Fotoğraftaki Afrika’dan getirilip okullarda satılan bir uyuşturucu mu?

İDDİA: Afrika’dan getirilen ve okullarda öğrencilere satılan uyuşturucu

YANLIŞ

Facebook’ta 21 Şubat 2019’da “Afrikadan getirilen bu uyuşturucuya dikkat! Okullarda öğrencilere satılıyor. Polis bu konuda eğitimsiz. Çocuklarınızın cebinde buna benzer bir şey bulursanız mutlaka en yakın karakola gidin!” ifadeleriyle bir bitki tohumunun görseli yaklaşık 35 bin defa paylaşıldı.

Ancak görseldeki bitki halk arasında kene otu olarak bilinen “hint yağı bitkisinin” (Ricinus communis) tohumlarını gösteriyor. Bitkinin tohumlarındaki zehirli “ricin” maddesinin oldukça zararlı olduğu biliniyor. Ricin, insan vücudunda zehirlenmeye sebep olabiliyor. Hint yağı bitkisinin şimdiye kadar Türkiye’de herhangi bir uyuşturucuda kullanıldığı bilgisine ise ulaşılamıyor. Ayrıca bitki Amerika Gıda ve İlaç Dairesi tarafından onaylanmış ve yasal olarak piyasada bulunabiliyor. Hint yağı çoğunlukla endüstride, geleneksel tıpta ise ağrı kesici ve kolonoskopik müdahalelerde kullanılıyor.

Görselde görülen tohumlar hint yağı bitkisine ait

Hindistan’dan çevrimiçi ticaret yapılabilen Trade India isimli internet sitesinden iddia görsele ulaşılabiliyor. Buradan görseldeki tohumların halk arasında “kene otu” olarak bilinen Latince adı Ricinus communis olan hint yağı bitkisine ait olduğu anlaşılıyor.

Hindistan’ın Uttar Paradesh Eyaletinden satın alınabilen hint yağı bitkisi tohumun görselinin iddia görselle aynı olduğu görülebiliyor.

Hint yağı ve bitki tohumları

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Sağlık Bakanlığına bağlı Gıda ve İlaç Dairesinin (FDA) internet sitesindeki bilgilere göre hint yağı bitkisi daire tarafından onaylı ve piyasada yasal olarak bulunabiliyor.

Piyasada bulunan ilaçların biyoteknik ve farmakolojik özellikleri ile ilgili bilgilerin bulunduğu Drug Bank’ta söz konusu bitkinin yağının (custor oil:kene otu yağı) FDA’dan onaylı olduğu tekrar ediliyor ve piyasada bulunabileceği ifade ediliyor.

Emniyet Genel Müdürlüğü kayıtlarında hint yağının uyuşturucu etkisine dair bir bilgi yok

Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM) tarafından Haziran 2018’de yayımlanan Türkiye Uyuşturucu Raporu’nda Türkiye’de ticareti yapılan uyuşturucuların bir listesine yer veriliyor. Bu listede kene otu/hint yağı bitkisi yer almıyor. Fakat Afrika ülkeleri, raporun 12. sayfasında Türkiye’ye en çok uyuşturucu ticaretinin yapıldığı rotalardan biri olarak tanımlanan “Güney Rotasına” dahil ediliyor. Ama yine de bu ülkelerden Türkiye’ye yasal olmayan yollardan getirilen maddeler arasında iddia konusu bitkinin ismine rastlanmıyor.

Teyit, konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi almak için EGM Narkotik Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığına ulaştı. Yetkililer konudan haberdar olmadıklarını ve Narkotik Soruşturma Birimine ihbarda bulunulduğu takdirde bir araştırma yapılabileceğini belirtti. Bunun üzerine ilgili birime elektronik posta yolu ile ulaşılmaya çalışıldı fakat şu ana kadar bir yanıt alınamadı.

