Emekli Dosyası II: Türkiye ve diğer ülkelerin kıyaslamaları

Türkiye’de emekliliğin sorunlarını ele aldığımız dosyanın ilk bölümünde, Türkiye’de emekliliğin temel iki problemi olan emeklilikte yaşa takılanlar ile ek gösterge sorunlarına değindik. Bu bölümdeyse, bazı ülkelerdeki emeklilik sistemlerini Türkiye ile kıyaslayacak; yanı sıra otomatik katılım sistemi gibi konulara değineceğiz.

Basın İlan Kurumu’nun açıklamasına göre, Türkiye’de yaklaşık 12 milyon 324 bin 186 kişi devletten emeklilik, malullük, ölüm aylığı ile dul ve yetim maaşı alıyor. Buna karşılık, yalnız 22 milyon 407 bin 415 sigortalı çalışan var. Sosyal güvenlik kurumlarının dengeyi sağlayabilmesi için öne sürülen ideal orana göre, her bir emekliye dört sigortalı çalışan düşmesi gerekiyor. Fakat eldeki veriler Türkiye’de her bir emekliye 1,63 sigortalı çalışan düştüğünü gösteriyor.

Türkiye’deki emekliler, sayısal olarak başka ülke nüfuslarıyla karşılaştırıldığında ise tablo daha da netleşiyor. Türkiye’deki emeklilerin toplam sayısı, bazı ülkelerin nüfuslarından daha fazla. Türkiye’deki yaklaşık 12 milyon emekli maaşı alan kişi, Belçika’nın toplam nüfusuna neredeyse eşdeğer ve Danimarka ve Finlandiya’nın nüfuslarının neredeyse iki katı

Emeklilik refahında İskandinav ülkeleri önde 

Maddi refah endeksinde İskandinav ülkelerinin başarısı belirgin bir şekilde öne çıkıyor. Aslında İsveç, Norveç, Danimarka, Finlandiya ve İzlanda, uzun zamandır listenin üst sıralarını kimseye kaptırmıyor. Kazanç eşitliği çoğu ülkeye göre yüksek olan bu ülkelerde sosyal güvenlik sistemi ve ekonomi örnek teşkil ediyor. Neredeyse tüm alt kırılımlarda yüksek sıralarda bulunan İskandinav ülkeleri, emeklilerin refahı, açısından en iyi ülkeler.

Küresel Emeklilik Endeksi, emeklinin refahını, ülkelerin geçmişi, bugünü ve tahmini geleceğiyle, ekonomik gelişmesi, politikası, siyasal ve demografik değişikliklerini göz önüne alarak oluşturuluyor. Yaşlı nüfus bağımlılığı, enflasyon, vergi baskısı, kazanç eşitsizliği, işsizlik, mutluluk, çevresel faktörler, su ve hijyen, biyolojik çeşitlilik, yaşam beklentisi, sağlık yatırımları gibi unsurların tamamı, değerlendirmede devreye giriyor ve ortaya bütüncül bir refah resmi çıkıyor. Bu hesaplamayla, 44 ülkeden oluşan listede, İzlanda ilk sırada, İsviçre ise ikinci

Türkiye ise 44 ülkeden oluşan bu listeye ancak 40. sıradan girebiliyor. Daha kötü olan haberse, Türkiye’nin aynı listede 2017 ve 2018 yıllarında 39. sırada oluşu. Sıralamadaki düşüklüğün sebebiyse, emeklilerin sağlık harcamalarındaki yükseklik, yaşam süresi beklentisi ve yaşam kalitesi standartları. 

İskandinavya’da ortalama emeklilik yaşı 65 

Peki nasıl oluyor da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın “İskandinavya ülkeleri bu sistemle battı” dediği ülkeler emeklilikte imrenilen bir sisteme sahip olabiliyor? Bu soruya yanıt vermek için önce Erdoğan’ın iddiasını didiklemek gerek. 

Konu emeklilik olduğu için, bu ülkelerde tüm çalışanları kapsayan bir emeklilik sisteminin oturduğu II. Dünya Savaşı sonrasına baktık. İskandinav ülkelerinde emeklilik sistemleri farklı tarihlerde yerleşse de, hepsinde ortak olan, sendikaların mücadelesi sonucu başlangıçta yalnız özel sektördeki beyaz yakalıları kapsayan özel emeklilik sistemlerinin yerini, zamanla tüm çalışanları kapsayan kamusal emeklilik sisteminin almış olması. 

