Gebelikte antidepresan kullanımının bebekte otizm riskini artırdığı iddiası

İDDİA 8: Antidepresanlar hamileliğin ilk üç ayında kullanıldığında, otistik bebeğe sahip olma riskini yüzde 280 artırıyor.

YANLIŞ

Soner Yalçın Kara Kutu: Yüzleşme Vakti kitabının 205. sayfasında antidepresanlara saldırırken, özellikle gebe ya da gebe kalmayı düşünen kadınlar ile yakınlarının yüreğini hoplatacak bir iddia ortaya atıyor: Antidepresanlar hamileliğin ilk üç ayında kullanıldığında, otizmli bebeğe sahip olma riskini yüzde 280 artırıyor.



Kadınların çocuk sahibi olabileceği yaşlarda, başta depresyon olmak üzere birçok ruhsal hastalığın ortaya çıkma riski de oldukça yüksek. Dolayısıyla bir kadının ruhsal hastalık sırasında gebe kalması da gebe olduğunda ruhsal hastalık ortaya çıkması da oldukça yüksek bir ihtimal. Gebelikteki ruhsal hastalık, hem anneye, hem gebeliğin seyrine, hem de bebeğe olumsuz etki edebileceğinden mutlaka tedavi edilmeli. Özellikle şiddetli olan ve tedavi edilmediğinde intihar gibi ciddi sonuçlara yol açabilecek durumlarla mücadelede ilaç kullanımı zorunlu hale gelebiliyor.

Gebelikte ilaç kullanılması gerektiğinde, ilaçların bebek üzerine etkilerini inceleyen araştırma sonuçları yol gösterici oluyor. Bununla birlikte araştırmalarda kullanılan yöntem farklılıkları, bazen de yöntemsel yetersizlikler sonuçların farklı, hatta çelişkili çıkmasına yol açabiliyor. Yani araştırma sonuçlarının dikkatlice yorumlanması gerek. Araştırmada incelenen kişi sayısı ilişkiyi göstermek için yeterli mi, kullanılan yöntem bu ilişkiyi ne kadar doğru gösterebilir; sigara, alkol, beslenme gibi diğer faktörlere de bakılmış mı; annenin hastalığının etkisi değerlendirilmiş mi; ilaç reçete edilmiş ama hasta kullanmış mı; hastalık tanısını koyan kişi uzman mı?’’ gibi sorular açıkça yanıtlanarak araştırma sonuçlarının güvenilirliği test edilmeli. 

Bu tip araştırmalar nasıl yapılıyor?

İlaçların gebelikte güvenle kullanılıp kullanılamayacağını inceleyen araştırmalarda genellikle bir ilaç ya da ilaç grubu ile çocukta bir anormallik arasında ilişkili olup olmadığına bakılıyor. Bunun için de başlıca iki yöntem kullanılıyor: Kohort çalışmaları ve olgu-kontrol çalışmaları. Kohort çalışmalarında, sorgulanan ilacı kullanan ve kullanmayan kadınların çocuklarında bazı anomalilerin sıklığı karşılaştırılabilir. Mesela sağlık sistemi kayıtlarına bakılarak, gebeliği sırasında antidepresan yazılmış annelerle, yazılmamış olanların çocuklarına otizm teşhisi konup konmadığı incelenebilir. Bu karşılaştırma sonucu, eğer gebeliği sırasında antidepresan reçete edilmiş annelerin çocuklarında daha fazla otizm teşhisi kayıtlıysa, “antidepresan ilaçlar otizmi artırıyor” yorumu yapılabilir. Ancak bu tip araştırmalarda kayıtlarda reçete yazılmış görünse de annenin ilacı kullanıp kullanmadığı, kullansa da tedavi edici dozda alıp almadığı, hastalığın şiddeti; yani tüm olası faktörlerin tek tek otizm oluşumuna katkısı belli değildir. Bu nedenle de sonuçları dikkatli yorumlamak gerekir. 

Diğer bir araştırma yöntemi de olgu-kontrol çalışmaları. Burada da bir anomalisi olan ya da bu anomalinin olmadığı çocukların anneleri karşılaştırılarak, annelerin söz konusu ilacı kullanıp kullanmadığı sorulabilir. Mesela otizm teşhisi konmuş çocuklarla, konmamış çocukların annelerine gebelikleri sırasında antidepresan kullanıp kullanmadığı sorulabilir. Ancak bu tip araştırmalarda net bir ilişki olup olmadığını söylemek için, araştırmanın çok büyük sayıda çocukla yapılması gerek. Bu kadar geniş örneklem gruplarıyla çalışıldığında da, sıklıkla tesadüf eseri hatalı ilişkiler ortaya çıkabilir. 

