Hırvatistan Cumhurbaşkanı Grabar-Kitarovic’in ekonomik krize karşı aldığı iddia edilen önlemler

İDDİA: Hırvatistan Cumhurbaşkanı Kolinda Grabar-Kitarovic’in ekonomik krize karşı aldığı önlemler.

YANLIŞ

Sosyal medyada yapılan bir paylaşımda, Hırvatistan Cumhurbaşkanı Kolinda Grabar-Kitarovic’in Hırvatistan’daki ekonomik kriz üzerine aldığı çeşitli önlemler sıralandı.

Bir kullanıcı tarafından yaklaşık 50 bine yakın paylaşım alan gönderiye göre, Grabar-Kitarović, kriz sonrası kendi maaşını yüzde 50 oranında indirdi, Cumhurbaşkanlığı ve Başbakanlık uçağını sattı, 35 tane Mercedes makam aracını satarak elde edilen geliri devlet hazinesine aktardı, Hırvat konsoloslarının maaşlarını yüzde 60 oranında indirdi ve asgari ücreti yükseltti.

Aynı paylaşımın Temmuz ayında English Life adlı İngilizce bir Facebook sayfasında yapıldığı da görülebiliyor.

Ancak, Grabar-Kitarovic’in paylaşımda belirtilen icraatlarda bulunduğu iddiası doğru değil. Hırvatistan’da Cumhurbaşkanlığı çoğunlukla sembolik bir mevki ve ilgili önlemleri almasını gerektirecek yasama ve/veya yürütme yetkileri Hırvatistan Parlamentosu’nda veya Başbakan önderliğindeki Bakanlar Kurulu’nda bulunuyor.

Hırvatistan Cumhurbaşkanı’nın kendi maaşını düşürme yetkisi bulunmuyor

Hırvatistan Anayasası, Cumhurbaşkanı’nın görev ve yetkilerini 94 ila 107. maddeler arasında düzenlemiş durumda. Her ne kadar Hırvatistan’da sistem Cumhurbaşkanı’nın seçimle başa gelmesi sebebiyle yarı-başkanlık sistemine benzerlik gösterse de Cumhurbaşkanı’nın sahip olduğu sınırlı yetkiler açısından ülkenin parlamenter demokrasilere daha yakın olduğu söylenebilir. Daha ziyade diplomatik ve Başkomutanlık unvanı sebebiyle askeri görevleri olan Cumhurbaşkanı genel olarak sembolik bir konumda ve parlamentodan geçen kanunları veto yetkisi dahi yok. Yürütme yetkileri, devletin resmi sitesinde belirtildiği gibi, daha ziyade Bakanlar Kurulu ve dolayısıyla Başbakan’da toplanmış durumda.

Hırvatistan’da Cumhurbaşkanı’nın maaşı kanunla düzenleniyor (madde 12). Herhangi bir yasama yetkisine sahip olmayan Grabar-Kitarovic’in bu maaşta bir değişiklik yapması mümkün değil. Yasama yetkisi de, doğal olarak, parlamentoda.

Dahası, Kolinda Grabar-Kitarovic’in maaşı da göreve geldiğinden beri artmış durumda. Net olarak aylık 3.276 Euro kazanan Grabar-Kitarovic’in maaşı, göreve geldiğinden beri yaklaşık 250 Euro yükselmiş. Nitekim selefi Ivo Josipovic’in maaşının yaklaşık 3.000 Euro olması da bunu doğruluyor.

Grabar-Kitarovic’in maaşı, Adriyatik ülkeleri arasındaki en yüksek ikinci Cumhurbaşkanı maaşı. En yüksek maaşı 3.332 Euro ile Slovenya Cumhurbaşkanı Borut Pahor alırken, en düşük maaşa sahip Cumhurbaşkanı ise 1.083 Euro ile Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic.

Adriyatik ülkelerinde Cumhurbaşkanı maaşları ve ülkelerindeki ortalama maaşlara oranları (Kaynak: Al Jazeera Balkans)

Hırvatistan’da Cumhurbaşkanlığı veya Başbakanlık uçağı yok

Hırvatistan’da Cumhurbaşkanlığına veya Başbakanlığa tahsis edilmiş özel bir uçak da bulunmuyor. Devletin sahip olduğu Bombardier marka Challenger tipi 1997 model resmi uçak bu kurumlardan birine bağlı değil ve genel olarak devlet erkanının hizmetinde. Nitekim yukarıda açıklandığı üzere ve AFP’nin de aynı iddialar için yaptığı doğrulama çalışmasında görüldüğü gibi Cumhurbaşkanı’nın bu uçağı satacak bir yürütme yetkisi de zaten bulunmamakta. Hırvatistan devletinin sahip olduğu bu tek uçağın bakımı ve kullanımının organizasyonu için bir “Resmi Uçak Kullanım Müdürlüğü” dahi kurulmuş. Bu birimin geçmiş yıllardaki bütçesine buradan ulaşılabilir.

