Difteri tetanoz ve boğmaca aşılarının ani bebek ölümü vakalarıyla bağlantısı yok

Türkiye’de karma aşı denince akıllara gelen difteri, tetanoz ve boğmaca, yani kısa adıyla DTP aşılarının, ani bebek ölümü sendromu (ABÖS) ile bağlantılı olduğuna ilişkin argümanlar zaman zaman aşı karşıtlarınca dile getiriliyor. Bu artık kabak tadı vermiş argümana Kara Kutu-Yüzleşme Vakti’nde de rastlıyoruz.

Kitabın 241. sayfasında Yalçın “Rockefeller elçisi“ olarak nitelendirdiği İhsan Doğramacı’nın girişimiyle 1984 yılında 0-5 yaş, 5 milyon çocuğa difteri, boğmaca, tetanos, kızamık, çocuk felci aşısının yapıldığını, bu aşı kampanyasındaki çabalarından ötürü Semra Özal’a da New York’ta ödül verildiğini söylemiş. 

30 sayfa kadar sonra, sayfa 271’de bu defa Yalçın, bu aşılarda bulunduğunu iddia ettiği civa oranının otizme neden olabileceğini ima etmiş. Kitabın 273. sayfasında ise boğmaca aşısıyla ABÖS vakaları arasında doğrusal bir ilişki kurulmuş.

İlginizi Çekebilir:  Wakefield I: Aşı ve otizm arasında ilişki olduğu iddiaları nereden çıktı?

Dünya Sağlık Örgütü, internet sitesinde aşılarla ilgili sıkça karşılaşılan yanlışları ele aldığı sayfasında, DTP aşısının neden olduğu ani bebek ölümü sendromundan bahsederken şu cümleleri kullanıyor: “Ekmek yemenin araba kazalarına sebep olduğu söylenebilir. Nitekim kazaya karışan çoğu sürücü son 24 saat içerisinde büyük olasılıkla ekmek yemiştir.

ABÖS kısaltmasıyla bilinen ani bebek ölümü sendromu, genellikle yaşamının henüz ilk aylarındaki bebeklerin açıklanamayan nedenlerle, sağlıklı görünmelerine karşın hayatlarını kaybetmelerine verilen isim. ABÖS vakaları, DTP aşılarının da gerçekleştirildiği, bebeğin yaşamının ilk zamanlarına denk geliyor; bu bir rastlantı. Böylesi rastlantıların bir nedensellik ifade etmediği, yani ölüme sebep olan şeyin DTP aşıları olmadığı ise, 1980’lerden bu yana yapılan birçok çalışmada ortaya konmuş. 

Bu yazımızda bu çalışmaların bazılarından söz etmeden hemen önce bir olayın bir başkasının “nedeni” olmasının koşullarının ne olduğunu anımsatmamız gerek. DTP ve benzeri aşıların “etkisizliği” ya da negatif etkilerine dair öne sürülen iddiaların temelinde, çoğu zaman nedenselliğin ne olduğunu kavrayamama veya nedensellik ile korelasyonu karıştırma sorunları var. Tabii art niyet ve olası diğer motivasyonları bir kenara bırakırsak…

İlginizi Çekebilir:  Korelasyon nedensellik değildir

Çalışmalar ne diyor? 

Genellikle bebeğin yaşamının ikinci haftası ile ilk yılı sonuna kadar olan süre içinde gerçekleşen ABÖS vakalarının asıl nedeni bilinmiyor. Bazı faktörlerin ABÖS riskini artırabileceğine dair çalışmalar var. Örneğin hamilelik süresince sigara içmek veya bebeği yüzüstü uyutmanın ani bebek ölümü sendromu riskini artırdığı belirtiliyor. Bunları birer “risk faktörü” olarak düşünebiliriz.

