Galatasaray, Star Gazetesi ve “Monacoduk” manşeti

Sporla ilişkili asparagas haberleri mercek altına aldığımız yazı dizimizin dördüncü bölümünde, Star Gazetesi’yle özdeşleşen “Monacoduk” manşetinin izini sürüyoruz.

Yıllardır futbol takipçileri arasında konuşularak şehir efsanesine dönüşen ve Galatasaray’ın zorlu geçen bir Monaco maçına atıf yaptığı iddia edilen “Monacoduk” manşeti Star Gazetesi tarafından kullanılmadı. “Monacoduk” manşetinin kullanıldığına dair internette dolaşan iddialar, 12 Eylül 2000’de oynanan Galatasaray-Monaco maçından sonra Star Gazetesi’nin söz konusu manşeti kullandığı yönünde. Ancak bahsi geçen iddiaların herhangi birinde manşeti kanıtlayacak herhangi bir görsel sunulmuyor.

İki kulüp arasında yapılan karşılaşmalara bakıldığında, Galatasaray’ın Monaco’yu 1989 Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası Çeyrek Finali ilk maçında ve 2000 yılında oynanan Şampiyonlar Ligi Grup Maçlarında iki defa mağlup ettiği görülebiliyor.

12 Eylül’de oynanan ve Galatasaray’ın Monaco’yu 3-2 yendiği maçın ardından, 13 Eylül’de Star Gazetesi tarafından atılan manşet ise “MONAKOMA” şeklinde. İddia edildiği gibi “Monacoduk” şeklinde bir manşet atılmamış. Ayrıca bu noktada manşetin “koma” kısmının kırmızı olarak renklendirildiği dikkati çekiyor. Yani manşetin maçın zorlu geçmesine istinaden atıldığını söylemek mümkün. Milli Kütüphane Süreli Yayınlar Bölümü’nden ulaştığımız gazetenin yine 13 Eylül tarihli sayısının spor bölümünde de böyle bir manşet görülmüyor. Ayrıca gazetenin 11, 12 ve 14 Eylül tarihli sayılarında da “Monacoduk” şeklinde bir manşet bulunmuyor.  

Dönemin spor gazeteleri ve diğer gazetelerinin de manşetlerini kontrol ettik. Örneğin, Fanatik Gazetesi galibiyet sonrasında “Aslan Söke Söke” manşetini kullanmıştı. Fotomaç Gazetesi ise “Prens Gitti Kralı Gelsin” manşetiyle çıkmıştı. Bunlara ek olarak Hürriyet, Radikal, Takvim, Sabah, Yeni Şafak, Posta ve Akşam gibi gazetelerin de 13 Eylül 2000 tarihli sayılarında “Monacoduk” şeklinde bir manşet bulunmuyor.

Elbette birgün Türk takımlarının oynadığı ve galip geldiği başka bir Monaco maçından sonra böyle bir başlığın atılma ihtimali var. Fakat iddia edildiği ve insanların hatırladığı üzere 13 Eylül 2000 sayılı Star Gazetesi’nin manşetinin “Monacoduk” olmadığını söylemek mümkün.

Star Gazetesi’nin ”Monacoduk” şeklinde bir başlık attığı iddiası akademik makalelerde dahi yer aldı. Örneğin Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi’nin, 2015 Nisan tarihli sayısında yayınlanan “Türkiye’de Futbolla İlgili Yazılı Medyada Kullanılan Argo, Küfür ve Savaş Metaforlarının İncelenmesi” başlıklı makalede söz konusu manşetin, 29 Eylül 2010’da Galatasaray-Monaco maçından sonra atıldığı belirtiliyor. Ancak o sezon iki takım karşılaşmamış üstelik Galatasaray Avrupa Ligi’ne katılamadan ön elemede elenmişti. Ayrıca 29 Eylül 2010 tarihli Star Gazetesi’nin manşeti “Vatan İçin Yaptık, Millet Ağlasın” şeklindeydi.

Ayrıca çalışmada teyit.org’un daha önce yayınladığı ve gerçekte olmadığını kanıtladığı “Skib Bıraktı” manşetinin de yer aldığını görmek mümkün.

Mandela Etkisi

Aslında insanların hiç atılmamış bir manşeti gerçekten kullanılmış gibi kabul etmesi Mandela Etkisi’ne güzel bir örnek olarak verilebilir. Adını Güney Afrika Cumhuriyeti’nin ilk siyahi devlet başkanı olan aktivist Nelson Mandela’dan alan etki, geçmişte yaşanan olayları yanlış hatırlama olarak tanımlanabilir. Başka bir deyişle Mandela etkisi, fazlaca gerçek sandığımız hatta gerçekliğinden kesin olarak emin olduğumuz şeylerin tersi çıkması ya da aslında hiç olmaması durumlarını da işaret ediyor. Etkinin ortaya çıkması ise adından da anlaşılacağı gibi 1980’li yıllarda hapiste bulunan Nelson Mandela’nın kamuoyu tarafından ölmüş olduğunun düşünülmesine dayanıyor. Mandela gerçekte 2013 yılında hayatını kaybetmişti.

Psikoloji’de bu durumla ilgili bir kategori de bulunuyor. Konfabulasyon (Masallama) olarak adlandırılan bu durum kişinin zihnindeki boşlukları masallar uydurarak doldurması veya olmamış şeyleri olmuş gibi anlatması durumu olarak açıklanıyor.

Doğrulama sitesi Snopes’un Mandela Etkisini ele aldığı 26 Temmuz 2016 tarihli bir yazısına da ulaşılabiliyor. Yazıda etkinin isim babası olarak olarak Fiona Broome gösteriliyor ve etki bir olgu ve olayın yanlış hatırlanması olarak tanımlanıyor. Yazıda ünlü hamburger şirketi McDonald’s’ın bazen insanlar tarafından MocDonald’s şeklinde hatırlandığı gibi örneklere de ulaşılabiliyor.

Çoğu insan masa oyunu Monopoly’nin logosundaki adamı gözlüklü olarak hatırlarken aslında logodaki adam gözlüksüz.

İnsanların aslında hiç olmamış bir manşeti atılmış gibi düşünmesinin ya da akıllarda böyle bir manşetin dolaşmasının Türkiye’deki spor basınının “sabıkasının” kabarık olmasından kaynaklandığını söylemek yanlış olmaz. Galatasaray’ın İngiliz temsilcisi Leeds United’ı eleyerek UEFA kupasında finale çıkmasının ardından, Star Gazetesi’nin 21 Nisan 2001 tarihli gazetesi fantastik gazete başlıklarına örnek olarak verilebilir. Gazete, minik bir kelime oyunu yaparak “Dingiltere” manşetiyle çıkmıştır.

Benzer şekilde Fanatik Gazetesi’nin Hırvatistan-Türkiye maçı öncesinde attığı 20 Haziran 2008 tarihli “Bunlara Bi Çakmak Lazım” manşeti de dikkat çekici. Türkiye’deki gazetelerin benzer şekilde attığı gazete manşetleri elbette bunlarla sınırlı değil.


Sonuç olarak, okurların ister istemez zihinlerine sirayet eden bu tür örnekler, gerçekte hiç atılmamış bir manşeti dahi gerçekmiş gibi ya da farklı şekillerde hatırlamalarına sebep olabiliyor.  

5. Bölüm – 8 Mart 2018
Spor Basını hakkında akademi ne düşünüyor?