“Uzun 60’lar” denen refah yıllarının ardından, 1973-74 senelerinde dünya çapında bir ekonomik kriz ve stagflasyon yaşandı. Dünya savaş sonrası refah yıllarının getirileri sayesinde değişmişti, gençler artık iş piyasasına daha geç giriyor, insan ömrü uzuyor ve emeklilikte geçen yıllar sürdürülebilirliği tehdit edecek şekilde artıyordu. Mevcut emeklilik sistemi üzerindeki baskı, 80’li yıllardan sonra daha da arttı. Başta İskandinavya ülkeleri olmak üzere, tüm refah devletlerinde emeklilik yaşları kademeli olarak artırıldı. Bu reformlar yapılırken, zaman zaman İskandinav ülkelerinde de kanunlar geri yürütüldü.

Şu anda bu ülkelerin hepsinde halen sosyal bir emeklilik sistemi var; yanı sıra özel bireysel emeklilik sistemleri de mevcut. 

Türkiye emeklilikte ortalamanın dahi gerisinde 

Dünya emeklilik sistemlerinin her yıl beş farklı ölçeğe göre mukayese edildiği Melbourne Mercer Global Pensions Index’e göre, dört İskandinavya ülkesi, en iyi emeklilik performansını sergileyen 10 ülke içinde yer alıyor. İndeksin birincisi de, 80,2 puan alan ve yine bir İskandinavya ülkesi olan Danimarka. Türkiye’nin skoru 42 ve bu haliyle ortalama skor olan 59,3’ün de gerisindeyiz. Bu skor bizi, yaşlı refahı ile sürdürülebilirlik arasındaki denge açısından en geri ülkelerin yer aldığı “D” sınıfına sokuyor. Bu ülkelerle Türkiye’nin skorunu yan yana koyduğumuzda ise şu tablo ortaya çıkıyor: 

İskandinav ülkelerinde yıpratıcı işler için erken emeklilik uygulaması mevcut. Diğer yandan 2000’li yıllardan itibaren emeklilikle ilgili yapılan değişiklikleri izleyebildiğimiz bir makalede, İskandinav ülkelerinde herhangi bir erken emeklilik düzenlemesi yapıldığı bilgisine ulaşamıyoruz. 

Ülkeler emeklilik sistemleri yüzünden battı mı?

İskandinav ülkeleri, dışa açık liberal ekonomiler ve dünya çapında yaşanan krizlerden etkileniyorlar. Ancak bu ülkelerden herhangi biri “batmak” sayılabilecek derinlikte bir kriz yaşamadı. Örneğin Norveç, II. Dünya Savaşı’ndan sonraki en derin krizini 1988-92 arasında yaşadı. Ancak krizin nedeninin emeklilik sistemi değil, regüle edilmemiş finans piyasası olduğu biliniyor. Türkiye de benzer bir krizi 2001’de yaşamış ve ardından finans piyasalarının regüle edilmesi için ciddi bir reform sürecine girilmişti. 

Bu ülkelerdeki emeklilik fonlarının 2008’deki global krizden olumsuz etkilenmesinin sebebi ise, erken ya da geç emeklilik değil, emeklilik fonlarının yatırıldığı finansal araçların dünya çapında yaşadıkları krizdi. Krizden toplam değerleri 27 trilyon dolar olan tüm emeklilik fonları etkilendi. İskandinav ülkelerine has bir hasar söz konusu değildi. Hatta emeklilik fonları krizden en çok etkilenen ülkeler arasında, bir İskandinav ülkesi bulunmuyordu. (Sırayla, İrlanda, Avustralya, ABD, Belçika, Kanada, Macaristan, İzlanda ve Japonya emeklilik fonları krizde yüzde 20 ve üzerinde değer kaybetti.)   