Ayrıca Narkotik Daire Başkanlığının resmi internet sitesinde bazı uyuşturucu maddeleri satan ve bulunduranlara dair yapılan operasyonların bilgileri yer alıyor. Burada da iddia konusu maddenin ismi geçmemekte.

Avrupa Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezinin 2017 yılı Avrupa Uyuşturucu Raporunda ise uyuşturucu ticareti yapılan çeşitli yasadışı maddeler anlatılırken iddia konusu bitki tohumlarının ismi geçmiyor. Lizbon’da bulunan Avrupa Birliği (AB) Uyuşturucu Ajansının aktardığı 2018 yılı notlarında da birçok uyuşturucu maddenin ismi ve ticaret yolları aktarılıyor ama yine söz konusu bitki tohumunun ismine yer verilmiyor.

Hint yağının içerisindeki ricin maddesi oldukça zehirli

Türkiye’de de bu bitki hakkında yayımlanmış çok sayıda makaleye ulaşılabiliyor. Uludağ Üniversitesi Ziraat Dergisinde 2011’de yer alan bir makalede bitkinin zehirli özelliklerinden bahsediliyor. Makaleye göre bitki tohumları içerisindeki zehirli “ricin” maddesi (ricin alkaloidi) insan ve hayvanlarda zehirlenmelere yol açabiliyor. Fakat makalede bitkinin uyuşturucu gibi amaç dışı bir kullanımından bahsedilmiyor.

Söz edilen ricin maddesi toz haline getirilerek insanlara zarar vermek amaçlı kullanılabiliyor. Nisan 2013’te ricin maddesinin tozları mektup zarflarına sürülüp ABD Eski Başkanı Barack Obama’nın ofisine gönderilmişti. Ricin tozlarının insan vücudundaki etkisi bitkinin tohumlarından daha uzun sürede etkisini gösteriyor. ABD Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezlerinin internet sitesinde ricin hakkında bilinmesi gerekenler sıralanıyor. Buna göre ricin herhangi bir uyuşturucu yapımında kullanılmıyor ama hem toz halinin hem de maddenin elde edildiği bitki tohumlarının direkt olarak ağız yoluyla alınmaması gerektiği belirtiliyor.

The Guardian’da 2015’te İngiltere’deki bir kişinin karanlık internet (dark web) üzerinden toz halinde ricin satın aldığı haberi yayımlanmıştı. İngiltere’de ricin maddesinin toz halinin endüstriyel ve tıbbi amaçlar dışında bulundurulması yasaklanmış.

Ayrıca Ankara Üniversitesinde sadece hint yağı bitkisi ile ilgili yazılmış 74 sayfalık yüksek lisans tezinde de hiçbir şekilde uyuşturucu yapımı ile ilgili bir bilgiye yer verilmiyor.

Hint yağı bitkisinin ağızdan doğrudan tüketilmemesi gerekiyor

Hint yağı bitkisi Avustralya’da “zehirli bitki” olarak kabul ediliyor ve üretimi için onay alınması gerekiyor. Bunun sebebi ise bitkinin tohumlarının 8-10 tanesinin bile ölümcül olabilmesi. Amerikan Ulusal Sağlık Enstitüleri ve Tıp Kütüphanesinden (NCBI) ulaşılabilen bir makaleye göre bitki tohumları toksik (zehirli) özellikleri nedeniyle insan ve hayvan bedeninde çeşitli enzimlerin çalışmasını engelleyebiliyor. Bu sebeple kullanılırken dikkatli olunması gerekiyor. İnternetteki çeşitli bilimsel çalışmalardan da tohumlarının direkt ağız yoluyla alınmasının insan sağlığı açısından oldukça tehlikeli olduğu ifade ediliyor.

Science Direkt’te yer alan bir makalede Afrika’da üretilen tıbbi bitki çeşitleri inceleniyor ve  hint yağı bitkisinin tohumları dünyadaki en zararlı bitkiler arasında sayılıyor.

“…Ricinus communis, insanlar için dünyadaki en zehirli bitki olarak sınıflandırılmaktadır.”