Bu nedenlerle bu tür araştırmaları yorumlarken her bir araştırmanın sonucuna tek tek bakarak bir kanaat oluşturmak yerine; antidepresan ve otizm ilişkisini inceleyen tüm araştırmaları bir araya getirip, sonuçlarını uygun istatistik yöntemlerle değerlendiren meta analizlerin sonuçlarını esas almak daha uygun.  

En güncel meta analiz, hatalı ilişkilendirmeye işaret ediyor 

Gebeliğinde antidepresan kullanan annelerin çocuklarında otizm görülme ilişkisini inceleyen araştırmaların meta analizinin yapıldığı en güncel ve kapsamlı çalışma, 2018 tarihli Moleküler Otizm (Molecular Autism) dergisinde yayınlanan “Gebelik sırasında annenin antidepresan kullanımı ile otizm spektrum bozuklukları arasındaki ilişki: Güncellenmiş bir meta-analiz” adlı çalışma. Bu meta analiz için dünyada saygın yayın kaynakları olan Cochrane Kütüphanesi, EMBASE, PsycINFO ve PubMed veri tabanları sistematik olarak taranmış; antidepresanlarla otizm arasında ilişki olup olmadığını inceleyen 14 çalışmanın içeriğine tek tek bakılmış. Bu çalışmaların sekizi kohort çalışması ve altısı olgu-kontrol çalışması. Bu meta analiz ile toplam 2 milyon 839 bin 980 anne ile ilgili veri içeren sekiz kohort çalışmasının sonuçları incelenmiş ve annelerin antidepresan kullanımıyla otizm arasında anlamlı bir ilişki bulunmadığı sonucuna varılmış. Bu meta analize konu olan altı olgu-kontrol çalışması, toplam 117 bin 737 çocuğun verisine dayalı. 14 çalışmanın sonucunu topluca inceleyen bu meta analizden elde edilen bulgular, antidepresan ve otizm arasında ilişkiyi inceleyen araştırmaların kısıtlılıklarını ve yanlış pozitif sonuçlar ortaya çıkarabileceğini göstermiş.

Bir diğer önemli kaynaksa 2 Ekim 2019 tarihinde JAMA Psychiatry dergisinde yayınlanan “İstenmeyen sağlık sonuçlarıyla antidepresan kullanımının ilişkisi: Sistematik kapsayıcı bir gözden geçirme” başlıklı çalışma. Bu araştırmada saygın veri tabanları olan PubMed, Scopus ve PsycINFO başlangıçlarından 5 Nisan 2019 tarihine kadar taranmış; 4 bin 471 çalışmayı içeren 45 meta analizi ele alınmış. Antidepresan kullanımıyla ilişkili olabilecek sağlık sonuçlarından biri olarak otizm ile ilişkili araştırmaları içeren meta analizleri de gözden geçirmişler. Bu meta analizlerin bir kısmında ilk etapta bir ilişki var gibi gözükse de, ileri duyarlılık incelemeleri yapıldığında neden sonuç ilişkisi kurulamayacağı sonucuna varılmış. Yani bu çalışma da, araştırma sonuçlarının gebelikte antidepresan kullanımının otizme yol açtığını ispatlamadığını ortaya koymuş.

Bu detaylı meta analizler, “Antidepresanlar hamileliğin ilk üç ayında kullanıldığında otizmli bebeğe sahip olma riskini yüzde 280 artırıyor” iddiasının yanlışlığını ortaya koyuyor. 

Depresyonun anne ve çocuğa maliyeti ağır

Bu asılsız iddiaları esas alarak, antidepresan tedavisine ihtiyaç duyan annelere ilaç verilmediğinde meydana gelebilecek sonuçları gündeme getirmek de zaruri. 

Gebelik sırasında tedavi edilmeyen depresyonun, hem anne hem de bebek üzerindeki yıkıcı etkileri geniş çapta incelendi ve araştırmalarla kanıtlara dayanarak ortaya kondu. Araştırmalar gebeliğinde tedavi edilmemiş depresyonu olan annelerin, gebelik ve doğumla ilgili istenmeyen sonuçlara maruz kalma olasılığının çok daha fazla olduğunu gösteriyor. Öte yandan anne karnında büyümekte olan bebek, annenin sorunlarından doğrudan etkileniyor; plasenta aracılığıyla bebeğe geçen kortizol, ileriki dönemlerde hem ruhsal hem de bedensel hastalıklara yatkınlığa yol açabiliyor. 

Sonuç olarak, mevcut en iyi kanıtlara dayanan meta analizler, annede antidepresan maruziyetinin otizm ile ilişkili olduğunu göstermiyor. Bu nedenle antidepresan kullanması gereken gebeler, temelsiz bir risk nedeniyle antidepresan kullanımından kaçınmamalı. 