Batmak anlamına gelecek kadar derin bir kriz yaşayan bir İskandinav ülkesi olmasa da, Erdoğan İzlanda’yı kast etmiş olabilir. Ancak İzlanda’da da durum farklı değil. İzlanda’da, diğer OECD ülkelerinden farklı olarak, özel emeklilik fonlarının miktarı, kamu fonlarından daha yüksekti. Toplam emeklilik fonlarının yüzde 84’ünü özel fonlar oluşturuyordu. Kamunun emeklilik harcamaları GSYİH’nın yalnızca yüzde 2’sinden ibaretti. 2008’de bu fonların değerlendirildiği türev finansal araçlar dünya çapında krize girince, İzlanda özel emeklilik fonları kısa sürede eridi; 621 milyon dolarlık fon kaybı yaşandı. Yani yaşanan, bankacılık sisteminin arızalarının emeklilik fonlarını etkilemesiydi; emeklilik sistemi bizatihi krizin kaynağı sayılamazdı. İzlanda’da o dönem yapılmış bir erken emeklilik düzenlemesiyse zaten yoktu.  

Maaşları kıyasladığımızda tablo ne durumda?

Emeklilerle ilgili genel tabloda ise her zaman en konuşulan başlık maaş miktarları ister istemez. Ülkelerin maaşları ve yaşam koşullarına ilişkin bir kıyaslama bu yüzden daha da önem kazanıyor. Her ülkenin muhakkak kendi şartları, vergi oranları gibi hesaplamaları değiştiren unsurları var, ama en azından standart hesaplama yapan bazı tabloları esas alabiliriz.

Ülkelerde maaş miktarlarını tek bir kur cinsine endeksleyen OECD tablosundan hareketle ülkelerde aylık maaş miktarını ortalama olarak görebiliriz. (Tablodaki veriler Euro cinsinden alındı ve TL için verilen değer 5 Aralık 2019 Euro kuru ile hesaplandı)

OECD tablosundaki verileri standart kabul ederek bazı hesaplamalarla bir miktar kıyaslama yapmak mümkün olabilir. Ancak burada ilk altı çizilmesi gereken şey, OECD’nin tablosunda yer alan Türkiye verileri olmalı. Emekli maaşları OECD’de göründüğünden daha düşük de olabilir ancak belli bir standart yakalamak adına mevcut tablo en azından fikir verici olacaktır. 

Veriye göre ortalama emekli maaşı aylık olarak Türkiye 3 bin 910, Almanya 26 bin 957, Yunanistan 11 bin 314, İtalya 16 bin 689, Fransa 21 bin 32 TL. Bu hesaplamayı yaparken ise OECD’nin verdiği değerleri aylığa bölüp 5 Aralık 2019 euro kuru olan 6,40 TL ile çarptık ve Türk lirasına çevirdik. Ancak ülkelerin brüt maaşlarından yapılan bu hesaplamalanın gerçeğe daha yakın sonucu vermesi için OECD tarafından sıkça kullanılan ve emeklilerin hayat standardını ölçebileceğimiz brüt ikame oranı ile çarpılması gerekiyor. Türkiye için bu oran yüzde 67,4, Almanya için yüzde 38,7, Yunanistan için 49,9, İtalya için yüzde 79,5, Fransa için 60,1. Yukarıda hesapladığımız maaşları bu oranlarla çarpınca ülkeler arasında birbirine yakın ve aylık olarak ölçülebilecek bir standart yakalamak mümkün. Hesaplama sonucunda emeklilerin aylık maaşı, Türkiye 2 bin 635, Almanya 10 bin 432, Yunanistan 5 bin 645, İtalya 13 bin 268, Fransa 12 bin 640 lira diyebiliriz. Bu miktar vergi, SGK primleri ile birlikte hesaplanınca Türkiye için farklı olabilir ancak OECD standardı üzerinden bir hesaplama için baz alınan veriyi kullanacağız.

OECD’nin maaşlarını standart kabul ettikten sonra ülkelerde bazı ürünlerin fiyatlarını göz önüne alarak aradaki farkı ortaya koymaya çalışacağız. Aşağıdaki ürün fiyatları 12 Aralık tarihli market fiyatları baz alınarak hesaplandı. Türkiye, İtalya, Fransa’da Carrefour, Almanya’da Rewe, Yunanistan’da ise ab.gr’nin online mağazalarındaki fiyatları 6,40 TL kuruna çevirerek listeye koyduk. Ürünlerin tamamı bir kilo/litre fiyatları üzerine kurulu. Ülkelerdeki cep telefonu tarife fiyatları ise Türkiye, Almanya, İtalya ve Yunanistan’da Vodafone, Fransa’da ise Orange’ın yıllık kontratlı 5-6 GB’lık paketlerini baz aldık. Evde tüketilen elektrik ve doğalgaz fiyatlarında Eurostats’ın vergiler dahil yayınladığı fiyatları kontrol ettik. Bir ailenin ortalama 200 kwH elektrik, 2000 kwh gaz tükettiğini kabul ederek ortalama faturaları da hesaplayabiliriz.

