Fotoğrafın işgal yıllarında İstanbul’da çekildiği iddiası

İDDİA: Fotoğraf işgal yıllarında İstanbul ahalisinin üstünü arayan Britanyalı askerleri gösteriyor. 

YANLIŞ

Sosyal medyada ve bazı sitelerde uzun zamandır dolaşan, daha önce Teyit’e ihbar olarak da gönderilen bir fotoğrafın, işgal yıllarında İstanbul’da üstlerini arayan İngiliz askerlerden hoşnut ahaliyi gösterdiği öne sürülüyor. Siyah beyaz fotoğrafta, askeri giyimli iki kişi ile üstü aranmakta olan sivil ve geleneksel giyimli insanlar görünüyor. 

Ancak iddia yanlış. Fotoğraf 1920 yılının 8 Nisan’ında Kudüs’te çekilmiş.  

Fotoğrafın orijinali kongre arşivinde 

Fotoğraf tersine görsel arama yoluyla aratıldığında, Vikipedi’deki Nebi Musa ayaklanması sayfasına ulaşılıyor. Burada paylaşılan fotoğrafın altında kaynağı da gösterilmiş. Kaynağı teyit etmek için Amerikan Kongresi Kütüphanesi’nin dijital arşivine gittiğimizde, fotoğrafın orijinal haline erişebiliyoruz

Burada fotoğrafın bir künyesi de var. Künyeye göre fotoğraf, 1920 yılının 8 Nisan’ında Kudüs’te bölgedeki Amerikan kolonisinin fotoğraf departmanı tarafından çekilmiş. G. Eric ve Edith Matson Fotoğraf Koleksiyonu’nda yer alan parça, daha sonra Kongre Kütüphanesi’ne bağışlanmış. 

Fotoğraf stok görsel sitesi Alamy’nin Fransızca edisyonunda da aynı açıklama ile yer alıyor. 

Fotoğraf Yafa kapısında çekilmiş olmalı 

Fotoğraf Kudüs’te çekildiği ve yerli halkı kontrolden geçiren İngiliz askerleri gösterdiğine göre, eski şehrin kapılarından birinde çekilmiş olmalı. Google Maps üzerinde şehrin kapılarını tek tek gezdiğimizde, fotoğrafın çekildiği mekanın halen korunmuş detaylarıyla uyuşan kapının, Yafa kapısı olduğunu görüyoruz. Fotoğraf buradaki kontroller sırasında çekilmiş olmalı. İstanbul’un sur kapılarını gezdiğimizde ise benzer bir arka plana ulaşamıyoruz. 

Arşivlerde bir gezinti yaptığımızda, fotoğrafta İngiliz askere üst aramasında eşlik eden başı sargılı askerin ise, Hintli şikh memurlardan biri olduğunu görüyoruz. Britanya imparatorluk ordusunda görevli şikh memurların Çanakkale Savaşı’na katıldığı, işgal yıllarında Türkiye’de de görev yaptıkları biliniyor. 

İstanbul, itilaf güçlerince 16 Mart 1920’de resmen işgal edilmiş, işgal 1923 yılına kadar devam etmişti. 

Osmanlı 1918 yılında Filistin topraklarını kaybettikten sonra bölgenin kontrolü Britanya İmparatorluğu’na geçmiş, Yahudi toplulukları ise daha da öncesinde Filistin’e yerleşmeye başlamıştı. 1920 yılında bölgedeki bu göçmenleri istemeyen ve siyonist olarak gören Müslümanlarla, Yahudiler arasında yaşanan gerginlik ayaklanmaya dönüştü. Bölge 25 Nisan 1920’de alınan Milletler Cemiyeti kararıyla, Britanya’nın resmi manda idaresine verildi. 

Sonuç olarak iddia konusu fotoğraf İstanbul’da değil, 1920 yılında Kudüs’te çekildi. İddia yanlış bilginin yedi türünden hatalı ilişkilendirmeye örnek. 

Kaynaklar 

Wikipedia, 1920 Nebi Musa riots

Library of Congress, Prints and Photographs Online Catalogue, Arab-Jew riots, 1920 

Alamy Images, Arab-Jew 1920 émeutes, Moyen-Orient 

Google Maps, Kudüs şehir surları

National Archives of United Kingdom, Visuals

Britanya devleti, Basın bülteni, Government backs new memorial to Sikh servicemen, 30 Ocak 2018 

Sikhnet.com, First Sikhs Remembrance Visit to Helles Memorial in Gallipoli, 26 Ekim 2015 

Dr. Can Erdem, İtilaf Devletleri’nin İstanbul'u Resmen İşgali ve Faaliyetleri, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, ss.677-693, 2005 

BBC Türkçe, Nakba nedir: 1799'dan günümüze Filistin tarihi ve Orta Doğu sorunu, 17 Mayıs 2018

Taha Kılınç, Arap-İsrail Savaşları ve Bölgesel Etkileri, BİSAV, 2018

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar 

Wikipedia, 1920 Nebi Musa riots

Library of Congress, Prints and Photographs Online Catalogue, Arab-Jew riots, 1920 

Alamy Images, Arab-Jew 1920 émeutes, Moyen-Orient 

Google Maps, Kudüs şehir surları

National Archives of United Kingdom, Visuals

Britanya devleti, Basın bülteni, Government backs new memorial to Sikh servicemen, 30 Ocak 2018 

Sikhnet.com, First Sikhs Remembrance Visit to Helles Memorial in Gallipoli, 26 Ekim 2015 

Dr. Can Erdem, İtilaf Devletleri’nin İstanbul'u Resmen İşgali ve Faaliyetleri, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, ss.677-693, 2005 

BBC Türkçe, Nakba nedir: 1799'dan günümüze Filistin tarihi ve Orta Doğu sorunu, 17 Mayıs 2018

Taha Kılınç, Arap-İsrail Savaşları ve Bölgesel Etkileri, BİSAV, 2018