Uçağın kim tarafından ne kadar kullanıldığının ve bunun vergisini ödeyen Hırvat vatandaşlarına ne kadara mal olduğunun tartışmalara sebep olduğu çeşitli Hırvat internet sitelerinde çıkan haberlerden anlaşılabiliyor. Örneğin bizzat Grabar-Kitarovic’in, Cumhurbaşkanlığı adaylığı esnasında katıldığı bir mülakatta 2005-2007 yılları arasında Dışişleri Bakanı iken uçağı ne kadar kullandığı hakkında sorulan sorulara cevaplar verirken “zorlandığı” görülebiliyor.

Son olarak, Hırvatistan Cumhurbaşkanı’nın bu sene 17 Ocak tarihinde Saraybosna’ya yaptığı bir gezide ilgili uçaktan inerken çekilmiş bir fotoğrafı aşağıda görülebilir.

Makam araçlarını sattığı iddiası da doğru değil

Grabar-Kitarovic’in 35 adet Mercedes marka makam aracını satıp geliri devlet hazinesine aktardığı iddiası da doğru değil. Yine, kendisinin böyle bir yetkisi olmadığı gibi bu konuda ne resmi bir açıklama var ne de Hırvat medyasında böyle bir habere rastlanabiliyor. Bu iddia, muhtemelen, bu sene çeşitli Hırvat makam araçlarının satıldığı bir açık artırmaya dayanıyor. Açık artırmadaki araçlar İçişleri Bakanlığı, Orman İşleri, Posta Ofisi gibi çeşitli bürokratik kurumlara ait. Satıştaki araçların tamamının listesine buradan ulaşılabilir. Çoğunun oldukça eski ve mütevazı olduğu dikkat çeken araçların bazıları 600 Kuna’dan (yaklaşık 80 Euro) satışa sunulmuş. Satıştaki en pahalı araç ise 50 bin Kunalık (yaklaşık 6.700 Euro) fiyatıyla 2009 model bir Audi A6 olmuş. 7 ve 11 yaşındaki iki adet Mercedes Sprinter model minibüs haricinde listedeki en genç Mercedes marka taşıt ise 14 yaşında.

Hırvatistan’da geçen senelerde de benzer açık artırmalar yapıldığı görülebiliyor. Ekim 2017’de yapılan ve Kültür Bakanlığı, Şehir Planlama Bakanlığı, Gaziler Bakanlığı, Orman İşleri gibi çeşitli bürokratik kurumların araçlarının satışa çıkarıldığı bir açık artırmanın detaylarına buradan ulaşmak mümkün. Yine 2015’te de benzer bir açık artırma yapılmış. Araçların bir kısmının hurda halinde olması da dikkat çekiyor.

Dahası, iddianın tam tersine, Haziran 2018’de “Merkezi Tedarik Bürosu”nun çeşitli bakanlıklara tahsis edilecek yaklaşık 1.000 yeni makam aracı için yeni ihaleler açtığı da biliniyor. Yine geçtiğimiz günlerde 2019 bütçesinde 393 yeni makam aracına yer verilmesi de tartışmalara sebep olmuş durumda. Ayrıca, bu sene, İçişleri Bakanlığı’nın yaklaşık 25 milyon Kuna (yaklaşık 3.5 milyon Euro) tutarında ve 10 tanesi lüks sınıf olmak üzere 62 yeni makam aracı için ihale açmasının tepki çektiği de görülebiliyor. Bunlardan yaklaşık 800 bin Euro tutarındaki Mercedes S sınıfı makam aracının ilk misafiri 26 Temmuz 2018 tarihinde Hırvatistan’ı ziyaret eden ve Grabar-Kitarovic’in ağırladığı İsrail Cumhurbaşkanı Reuven Rivlin olmuş.

26 Temmuz 2018.

Diplomat maaşları hakkındaki son düzenleme 2013’te yapılmış

Hırvatistan’da diplomatların maaşları Dışişleri Kanunu’nun 50. maddesine binaen Dışişleri Bakanı’nın teklifi üzerine Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan 12 Şubat 2003 tarihli bir tüzük ile düzenleniyor. Bu tüzük, yürürlüğe girdiği tarihten beri çeşitli düzenlemelere tabi tutulmuşsa da son düzenlemenin yapıldığı tarih 28 Şubat 2013. Bu tarih, Grabar-Kitarovic’in göreve geliş tarihinden yaklaşık 2 yıl öncesine tekabül ediyor.