Yine bir başka veri ile gidersek, evlerdeki tüketim oranlarını inceleyince AB verilerine göre, Almanya harcamalarının yüzde 10, İtalya, 14,1, Fransa 13,1, Yunanistan ise 16,9’unu gıda harcamalarına ayırıyor. TÜİK’in verilerine göreyse Türkiye’de bu oran yüzde 20,3. Verilere göre Türkiye’de bir emekli 534 lira, Almanya’da 1043, İtalya’da 1870, Fransa’da 1655, Yunanistan’da ise 954 lirayı gıdaya ayırıyor. Yine listedeki gıda fiyatlarını kıyaslayarak belli bir fikre varılabilir.

Tabii ülkeler arasındaki fiyat farklılıklarını incelediğimiz tablo emekli maaşını 3910 lira kabul ettiğimiz takdirde böyle. Türkiye’de emekli maaşları ise çok farklı skalada değişiyor. Veriler 2018 olduğu için Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın en düşük emekli maaşını incelediğimizde en düşük Bağ-Kur emeklisi maaşı ise 1405 lira olarak dikkati çekiyor. Bu miktarın tarım ve esnaf emeklisinde daha da düşük olduğu belirtiliyor.

Otomatik katılım sistemi

Avrupa’daki ülkelerin neredeyse tamamında, emeklilik şartları Türkiye’den birkaç adım önde. Elbette o bölgelerde de sıkıntılar var ama Türkiye bu sorunu da çözmek amacıyla alternatif çözümler üzerinde çalışıyor. Atılan en kritik adımlardan biri de, bireysel emeklilik sisteminde yapılan değişiklik oldu.Sistem, 2003 yılında 4632 sayılı kanunla gündeme gelmiş ve bireylerin emekliliğe yönelik tasarruflarının artırılması hedefiyle uygulanmaya başlanmıştı. Sistemin amacı, emeklilik döneminde ikinci bir gelir yaratmak ve emeklilik refahını yükseltmekti. 2012’de 6237 sayılı kanunla sistemde bazı yeni düzenlemeler yapıldı. “İkinci emeklilik” olarak bilinen düzenlemenin yeni hali, 2016 yılında hayata geçti. Düzenlemenin gerekçesinde tasarruf oranlarına vurgu yapıldı. Tasarruf oranı ile kastedilen ise kişisel tasarruflar değil, milli gelire göre ülkedeki toplam tasarruf miktarı. Yani yıl içinde yaratılan gelirin harcamadan sonra tasarrufa giden kısmı. Bu oranlar ise ülkeler için yatırıma ve üretime gider. Peki dünya genelinde tasarruf oranları ne durumda?

Otomatik katılım uygulaması ile yurtiçi tasarruf oranının artırılması ve çalışanların çalışma döneminde sahip olduğu refah seviyesinin korunmasının amaçlandığı belirtildi.

Otomatik katılım sistemine geçiliyor

Bireysel Emeklilik Sistemi, 2012 yılında 6327 sayılı kanunda yapılan değişiklikle daha da geliştirildi ve devlet katkısı miktarı, birikimle ilgili vergiler, sistemden çıkış ve katılıma ilişkin yeni düzenlemeler yapıldı. Burada da kalmadı; sisteme “otomatik katılım” adlı bir düzenleme daha eklendi. Tüm çalışanların, işe başladıkları anda otomatik olarak BES’e dahil edildikleri bu yeni düzen, 1 Ocak 2017 itibariyle kademeli olarak uygulanmaya başlandı. Çalışanların maaşlarından, prime esas kazançlarının yüzde 3’ü kadar yapılan kesintiyle oluşan fona, devlet de yüzde 25 katkı vermeye karar verdi. Sistemde kalmayı teşvik için de, devlet 10 yıl boyunca sistemi terk etmeyenlere toplam birikimin yüzde 5’i kadar daha ek katkı vermeye karar verdi. İki ay içinde cayma hakkı tanınırken, sisteme girişte bir defaya mahsus 1000 liralık devlet katkısı da sağlandı.