#SalgınVar okuma rehberi

Kara Kutu: Yüzleşme Vakti isimli kitap hakkındaki çalışmaya dair Teyit ekibi tarafından yayınlanan 63 yazı bu rehberde yer alıyor.

Komplo teorileri hakkındaki yazıları okuyarak kitabın içinde düşülen genel yanılgıları anlayabilirsiniz: 

Manisalı eczacıları kim öldürdü?

Komplo Teorileri I: Aşırı şüpheci tutum etrafımızı sardığında

Komplo Teorileri II: Bilimsel görünme çabası

Komplo Teorileri III: Sağlığımızı korumak için ne yapabiliriz?

Bu bölümdeki yazılar Kara Kutu’nun yazım sürecine mercek tutuyor. Kitaptaki kaynak gösterimi, izlenen metodoloji ve tespit edilen intihaller sizi şaşırtabilir. Ayrıca kitapta yer alan ve Yalçın’ın konuşmalarından hareketle oluşturulan safsatalara ve daha fazlasına göz atabilirsiniz: 

Kara Kutu’nun yöntemi – I: Nasıl yazıldı? Nasıl basıldı?

Kara Kutu’nun yöntemi – II: Kaynakça nasıl hazırlanmış?

Kara Kutu’nun yöntemi – III: 30 farklı kaynaktan yapılan intihaller

Korelasyon nedensellik değildir

Kara Kutu’nun ‘kozmik odasındaki’ intihaller

Safsatalar I: Komplo teorilerini safsatalar ile süslemek

Safsatalar II: Hatalı akıl yürütmenin kitabı

Özellikle ‘doğallık safsatasını’ özümsedikten sonra homeopati üzerine iddiaları inceleyebilirsiniz:  

Homeopati: Sulandırılmış Tıp

Kapitalizm homeopatiyi teğet mi geçti? Sektöre genel bakış

ABD’deki en büyük kütüphanelerin homeopati okullarıyla ilişkisi olduğu iddiası dayanaksız

İDDİA 1: Patofizyoloji kürsülerinin 12 Eylül’den sonra kapatıldığı ve yıllardır bu dersin verilmediği iddiası

Türkiye’de tıp eğitimi nasıl kurumsallaştı?

Rockefeller’ın -muhtemelen- girmekte zorlanacağı diyarlarda modern tıp ve tıp müfredatı: Kuzey Kore örneği

Kara Kutu: Yüzleşme Vakti isimli kitabın üçüncü ve dördüncü bölümlerinde yer alan iddiaların ele alındığı yazılar bu bölümde: 

İDDİA 2: ABD ve Avrupa’da Augmentin’in evcil hayvanlarda kullanımının yasaklandığı iddiası

İDDİA 3: 12 yaşındaki her çocuğun kolesterol ilacı alması tavsiye edilmiyor

İDDİA 4: İlaçların farklı ülkelerde daha ucuz olmasının nedeni fiyat politikaları

İDDİA 5: Yan etkileri olan serzone isimli ilacın ‘henüz’ toplatıldığı iddiası

İDDİA 6: Bazı psikiyatrik hastalıklar piyasayı canlandırmak için mi uyduruldu?

İDDİA 7: Beyindeki organik değişimler mutasyon anlamına mı geliyor?

:point_right::skin-tone-2: İDDİA 8: Gebelikte antidepresan kullanımının bebekte otizm riskini artırdığı iddiası

İDDİA 9: Serotonin ile depresyon arasında ilişki yok mu?

İDDİA 10: Sadece çocuklar üzerinde ve belli bir evre için yapılan araştırmanın sonuçları genellenebilir mi?

İDDİA 11: ABD’deki yaygın ölüm sebepleri arasında ilaç yan etkilerinin dördüncü sırada olduğu iddiası

Aşılar kitapta önemli bir yer tutuyor. Çalışmamızın önemli bir kısmı, bu nedenle aşılar hakkındaki iddialara ayrıldı:  

Aşılar bağışıklığı zayıflatıyor mu? Vücudumuzun ‘askerleri’ nasıl çalışıyor?

Aşılarda bulunan maddeler o kadar ‘korkutucu’ mu?

Aşılar etkisiz mi?

Sürü bağışıklığı: ‘Benim çocuğum istersem aşılatmam’ denebilir mi?

KONDA: ‘Aşı zorunlu olmamalı diyenlerin önemli bir kısmı uluslararası şirketlerin bizi hasta etmek istediğini düşünüyor’

Osmanlı’dan günümüze Türkiye’de aşı çalışmaları

İDDİA 12: Türkiye’de ilk aşı kampanyasının 1985’te yapıldığı iddiası

İDDİA 13: Türkiye’de zorunlu aşı uygulaması olduğu iddiası

İDDİA 14: Menenjit aşısının 2013 yılında aşı takvimine eklendiği iddiası

İDDİA 15: Almanya’daki zorunlu kızamık aşısı yasasının ‘kıl payıyla’ kabul edildiği iddiası

İDDİA 16: Almanya’da çocuk doktorlarının yüzde 92’si çocuğunu aşılatmıyor iddiası

Finlandiya İngiltere İrlanda Hollanda ve İsveç’te aşıların zorunlu olmaması ne anlama geliyor?