Zaten Cumhurbaşkanı’nın bu konuda bir tüzük çıkarma yetkisi de bulunmuyor. İlgili kanunda belirtildiği üzere bu konuda bir tüzük çıkarma yetkisi Dışişleri Bakanı’nın teklifi üzerine münhasıran Bakanlar Kurulu’na ait.

Nitekim, Grabar-Kitarovic döneminde diplomatların maaşları hakkında yapılacak bir internet taraması da 2017 yılında, iddianın tersine, Dışişleri Bakanlığı’nın bütçesini ve bunun sonucunda diplomatların maaşını artıracak bir düzenlemenin hazırlandığı sonucunu veriyor. Bu düzenlemeyi gündeme getiren ise Başbakan Andrej Plenkovic olmuş. Bu yönde Hırvatistan Bakanlar Kurulu’nun 24 Mayıs 2018 tarihli 97. oturumunda gündeme aldığı tüzük değişikliği tasarısına Bakanlar Kurulu’nun sitesinden ulaşılabiliyor (23-a). Hırvat diplomatların maaşlarını düzenleyen ana tüzükte yapılması hedeflenen bu değişikliklerin yürürlüğe girip girmediği ise belli değil. Fakat tasarıda değişikliklerin 1 Haziran’da yürürlüğe gireceği öngörülmüş.

Her ne kadar Cumhurbaşkanı, Bakanlar Kurulu’nun belli bir gündeme ilişkin toplanmasını Başbakan’a teklif edebilse de bu nadiren olan bir durum. Nitekim ilgili oturumda Grabar-Kitarovic’in yer almadığı Bakanlar Kurulu tarafından yayınlanan videoda görülebiliyor.

Hırvatistan’da asgari ücret arttı fakat artıran Cumhurbaşkanı değil

Son olarak, Hırvatistan’da asgari ücretin arttığı iddiası doğru olsa da bu düzenlemeyi yapan da Cumhurbaşkanı Grabar-Kitarovic değil. 2018 yılında geçerli olmak üzere Bakanlar Kurulu’nun asgari ücreti yüzde 5 oranında artırıp brüt 465 Euro seviyesine çıkardığı görülüyor. Bu düzenleme, Asgari Ücret Kanunu’nun 7. maddesine uygun olarak Çalışma Bakanı’nın teklifi üzerine 7 Aralık 2017 tarihli 70. oturumda Bakanlar Kurulunca çıkarılan bir kararname ile kabul edilmiş. Yukarıda belirtildiği gibi Grabar-Kitarovic’in böyle bir düzenleme yapma yetkisi bulunmuyor ve kendisi de oturumda bulunmamış.

Kaynaklar

Hırvatistan Anayasası

Hırvatistan Cumhurbaşkanlığı, Cumhurbaşkanı’nın görevleri

Reuters, Grabar-Kitarovic’in seçildikten sonra hükümeti hedef alması hakkında bir haber, 12 Ocak 2015

The Guardian, Grabar-Kitarovic’in Cumhurbaşkanı seçilmesi hakkında bir haber, 11 Ocak 2015

Croatia.eu, Hırvatistan’ın siyasi organizasyonu - Yürütme

Total Croatia News, Grabar-Kitarovic’in görevdeki ilk 2 yılının değerlendirildiği bir makale, 5 Mart 2017

Zakon (Hırvatistan kanun portalı), Devlet görevlilerinin hak ve yükümlülükleri hakkında kanun

N1, Adriyatik ülkelerinde Cumhurbaşkanı maaşları hakkında bir haber, 20 Ağustos 2018

Index.hr, Grabar-Kitarovic’in maaş zammı hakkında bir haber, 7 Kasım 2016

Net.hr, Grabar-Kitarovic’in maaşı ile selefi Josipovic’in maaşının karşılaştırıldığı bir haber, 12 Haziran 2015

Telegram.hr, Grabar-Kitarovic’in maaşı ile selefi Josipovic’in maaşının karşılaştırıldığı bir başka haber, 12 Haziran 2015

Croatia Week, Görev süresi sona eren Josipovic’in maaşı hakkında bir haber, 20 Ocak 2015

Al Jazeera Balkans, Adriyatik Cumhurbaşkanları’nın maaşlarının karşılaştırılması, 24 Şubat 2018