Çalışmanın hazırlandığı tarihlerde Başbakan Yardımcısı olan Mehmet Şimşek, sistemin ikinci bir emeklilik geliri elde edilmesini sağladığını ve uluslararası uygulamalara benzer metodları izlediklerini söyledi. DİSK ise, düzenleme yürürlüğe girmeden hemen önce hazırladığı raporda sisteme karşı çıktı. Raporda, otomatik katılımın sosyal güvenliğin özelleşmesi anlamına geldiği vurgulanırken, işverenin katkısı talep edildi. DİSK’in dikkat çektiği bir diğer nokta da, geçmişte tartışılan konut edindirme yardımı ve zorunlu tasarruf gibi fonlar oldu ve uygulamadan vazgeçilmesi çağrısı yaptı. 

Tartışmalarla hayata geçen fonun ilk 10 ayı geride kaldığında, CHP Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer’in bir soru önergesine yanıt veren Şimşek, dahil edilen sekiz milyona yakın çalışandan yüzde 60’ının sistemden ayrıldığını belirtti. Sistemdeki çıkışların yoğunluğu üzerine, 2018 başında yeni bir düzenleme gündeme geldi. Şimşek, sistemden ayrılanlar için yeniden dahil olma imkanı sağlayacaklarını söyledi. 

Otomatik katılım ve bireysel emeklilik sistemi, Kasım 2019’da yayınlanan Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı 2020’de de yer aldı. Raporda fon büyüklüğünün devlet katkısı dahil 108 milyar TL olduğu, katılımcı sayısının ise 6,8 milyon kişi olduğu belirtildi. Programa göre, otomatik katılım sisteminde 7,3 milyar liralık bir fon birikmiş, 5,8 milyon çalışan sisteme dahil olmuştu

BES uygulaması hangi ülkelerde var?

Bireysel emeklilik gibi özel fonların dahil olduğu sistemlerin uygulamaları başka ülkelerde de mevcut. OECD’nin emeklilik raporu incelendiğinde, Finlandiya, Norveç ve İsviçre gibi ülkelerde işverenlerin de katkısıyla zorunlu katılım uygulaması var; Danimarka, Hollanda ve İsveç’te ise toplu iş sözleşmeleri yoluyla sektör veya şube düzeyinde karar alınıyor. İsveç’te katılım oranı yüzde 90’ken, Hollanda’da yüzde 88 seviyesinde. Avusturya, Çek Cumhuriyeti, Fransa ve Portekiz gibi ülkelerde zorunlu bir sistem yok. Rapora göre, İtalya, Yeni Zelanda, Türkiye ve Britanya gibi ülkelerde ise otomatik katılım sistemlerinde çıkış opsiyonu söz konusu. Yine Şili, Meksika gibi ülkelerde de bener sistemlerle karşılaşmak mümkün.

Emeklilik, çalışan, işveren ve devletin eşit sorumluluğu

Küresel Emeklilik Endeksi Raporu’na göre emeklilik sisteminin işlemesi için, birkaç taşıyıcının bir araya gelmesi gerekir. Çalışanlar, çalıştıkları süre boyunca zorunlu olarak birikim yapmaya teşvik edilir. İşverenlerse emeklilik teşvikleri sunar. Sigorta primi maaştan kesilerek alınır. Böylece düzenli emekli maaşının toplanacağı bir kaynak oluşur. Yani sadece çalışanların değil, işverenlerin ve devletin de eşit sorumluluk alması gerekir. Bahsi geçen bu sistem, ‘üç sütun modeli’ olarak da anılan, ‘sürdürülebilir kalkınmanın ancak çevresel, ekonomik, sosyal olmak üzere üç kategorideki süreçlerin aynı anda işletilmesi sonucunda sağlanabileceği düşüncesi üzerine kurulu.’ Dolayısıyla sadece ekonomik değil, çevresel ve sosyal düzenlemelerin de aynı hedefe yönelmesi gerekir. Fakat küresel olarak yaşlı nüfusunun hızla artışının, emeklilik ödemelerinde sürdürülebilirliğini tehlikeye soktuğu görülüyor. Bu da bizi önümüzdeki on yıllarda dünyanın karşı karşıya kalacağı en önemli meselelerden biri olan yaşlılık, emeklilik yaşlarının yükselmesi ve yaşlı bağımlılığına getiriyor. Sonraki bölümde bu konuları ele almaya çalışacağız.