İDDİA 17: FDA’da görevli Morris’in grip aşısı hakkındaki açıklamayı 2009’da yaptığı iddiası

İDDİA 18: İsrail’de hiç aşı yapılmadığı iddiası

Wakefield I: Aşı ve otizm arasındaki ilişki olduğu iddiaları nereden çıktı?

Wakefield II: Kızamık virüsü için aşı patenti almış

Wakefield III: Otizmli ailelerin avukatlarından para aldı

Aşı ve otizm arasında bağ olduğu tartışmalarını kimler kitleselleştirdi?

Aşı otizm arasında bağ olduğunu söyleyenlerin bilimsellik iddiası

Bugün 50’lerinde olanların çocukluğunda çevrelerinde otizmli çocuk yok muydu? 

İDDİA 19: İki yaşındaki bir çocuğun enjeksiyon yoluyla aldığı civa miktarı 100 gramdan 237 grama yükseldi iddiası

İDDİA 20: Neil Z. Miller aşı karşıtı derneklerle ilişkili

İDDİA 21: Houweling makalesinde aşıların zararlarından bahsetmiyor

İDDİA 22: Prof. Dr. Claire-Anne Siegrist aşının uzun dönemdeki faydalarının bilindiğini belirtiyor

İDDİA 23: Kızamık aşısının kadınların yüzde 55’inde romatoit artrit gelişmesine neden olduğu iddiası

İDDİA 24: Boğmaca aşısından sonra bebeklerin normalden yedi kat daha fazla hayatını kaybettiği iddiası

Difteri tetanoz ve boğmaca aşılarının ani bebek ölümü vakalarıyla bağlantısı yok

İDDİA 25: Aşıların kısırlığa neden olduğunu gösteren bir kanıt yok

İDDİA 26: Aşılarda kullanılacak antijenleri patent sınırlamaları mı belirliyor?

İDDİA 27: Gluten ve kazeinin otizme yol açtığını gösteren bulgu yok

Aşı üretimi kâr maksimizasyonuna dayanıyor ve bu halk sağlığını tehdit ediyor

Facebook’un reklam politikası Kara Kutu’daki aşı karşıtı iddiaların yayılımını engelledi mi?

Son olarak Kara Kutu’da modern tıbbın karşısına anti kapitalizmin konduğunu görüyoruz. Tıp ve anti kapitalizm ilişkisine dair yazılar aşağıdaki gibi:

Sosyalist deneyimlerde modern tıp: Sovyetler Birliği

Tıbbi enternasyonalizm: Küba

Bastırılmış bir deneyim: Allende ve Şili

Yazar

Teyit & Türk Psikiyatri Derneği

Kaynaklar

Zhou ve arkadaşları, Association between maternal antidepressant use during pregnancy and autism spectrum disorder: an updated meta-analysis, Mart 2018

Dragioti ve arkadaşları, Association of Antidepressant Use With Adverse Health Outcomes A Systematic Umbrella Review, 2019

Stroud ve arkdaşları, Prenatal major depressive disorder, placenta glucocorticoidand serotonergic signaling, and infant cortisol response, 2016 

Goldstein ve arkadaşları, Etiologic specificity of waking Cortisol: Links with maternal history of depression and anxiety in adolescent girls, 2017

Tabb ve arkadaşları, Views and experiences of suicidal ideation during pregnancy and the post partum:findings from interviews with maternal careclinic patients, 2013                                                                             

Kapak görseli: Lauréne Boglio                        

 

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Yazar

Teyit & Türk Psikiyatri Derneği

Kaynaklar

Zhou ve arkadaşları, Association between maternal antidepressant use during pregnancy and autism spectrum disorder: an updated meta-analysis, Mart 2018

Dragioti ve arkadaşları, Association of Antidepressant Use With Adverse Health Outcomes A Systematic Umbrella Review, 2019

Stroud ve arkdaşları, Prenatal major depressive disorder, placenta glucocorticoidand serotonergic signaling, and infant cortisol response, 2016 

Goldstein ve arkadaşları, Etiologic specificity of waking Cortisol: Links with maternal history of depression and anxiety in adolescent girls, 2017

Tabb ve arkadaşları, Views and experiences of suicidal ideation during pregnancy and the post partum:findings from interviews with maternal careclinic patients, 2013                                                                             

Kapak görseli: Lauréne Boglio