Hint yağı bitkisi dağıtımı genelde Hindistan, Brezilya ve Çin üzerinden yapılıyor

Dünya üzerinde ekildikleri bölgelerde bulunan canlıları zehirleyebilen bitkilerin listesinin yer aldığı CABİ’den söz konusu bitki tohumunun herhangi bir uyuşturucu yapımında kullanılmadığı fakat ekildiği bölgede dikkatli olunması gerektiği ifade ediliyor. Çünkü hint yağı bitkisi ekildiği bölgede bulunan diğer bitkilerin gelişim süreçlerini etkileyebiliyor. Ayrıca CABİ’deki diğer bilgilerden hint yağı bitkisinin dağıtımının Afrika kıtasından da yapıldığı anlaşılıyor. Sitede yer verilen haritadan hint yağının dağıtımının genelde Hindistan, Brezilya ve Çin’de yoğunlaştığı görülebiliyor.

Hint yağı bitkisinin dağıtımının yapıldığı bölgeler

Hint yağı bitkisinin kullanım alanları

Science dergisinde yayımlanan konu hakkındaki bir yazıya göre hint yağı endüstriyel olarak mobilya gibi ürünlerin yapım sürecinde yapıştırıcı madde olarak kullanılabiliyor. Bunun yanında WebMD’deki bilgilere göre Antik Mısır’dan beri hint yağı bitkisinin tıbbi amaçlarla cüzzam, frengi ve kabızlık gibi rahatsızlıkların tedavilerinde kullanıldığı ifade ediliyor. Yine aynı sitede bitki tohumunun kolonoskopi esnasında kullanılabileceği de belirtiliyor.

Aynı iddia daha sonra uyuşturucunun okullardaki Suriyeli öğrenciler tarafından dağıtıldığı şeklinde sosyal medyada yayılmaya başladı. Fakat zaten böyle bir uyuşturucu bulunmadığı ve fotoğraf da hint yağı bitkisinin tohumlarını gösterdiği için söz konusu iddia da doğru değil denebilir.

SON GÜNCELLEME:

  • İddianın sosyal medyada yeni yayılma biçimi eklendi. (20 Mayıs 2019 / 14.20)

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Trade India, Bitkinin ticaretinin yapılabildiği internet sitesi

FDA, Bitkinin Amerika’da yasal olduğunu gösteren belge

Avustralya Birincil Endüstriler Departmanı, Bitkinin satışının Avustralya’da sınırlı olduğunu belirten yazı

Amerikan Ulusal Sağlık Enstitüleri ve Tıp Kütüphanesi, İlgili makale

Science Direct, Bitkinin zararlarının anlatıldığı bilimsel makale

CABİ, Hint yağı bitkisinin dağıtım merkezleri ve çevresindeki bitkilere verdiği zararların aktarıldığı yazı

Dergi Park, Hint yağının özellikleri ve önemi konulu makale, 2011

Ankara Üniversitesi, Hint yağı konulu yüksek lisans tezi

Drug Bank, Bitkinin tohum ve yağının ilaç endüstrisinde kullanımının aktarıldığı bilgiler

Türkiye 2018 Uyuşturucu Raporu

Avrupa 2017 Uyuşturucu Raporu

Lizbon Uyuşturucu Ajansı, 2018 Notları

EGM, Narkotik Şube Müdürlüğü Daire Başkanlığı

WebMD, Bitki hakkında ayrıntılı bilgiler

Science Dergisi, Hint yağı hakkında bilgiler

Populer Science, Ricin zehirlenmesi hakkında bilinmesi gerekenler

National Geographic, Breaking Bad’te ricin zehirlenmesi

Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri, Ricin fact-sheet

Independent, İngiltere’deki ricin yasağı

Narkotik Şube Müdürlüğü Daire Başkanlığı ile yapılan telefon görüşmesi, 25 Şubat 2019 / 15:45