SON GÜNCELLEME:

  • OECD maaş tablosunun üst başlığı değiştirildi. (20 Aralık 2019 / 15.30)

Kaynaklar

NTV, Ne zaman ve hangi şartlarda emekli olursunuz? (SSK ve Emekli Sandığı), 4 Şubat 2019

Basın İlan Kurumu, 12 milyon emeklinin aylığı 22 milyon çalışandan, 23 Temmuz 2018

Natixis, 2018 Global Retirement Index

Natixis, 2019 Global Retirement Index

International Political Science Review, Pension Politics in the Nordic Countries: A Case Study, Einar Overbye

NFT, Pension reform in Norvay and Sweden

SSA, Norway

EU Employment, Social Affairs & Inclusion, Sweden

Kobenhavns Kommune, When can I retire?

Trading Economics, Finland Retirement Age

OECD, Pensions at a Glance 2017:Country Profiles - Iceland

Mercer, Melbourne Mercer Global Pension Index 2019

AON, Global Retirement Bulletin October 2018

Political Economy of Pension Reform: An Empirical Investigation, Rok Spruk, Miroslav Verbic

EH.net, The Economic History of Norway

Norges Bank’s bincetenary project, Bank regulation and bank crisis

The main developments in the Norwegian regulatory system before,

during and after the banking crisis of 1988-92

Norges Bank, The global economic crisis and its impact on Sovereign Wealth Funds: The example of Norway

OECDiLibrary, From Crisis to Recovery

Sedlabanki Islands, The Icelandic pension system and the financial crisis

Icenews, Icelandic pension funds lost heavily in economic crash, 27 Ekim 2010

The Balance, Iceland’s Economy, Its Bankruptcy, and the Financial Crisis, 30 Mayıs 2019

House of Commons Treasury Commitee, Banking Crisis: The impact of the failure of the Icelandic Banks, Fifth Report of Session 2008-09, 31 Mart 2009

OECD, Pensions at a Glance 2019

Eurostat, Comparative price levels of consumer goods and services, Haziran 2019

Hazine ve Maliye Bakanlığı, 2018 yılı Ocak döneminde kamu görevlileri ve emeklilere yapılan zamlar, 3 Ocak 2018

TBMM, Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı (1/752) ile Plan ve Bütçe Komisyonu Raporu, 8 Ağustos 2016

Hürriyet, Yeni dönem 1 Ocak'ta başlıyor... İşte BES ile ilgili bilmeniz gerekenler…, 1 Ocak 2017

Sabah, BES’te otomatik katılım dönemi geliyor, 30 Mayıs 2016

DİSKAR, Soru ve yanıtlarla Zorunlu Bireysel Emeklilik Sistemi Raporu, Eylül 2016

Sözcü, Mehmet Şimşek BES’ten çıkan kişi sayısını açıkladı, 7 Aralık 2017

Yeni Akit, Mehmet Şimşek müjdeyi verdi: BES'ten cayanlara yeni fırsat, 25 Mart 2018

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 2020 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı

OECD, Pension Markets in Focus 2019

Sürdürülebilir Kalkınma: Uygulamalı Antropolojinin Eylem Alanı, Urungu Akgül

OECD, Reforming the Pension System in Turkey, 2019

Carrefour Türkiye İnternet Sitesi

Carrefour Fransa İnternet Sitesi

Carrefour İtalya İnternet Sitesi

Rewe İnternet Sitesi

Ab.gr İnternet Sitesi

Vodafone Türkiye İnternet Sitesi

Vodafone Almanya İnternet Sitesi

Orange Fransa İnternet Sitesi

Vodafone İtalya İnternet Sitesi

Vodafone Yunanistan İnternet Sitesi

Eurostats, Electricity Prices (including taxes) for household consumers, first half of 2019

Eurostats, Natural Gas Prices (including taxes) for household consumers, first half of 2019

Yazarlar: Emre Saklıca, Kansu Ekin Tanca, Nilgün Yılmaz

Şüpheli bilgilerden yola çıkarak veriye dayalı ve uzun soluklu bir araştırma neticesinde hazırladığımız Dosya yazısını sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler.

