğu ve bu yarasaların Corro virüsü taşıdığı belirtildi. Sosyal medyada paylaşılan bu iddiada hurmaların yenmeden önce iyice yıkanması gerektiği de ifade edildi.

Ancak iddia doğru değil. İddiada belirtildiği gibi “Corro” isminde herhangi bir virüs bulunmuyor. “Corona” virüsünün kastedildiği düşünüldüğünde de, Suudi Arabistan Sağlık Bakanlığı’nın konu hakkında bir açıklaması bulunmuyor. Ayrıca corona virüsünün sebep olduğu MERS-CoV enfeksiyonu Suudi Arabistan’da geçtiğimiz yıllarda sıkça görülse de, bu enfeksiyonun develerden insanlara solunum yoluyla geçtiği ifade ediliyor. Solunum yoluyla bulaşan bir virüs olan corona virüsünün bir şey yenilerek bulaşması ise mümkün değil. Türkiye’de bu enfeksiyon yalnızca 2014 yılında bir kişide görüldü.

Corona virüsü

İddiada belirtildiği şekliyle “Corro” adında viral taksonomide bir virüs bulunmuyor. İddiada aktarılmaya çalışılan virüsün “Corona” olabileceğini söylemek mümkün. Corona virüsleri çoğu zaman hafiften orta dereceye üst solunum sistemi enfeksiyonlarına yol açan, insanların sıklıkla karşılaştığı virüslerden. Bu virüs nadiren MERS ya da SARS gibi ölümcül enfeksiyonlara yol açabiliyor.

Suudi Arabistan Sağlık Bakanlığı’nın böyle bir uyarısı yok

2013 yılında Suudi Arabistan Sağlık Bakanlığı’nın resmi internet sitesinde MERS-CoV ve yarasalar arasındaki ilişkiyi gösteren bir çalışmanın özetine yer veren bir yazı yayınlanmıştı. Ancak sitede şu an Suudi Arabistan Sağlık Bakanlığı tarafından yapılan böyle bir uyarı bulunmuyor.

MERS-CoV

Middle East respiratory syndrome (MERS), corona virüsünün yol açtığı bir enfeksiyonudur. Hastalığa yol açan virüs MERS-CoV virüsüdür. Bu virüs ilk olarak 2012 yılında Suudi Arabistan’da keşfedildi ve bugüne dek insanda karşılaşılan vakaların yüzde 80’i de Suudi Arabistan’da görüldü. Araştırmaların ortaya çıkardığı sonuca göre, bu virüs genel olarak hayvanlardan insanlara geçen, insandan insana geçmesi ise daha zor olan bir virüstür. Genellikle insanlar çöl develerinden enfekte olmuşlardır.

Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) Mayıs 2017 verilerine göre bu virüse Suudi Arabistan’da da rastlanma oranının giderek düştüğü görülebilir.

Dünyada karşılaşılan MERS-CoV vakalarının grafiği

DSÖ’nün vakaları gösteren bu grafiğine göre 2017 yılında karşılaşılan vakaların sayısı geçmiş yıllara göre oldukça düşük. Mart ve Nisan ayında Suudi Arabistan’da bu virüs sadece 13 kişide görüldü.

Hurma ithalatının en çok yapıldığı İran’da 1 vakaya rastlandı

Türkiye en çok İran, Suudi Arabistan ve Tunus ile hurma ithalatı yapıyor. Suudi Arabistan ise hurma ithalatı konusunda 2015 yılında üçüncü sıradayken 2016 verilerine göre ikinci sırada. İran’da MERS-CoV 1 Mayıs 2015 tarihinde bir kişide tespit edildi. Tunus’ta ise Suudi Arabistan’a seyahat etmiş aile üyelerinin ikisinde tespit edilmişti.

Türkiye’de ise laboratuvar testleri ile doğrulanmış ilk ve tek MERS-CoV vakası, 17 Ekim 2014 tarihinde bildirildi. Hayatını kaybeden 42 yaşındaki Türkiye vatandaşı, işi gereği Suudi Arabistan’da bulunuyordu. Şimdiye dek Arap yarımadasının dışında görülen vakaların tümü ya bu bölgedeki ülkelerde bulunmuş ya da nadir de olsa bu ülkelerden gelen başka MERS hastaları ile yakın temasta olan kişiler.

Hurma yiyerek corona virüsü bulaşır mı?

Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden Profesör Dr. Murat Sayan, teyit.org’a yaptığı açıklamada corona virüsünün solunum yolu virüsü olduğunu ve bir şey yiyerek bu virüsün bulaşmasının mümkün olmadığını belirtti:

“MERS-CoV özellikle Ortadoğu’da develerde temas halinde olunmasıyla solunum yoluyla, solunum sıvılarıyla bulaşır. Bu virüsün yayıldığı bölgelerde “develerinizi öpmeyin” şeklinde uyarılar bile yapılmıştı. Hayvan-insan adaptasyonu olan bir virüstü ve hızlıca etkilenildi. Hurma yiyerek ya da herhangi bir şey yiyerek corona virsüsü kapmak mümkün değil. Çünkü bulaş yolu uygun değil. Örneğin tifoyu da kapmanız için besinlerle gastrointestinal yoldan almanız gerekir. Yani tifoyu kasların içine enjekte etseniz de bu hastalığı kapamazsınız. Çünkü virüsler doğru bir giriş kapısından girerse hastalık yapabilirler. Evrimdeki adaptasyon meselesi aslında. Bu yüzden de corona virüsü mutlaka solunum yoluyla bulaşmak zorunda. Bir diğer mesele ise bitkilerde de viral hastalıklar olur ama bunlar bizi hasta etmez. Muzda üzümde olan durum da bu. Her cinsin bir viral havzası vardır.”

Ayrıca DSÖ’nün şartları gereği bir ülkede böyle bir virüs ya da hastalık tespit edildiğinde resmi kaynaklardan açıklama yapılma zorunluluğu bulunuyor.

Yıkamak bir çözüm mü?

İddiada yer alan hurmanın yemeden önce iyice yıkanması gerektiği bilgisi de doğru değil.

Prof. Dr. Murat Sayan teyit.org’a yaptığı açıklamada virüsün yıkayarak ortadan kaldırılamayacağını belirtti.

Belki sabunla yıkarsanız bir virüsü uzaklaştırabilirsiniz ancak bu yöntem besinlere uygulanamaz. Sabun katyonik bir antiseptiktir ve temas ettiği yüzeyin elektrik yükünü değiştirerek mikroorganizmaları elimine eder. Eliminasyon, yüzeyin yıkanmasıyla tamamlanmış olur. Hurmada dikkat edilmesi gereken şey virüsten daha çok tarım ilaç kalıntısı ve/veya aflatoksin, mikotoksin gibi zararlı unsurlardır. Yapılması gereken bunların kontrolü ve varlığında tüketime sunulmamasıdır.

Corona virüslerine karşı koruyucu herhangi bir aşı bulunmuyor. Enfeksiyon riskini azaltmanın başlıca yolları ise su ve sabunla sık sık ellerin yıkanması, gözlere, ağza ve buruna dokunulmaması, hasta insanlarla yakın temastan kaçınılması.

Yarasalarda rastlanılan corona virüsü Suudi Arabistan’da yaygın değil

MERS’in çıkış noktası tam olarak anlaşılamasa da DSÖ raporunda çok uzun yıllar önce bunun ilk olarak yarasalarda ortaya çıktığı sonrasında da develere bulaşmış olabileceği belirtiliyor.

Ekim 2012 ve Nisan 2013’te üç örgüt MERS vakalarına rastlanılan bölgedeki yarasalardan örnekler topladı. Suudi Arabistan Sağlık Bakanlığı, Columbia Üniversitesi Enfeksiyon ve Bağışıklık Merkezi ve EcoHealt Alliance’ın birlikte yürüttüğü bu çalışmada, CoV’un farklı türlerine Suudi Arabistan’daki yarasalar arasında rastlanıldığı ve yaygın olduğu tespit edilse de MERS-CoV yalnızca bir yarasada tespit edildi.

Ancak, 2017’nin Nisan ayında Uganda’da MERS benzeri bir virüsün yarasalarda görüldüğü belirtildi.

2016 yılında yapılan bir çalışmayla ise Bangladeş’te Nipah adındaki bir virüsün 2010-2014 yılları arasında hurma ağacında yaşayan yarasalar tarafından taşındığı tespit edildi. Bangladeş’te NİV taşıyan 18 vaka olduğu ve bu hastalar üzerinde yapılan araştırma sonucunda NİV’in yüzde 87 oranında MERS-CoV ile benzer olduğu yüzde 91 oranında ise NeoCoV (Güney Afrika’da yarasada tespit edilen başka bir corona virüsü) ile benzerlik taşıdığı ortaya çıktı.

Uganda ve Bangladeş’te hastalığın yayılmasında yarasaların bir rolü olduğu düşünülen virüslere Suudi Arabistan’da rastlanılmış değil.