Hırvatistan Hükümeti, Devlet uçağı hakkında bilgiler

AFP, Grabar-Kitarovic hakkında bir doğrulama çalışması, 9 Eylül 2018

TPortal.hr, “Resmi Uçak Kullanım Müdürlüğü” müdürü hakkında bir haber, 29 Ağustos 2014

Hırvatistan Devleti, “Resmi Uçak Kullanım Müdürlüğü” hakkında bilgiler, 2018

Net.hr, İktidar partisi mensuplarının devlet uçağını özel bir gezi için kullanması üzerine çıkan tartışmalar, 16 Kasım 2018

Jutarnji, Devlet uçağı hakkında bir haber, 11 Ocak 2015

Jutarnji, Uçağın kullanımı hakkında bir haber, 9 Ekim 2013

Glas Slavonije, Uçağın kullanım istatistikleri hakkında bir haber, 2 Mart 2017

Jutarnji, Grabar-Kitarovic’in bakanken uçağı kullanımı hakkında tartışmalar, 5 Ocak 2015

24sata, Grabar-Kitarovic’in Saraybosna gezisi hakkında bir haber, 17 Ocak 2018

Dnevnik, Resmi arabalar açık artırması hakkında bir haber, 26 Haziran 2018

TRCZ (archive.org aracılığıyla), Satıştaki arabaların listesi, 30 Haziran 2018

Vecernji, 2017’deki açık artırma hakkında bir haber, 9 Ekim 2017

Telegram.hr, 2015’teki açık artırma hakkında bir haber, 24 Mayıs 2015

Jutarnji, Alınacak yaklaşık 1000 yeni makam aracı hakkında tartışmalar, 19 Temmuz 2018

Jutarnji, Hükümetin 2019 bütçesinde 393 yeni makam aracına yer vermesi hakkında tartışmalar, 15 Kasım 2018

Index.hr, İçişleri Bakanlığı’nın 62 yeni makam aracı için ihale açması hakkında bir haber, 8 Şubat 2018

Vecernji, İçişleri Bakanlığı’nın yeni limuzini hakkında bir haber, 26 Temmuz 2018

Zakon, Dışişleri kanunu

Hırvatistan Resmi Gazetesi, Dışişleri görevlilerinin maaşları hakkında tüzük, 12 Şubat 2003

Hırvatistan Dışişleri Bakanlığı, Kanunlar, kararnameler ve tüzükler

Hırvatistan Resmi Gazetesi, Dışişleri görevlilerinin maaşları hakkında tüzükte yapılan son değişiklik, 28 Şubat 2013

Jutarnji, Diplomatların maaşlarının artırılması hakkında tartışmalar, 24 Eylül 2017

TPortal.hr, Başbakan’ın diplomatların maaşlarının artırılmasını gündeme getirmesi hakkında bir haber, 25 Ağustos 2017

Hırvatistan Hükümeti, Bakanlar Kurulu’nun 97.oturumunda gündem başlıkları, 24 Mayıs 2018

Hırvatistan Hükümeti, Tüzükte değişiklik tasarısı, Mayıs 2018

YouTube, Bakanlar Kurulu’nun 97. oturum videosu, 24 Mayıs 2018

Hırvatistan Hükümeti, Asgari ücret zammı hakkında duyuru, 7 Aralık 2017

Zakon, Asgari ücret kanunu

Hırvatistan Hükümeti, Bakanlar Kurulu’nun 70.oturumunda gündem başlıkları, 7 Aralık 2017

Hırvatistan Resmi Gazetesi, Asgari ücret hakkında kararname, 8 Aralık 2017

YouTube, Bakanlar Kurulu’nun 70. oturum videosu, 7 Aralık 2017

Kapak Fotoğrafı: EIBNER/EXPA/ Johann Groder / Global Look Press

Kaynaklar

Hırvatistan Anayasası

Hırvatistan Cumhurbaşkanlığı, Cumhurbaşkanı’nın görevleri

Reuters, Grabar-Kitarovic’in seçildikten sonra hükümeti hedef alması hakkında bir haber, 12 Ocak 2015

The Guardian, Grabar-Kitarovic’in Cumhurbaşkanı seçilmesi hakkında bir haber, 11 Ocak 2015

Croatia.eu, Hırvatistan’ın siyasi organizasyonu - Yürütme

Total Croatia News, Grabar-Kitarovic’in görevdeki ilk 2 yılının değerlendirildiği bir makale, 5 Mart 2017

Zakon (Hırvatistan kanun portalı), Devlet görevlilerinin hak ve yükümlülükleri hakkında kanun