İlginizi Çekebilir:  Boğmaca aşısından sonra bebeklerin normalden yedi kat daha fazla hayatını kaybettiği iddiası

Öte yandan ABÖS üzerine yapılan çalışmalar incelendiğinde, aşının bu risk faktörlerinden biri olmadığı anlaşılıyor. Örneğin Griffin ve arkadaşlarının Tennessee’de 1974 ile 1984 yılları arası doğan yaklaşık 130 bin bebeği takip ederek yaptığı çalışmada, DTP aşılarıyla ABÖS vakaları arasında bir ilişki bulunamamış.

ABD’de aşıların ne ölçüde güvenli olduğunu takip eden Vaccine Adverse Event Reporting System (VAERS) isimli proje kapsamında, 1990-1997 arasında kayıt altına alınan bin 266 vaka incelenmiş ve elde edilen bulgular bebeklikte yapılan aşılarla ABÖS vakaları arasında nedensel bir ilişki bulunmadığını ortaya koymuş. Silvers ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen bu çalışmada, aşılama sonrası dönemde herhangi bir ABÖS vakası yaşandıysa bile, bunun tesadüf olabileceği belirtilmiş. 

Stratton ve arkadaşları tarafından hazırlanan ve 2003 yılında yayımlanan oldukça kapsamlı bir başka çalışmada da, DTP aşılarının ABÖS vakalarına sebep olduğuna dair herhangi bir nedensel ilişki tespit edilememiş. DTP aşıları ile ABÖS vakaları arasında bir ilişki olmadığını söyleyen çalışmalara daha bir çok örnek verilebilir:

Bilakis, aşı karşıtlarının iddialarının aksi bulgular elde eden çalışmalar bulmak mümkün. Misal, Mitchell ve arkadaşları tarafından yapılan ve 1995 yılında yayınlanan bir çalışmada, aşılamanın ABÖS riskini azaltabileceği çıkarımı yapılmış. Vennemann ve arkadaşları tarafından yapılan ve 2007 yılında yayınlanan bir çalışmada ise, aşılanmanın ABÖS riskini yarıya indirebileceği ve aşılanma ile ABÖS riskinin azalması arasındaki ilişkinin bazı biyolojik etmenler dolayısıyla nedensel olabileceği dile getirilmiş. Müller-Nordhorn ve arkadaşlarının 2015 yılında yayımlanan çalışmasında ise, artan DTP bağışıklığı ile ABÖS vakalarının azalması arasında bir ilişki gözlemlenmiş.

Literatürde burada sayılanların ötesinde birçok farklı çalışma daha olduğunu ifade etmek gerek. DTP aşıları ile bebek ölümlerinin artışı arasında nedensel bir ilişki bulunduğuna dair güvenilir bir çalışmaya ise rastlanmıyor. Aşı karşıtlarının sunduğu ve örneğin Yalçın’ın, kitabının 273. sayfasında yer verdiği “Boğmaca aşısını takiben üç gün içinde bebeklerin normale göre yedi kat daha fazla oranda öldüğü” şeklindeki iddialar ise, bu iddiayı incelediğimiz analizde de görülebileceği üzere, çalışmalar çarpıtılarak öne sürülmüş.

Aşı karşıtı bir yaklaşımda ısrarcı bir bireyin yukarıda sıraladığımız çalışmaları elinin tersiyle itmesi ve tüm bu çalışmaları “bir uluslararası komplonun parçaları” olarak görmesi elbette mümkün. Ancak bilim bu ve benzeri suçlamalarla ilerlemiyor, bilimsel bilginin gerçekliğinin komplocu bir zihin yapısıyla çürütülmesi mümkün değil. Hiçbir akademik çalışma, üzerinde çalışılan konuyla ilgili mutlak bir bilgi sunduğu iddiasında olamaz, ancak bir teorinin çürütülmesi de suçlamayla değil, ancak gözlem ve kanıtla desteklenmiş alternatif çalışmalar ortaya koymakla mümkün.

