Hatay’da kaydedilen görüntülerdeki hayvanın çöl çekirgesi olduğu iddiası

İDDİA: Çöl çekirgesi sürüsü Hatay’a geldi.

YANLIŞ

İran ve Irak sınırına ulaşan çekirge sürüsünün Türkiye’ye geleceği iddiası gündeme gelmiş, Gıda ve Tarım Örgütü’nün Türkiye’nin risk altında olduğunu söylemediği ortaya çıkmıştı. 15 Mart 2020 tarihinde paylaşılan bir videoda ise, çekirge sürüsünün Hatay’da görüldüğü iddia edildi. Paylaşım, Ekşi Sözlük ve sosyal medya platformlarında yer aldı. 

Ancak, videoda yer alan hayvanların “schistocerca gregaria” olarak bilinen çöl çekirgesi olduğu iddiası doğru değil. Video dikkatle incelendiğinde, uçan hayvanların “yusufçuk” olduğu görülüyor. 

Videoda uçan hayvan yusufçuk böceği

Uçan böcekleri birbirinden ayırmak için kullanılabilecek parametrelerden biri renkleri, diğeri ise gövdenin kanatlarla oranı. Görüntüdeki uçan hayvanlara yakından bakılınca, İran ve Irak’tan geleceği iddia edilen çekirgelere bu açıdan benzemediği görülebiliyor. Videodaki hayvanlar çöl çekirgelerinden çok daha açık renkli; yanı sıra gövdelerine oranla çok daha geniş kanatlara sahipler. 

Çöl çekirgeleri ise daha koyu renkli, gövdeleri daha iri ve kanatları gövdelerine oranla o kadar da büyük değil. Bu kalın gövdeli çöl çekirgelerinin kanat genişliği ve vücudu yaklaşık 8 santimetre. İddia konusu videoda yer alan hayvanların gövdeleri ise seçilmeyecek kadar ince. Odonata takımından olan yusufçuk ve kızböcekleri de (Bazı yerlerde tayyare ya da helikopter böceği olarak da biliniyorlar) çekirgelere göre daha ince yapılı canlılar. 

Bir başka ayrıntı ise video sesli kaydedilmiş olmasına rağmen, belirgin bir kanat çırpma sesi duymayışımız. Çöl çekirgeleriyle ilgili yapılan çalışmalar, kanat seslerinin çok güçlü olduğunu gösteriyor. Çekirgeler, fiziksel yapıları gereği bacaklarıyla kendilerini iterek havalanıyor ve kanatlarını dairesel hareketler yapmaktan çok, ileri gidebilmek için kullanıyorlar. Görüntüdeki hayvanlar ise sık dairesel hareketler yapıyor. 


Çöl çekirgesinin uçma anındaki görüntüsü (solda) ve yusufçuk böceğinin uçma görüntüsü (sağda)

Yusufçuk böceğine ait görsel ve videoda yer alan böcek karşılaştırıldığında kanat benzerliği görülüyor.

Teyit, konuyla ilgili danıştığı uzman entomologların ortak görüşü de, çöl çekirgelerinin sürü halinde gezdiği. Hatta Prof. Dr. Ali Demirsoy, insanların bir çekirge sürüsünü kara bulut bile sanabileceğini söyledi. Yani, çöl çekirgeleri videodaki gibi sokaklarda ikili üçlü grup halinde gezmiyorlar. Beslenme şekillerinden dolayı tarlalarda görülüyorlar; kent içi sokaklarda onlara göre bir besin kaynağı da yok. 

Hatay Tabiat Varlıkları Koruma Derneği için çalışan uzmanlar da, uçan hayvanların yusufçuk olduğunda hemfikir. Videonun çekildiği belirtilen Hacı Ömer Alpagot mahallesinin muhtarı da, Teyit’e bölgede çekirge görülmediğini söyledi. 

Hakkari’de görülen çekirge, çöl çekirgesi değil

Hatay’daki videonun ardından Hakkari’de de çöl çekirgesi görülmüş olabileceği haberleri de gündeme geldi. 16 Mart 2020 tarihinde NTV, Sabah gibi yayın organları bir esnafın Hakkari’de bir çekirge bulduğunu ve bunun İran ya da Irak’ta görülen çöl çekirgesi olabileceğini yazdı. Fakat haberlerde görülen bir çöl çekirgesi değil. Akdeniz Üniversitesi’nden çekirge uzmanı Prof. Dr. Battal Çıplak’a göre, fotoğraflardakiler bölgede zaten var olan anacridium aegyptium olarak bilinen Mısır çekirgesi. 

Soldaki, Mısır çekirgesi (anacridium aegyptium). Sağdaki, çöl çekirgesi (Schistocerca gregaria) 

Haberlerde yer alan çekirge, çöl çekirgesine değil, Mısır çekirgesine benziyor. 

Sonuç olarak Hatay’da çekilen bu görüntüdeki hayvanların çöl çekirgesi olduğu iddiası gerçeği yansıtmıyor. Videoda görülen hayvanlar, yusufçuk. İddia bu haliyle hatalı ilişkilendirmeye örnek. 

Kaynaklar

Cabi.org, Schistocerca gregaria (desert locust)

‏Entomology Today, Can a Swarm of Locusts Really Block Out the Sun?, 18 Ağustos 2017

Evrim Ağacı, Yusufçuk ve Kızböcekleri Arasındaki Farklar Nelerdir?, 21 Ağustos 2018

Necjogha Climate News Africa, Çöl çekirgelerini gösteren video, 9 Şubat 2020

necjogha.com, It’s Confirmed: Locusts have crossed into Uganda, 10 Şubat 2020

Prof.Dr. Ali Demirsoy ile yapılan telefon görüşmesi, 15 Mart 2020, 17.30

Hatay Tabiat Varlıkları Koruma Derneği Başkanı Abdullah Öğünç ile yapılan telefon görüşmesi, 15 Mart 2020, 18.00

Akdeniz Üniversitesi Zooloji ABD, Prof.Dr. Battal Çıplak ile yapılan telefon görüşmesi, 16 Mart 2020, 10.15

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Cabi.org, Schistocerca gregaria (desert locust)

‏Entomology Today, Can a Swarm of Locusts Really Block Out the Sun?, 18 Ağustos 2017

Evrim Ağacı, Yusufçuk ve Kızböcekleri Arasındaki Farklar Nelerdir?, 21 Ağustos 2018

Necjogha Climate News Africa, Çöl çekirgelerini gösteren video, 9 Şubat 2020

necjogha.com, It’s Confirmed: Locusts have crossed into Uganda, 10 Şubat 2020

Prof.Dr. Ali Demirsoy ile yapılan telefon görüşmesi, 15 Mart 2020, 17.30

Hatay Tabiat Varlıkları Koruma Derneği Başkanı Abdullah Öğünç ile yapılan telefon görüşmesi, 15 Mart 2020, 18.00

Akdeniz Üniversitesi Zooloji ABD, Prof.Dr. Battal Çıplak ile yapılan telefon görüşmesi, 16 Mart 2020, 10.15