N1, Adriyatik ülkelerinde Cumhurbaşkanı maaşları hakkında bir haber, 20 Ağustos 2018

Index.hr, Grabar-Kitarovic’in maaş zammı hakkında bir haber, 7 Kasım 2016

Net.hr, Grabar-Kitarovic’in maaşı ile selefi Josipovic’in maaşının karşılaştırıldığı bir haber, 12 Haziran 2015

Telegram.hr, Grabar-Kitarovic’in maaşı ile selefi Josipovic’in maaşının karşılaştırıldığı bir başka haber, 12 Haziran 2015

Croatia Week, Görev süresi sona eren Josipovic’in maaşı hakkında bir haber, 20 Ocak 2015

Al Jazeera Balkans, Adriyatik Cumhurbaşkanları’nın maaşlarının karşılaştırılması, 24 Şubat 2018

Hırvatistan Hükümeti, Devlet uçağı hakkında bilgiler

AFP, Grabar-Kitarovic hakkında bir doğrulama çalışması, 9 Eylül 2018

TPortal.hr, “Resmi Uçak Kullanım Müdürlüğü” müdürü hakkında bir haber, 29 Ağustos 2014

Hırvatistan Devleti, “Resmi Uçak Kullanım Müdürlüğü” hakkında bilgiler, 2018

Net.hr, İktidar partisi mensuplarının devlet uçağını özel bir gezi için kullanması üzerine çıkan tartışmalar, 16 Kasım 2018

Jutarnji, Devlet uçağı hakkında bir haber, 11 Ocak 2015

Jutarnji, Uçağın kullanımı hakkında bir haber, 9 Ekim 2013

Glas Slavonije, Uçağın kullanım istatistikleri hakkında bir haber, 2 Mart 2017

Jutarnji, Grabar-Kitarovic’in bakanken uçağı kullanımı hakkında tartışmalar, 5 Ocak 2015

24sata, Grabar-Kitarovic’in Saraybosna gezisi hakkında bir haber, 17 Ocak 2018

Dnevnik, Resmi arabalar açık artırması hakkında bir haber, 26 Haziran 2018

TRCZ (archive.org aracılığıyla), Satıştaki arabaların listesi, 30 Haziran 2018

Vecernji, 2017’deki açık artırma hakkında bir haber, 9 Ekim 2017

Telegram.hr, 2015’teki açık artırma hakkında bir haber, 24 Mayıs 2015

Jutarnji, Alınacak yaklaşık 1000 yeni makam aracı hakkında tartışmalar, 19 Temmuz 2018

Jutarnji, Hükümetin 2019 bütçesinde 393 yeni makam aracına yer vermesi hakkında tartışmalar, 15 Kasım 2018

Index.hr, İçişleri Bakanlığı’nın 62 yeni makam aracı için ihale açması hakkında bir haber, 8 Şubat 2018

Vecernji, İçişleri Bakanlığı’nın yeni limuzini hakkında bir haber, 26 Temmuz 2018

Zakon, Dışişleri kanunu

Hırvatistan Resmi Gazetesi, Dışişleri görevlilerinin maaşları hakkında tüzük, 12 Şubat 2003

Hırvatistan Dışişleri Bakanlığı, Kanunlar, kararnameler ve tüzükler

Hırvatistan Resmi Gazetesi, Dışişleri görevlilerinin maaşları hakkında tüzükte yapılan son değişiklik, 28 Şubat 2013

Jutarnji, Diplomatların maaşlarının artırılması hakkında tartışmalar, 24 Eylül 2017

TPortal.hr, Başbakan’ın diplomatların maaşlarının artırılmasını gündeme getirmesi hakkında bir haber, 25 Ağustos 2017

Hırvatistan Hükümeti, Bakanlar Kurulu’nun 97.oturumunda gündem başlıkları, 24 Mayıs 2018

Hırvatistan Hükümeti, Tüzükte değişiklik tasarısı, Mayıs 2018

YouTube, Bakanlar Kurulu’nun 97. oturum videosu, 24 Mayıs 2018

Hırvatistan Hükümeti, Asgari ücret zammı hakkında duyuru, 7 Aralık 2017

Zakon, Asgari ücret kanunu

Hırvatistan Hükümeti, Bakanlar Kurulu’nun 70.oturumunda gündem başlıkları, 7 Aralık 2017

Hırvatistan Resmi Gazetesi, Asgari ücret hakkında kararname, 8 Aralık 2017

YouTube, Bakanlar Kurulu’nun 70. oturum videosu, 7 Aralık 2017

Kapak Fotoğrafı: EIBNER/EXPA/ Johann Groder / Global Look Press