Bu kategorideki yazılarımızı daha hızlı sürede hazırlamamız ve daha fazla kişiye ulaştırabilmemiz için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz.  

Kaynaklar

NTV, Ne zaman ve hangi şartlarda emekli olursunuz? (SSK ve Emekli Sandığı), 4 Şubat 2019

Basın İlan Kurumu, 12 milyon emeklinin aylığı 22 milyon çalışandan, 23 Temmuz 2018

Natixis, 2018 Global Retirement Index

Natixis, 2019 Global Retirement Index

International Political Science Review, Pension Politics in the Nordic Countries: A Case Study, Einar Overbye

NFT, Pension reform in Norvay and Sweden

SSA, Norway

EU Employment, Social Affairs & Inclusion, Sweden

Kobenhavns Kommune, When can I retire?

Trading Economics, Finland Retirement Age

OECD, Pensions at a Glance 2017:Country Profiles - Iceland

Mercer, Melbourne Mercer Global Pension Index 2019

AON, Global Retirement Bulletin October 2018

Political Economy of Pension Reform: An Empirical Investigation, Rok Spruk, Miroslav Verbic

EH.net, The Economic History of Norway

Norges Bank’s bincetenary project, Bank regulation and bank crisis

The main developments in the Norwegian regulatory system before,

during and after the banking crisis of 1988-92

Norges Bank, The global economic crisis and its impact on Sovereign Wealth Funds: The example of Norway

OECDiLibrary, From Crisis to Recovery

Sedlabanki Islands, The Icelandic pension system and the financial crisis

Icenews, Icelandic pension funds lost heavily in economic crash, 27 Ekim 2010

The Balance, Iceland’s Economy, Its Bankruptcy, and the Financial Crisis, 30 Mayıs 2019

House of Commons Treasury Commitee, Banking Crisis: The impact of the failure of the Icelandic Banks, Fifth Report of Session 2008-09, 31 Mart 2009

OECD, Pensions at a Glance 2019

Eurostat, Comparative price levels of consumer goods and services, Haziran 2019

Hazine ve Maliye Bakanlığı, 2018 yılı Ocak döneminde kamu görevlileri ve emeklilere yapılan zamlar, 3 Ocak 2018

TBMM, Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı (1/752) ile Plan ve Bütçe Komisyonu Raporu, 8 Ağustos 2016

Hürriyet, Yeni dönem 1 Ocak'ta başlıyor... İşte BES ile ilgili bilmeniz gerekenler…, 1 Ocak 2017

Sabah, BES’te otomatik katılım dönemi geliyor, 30 Mayıs 2016

DİSKAR, Soru ve yanıtlarla Zorunlu Bireysel Emeklilik Sistemi Raporu, Eylül 2016

Sözcü, Mehmet Şimşek BES’ten çıkan kişi sayısını açıkladı, 7 Aralık 2017

Yeni Akit, Mehmet Şimşek müjdeyi verdi: BES'ten cayanlara yeni fırsat, 25 Mart 2018

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 2020 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı

OECD, Pension Markets in Focus 2019

Sürdürülebilir Kalkınma: Uygulamalı Antropolojinin Eylem Alanı, Urungu Akgül

OECD, Reforming the Pension System in Turkey, 2019

Carrefour Türkiye İnternet Sitesi

Carrefour Fransa İnternet Sitesi

Carrefour İtalya İnternet Sitesi

Rewe İnternet Sitesi

Ab.gr İnternet Sitesi

Vodafone Türkiye İnternet Sitesi

Vodafone Almanya İnternet Sitesi

Orange Fransa İnternet Sitesi

Vodafone İtalya İnternet Sitesi

Vodafone Yunanistan İnternet Sitesi

Eurostats, Electricity Prices (including taxes) for household consumers, first half of 2019

Eurostats, Natural Gas Prices (including taxes) for household consumers, first half of 2019

Yazarlar: Emre Saklıca, Kansu Ekin Tanca, Nilgün Yılmaz