#SalgınVar okuma rehberi

Kara Kutu: Yüzleşme Vakti isimli kitap hakkındaki çalışmaya dair Teyit ekibi tarafından yayınlanan 63 yazı bu rehberde yer alıyor.

Komplo teorileri hakkındaki yazıları okuyarak kitabın içinde düşülen genel yanılgıları anlayabilirsiniz: 

Manisalı eczacıları kim öldürdü?

Komplo Teorileri I: Aşırı şüpheci tutum etrafımızı sardığında

Komplo Teorileri II: Bilimsel görünme çabası

Komplo Teorileri III: Sağlığımızı korumak için ne yapabiliriz?

Bu bölümdeki yazılar Kara Kutu’nun yazım sürecine mercek tutuyor. Kitaptaki kaynak gösterimi, izlenen metodoloji ve tespit edilen intihaller sizi şaşırtabilir. Ayrıca kitapta yer alan ve Yalçın’ın konuşmalarından hareketle oluşturulan safsatalara ve daha fazlasına göz atabilirsiniz: 

Kara Kutu’nun yöntemi – I: Nasıl yazıldı? Nasıl basıldı?

Kara Kutu’nun yöntemi – II: Kaynakça nasıl hazırlanmış?

Kara Kutu’nun yöntemi – III: 30 farklı kaynaktan yapılan intihaller

Korelasyon nedensellik değildir

Kara Kutu’nun ‘kozmik odasındaki’ intihaller

Safsatalar I: Komplo teorilerini safsatalar ile süslemek

Safsatalar II: Hatalı akıl yürütmenin kitabı

Özellikle ‘doğallık safsatasını’ özümsedikten sonra homeopati üzerine iddiaları inceleyebilirsiniz:  

Homeopati: Sulandırılmış Tıp

Kapitalizm homeopatiyi teğet mi geçti? Sektöre genel bakış

ABD’deki en büyük kütüphanelerin homeopati okullarıyla ilişkisi olduğu iddiası dayanaksız

İDDİA 1: Patofizyoloji kürsülerinin 12 Eylül’den sonra kapatıldığı ve yıllardır bu dersin verilmediği iddiası

Türkiye’de tıp eğitimi nasıl kurumsallaştı?

Rockefeller’ın -muhtemelen- girmekte zorlanacağı diyarlarda modern tıp ve tıp müfredatı: Kuzey Kore örneği

Kara Kutu: Yüzleşme Vakti isimli kitabın üçüncü ve dördüncü bölümlerinde yer alan iddiaların ele alındığı yazılar bu bölümde: 

İDDİA 2: ABD ve Avrupa’da Augmentin’in evcil hayvanlarda kullanımının yasaklandığı iddiası

İDDİA 3: 12 yaşındaki her çocuğun kolesterol ilacı alması tavsiye edilmiyor

İDDİA 4: İlaçların farklı ülkelerde daha ucuz olmasının nedeni fiyat politikaları

İDDİA 5: Yan etkileri olan serzone isimli ilacın ‘henüz’ toplatıldığı iddiası

İDDİA 6: Bazı psikiyatrik hastalıklar piyasayı canlandırmak için mi uyduruldu?

İDDİA 7: Beyindeki organik değişimler mutasyon anlamına mı geliyor?

İDDİA 8: Gebelikte antidepresan kullanımının bebekte otizm riskini artırdığı iddiası

İDDİA 9: Serotonin ile depresyon arasında ilişki yok mu?

İDDİA 10: Sadece çocuklar üzerinde ve belli bir evre için yapılan araştırmanın sonuçları genellenebilir mi?

İDDİA 11: ABD’deki yaygın ölüm sebepleri arasında ilaç yan etkilerinin dördüncü sırada olduğu iddiası

Aşılar kitapta önemli bir yer tutuyor. Çalışmamızın önemli bir kısmı, bu nedenle aşılar hakkındaki iddialara ayrıldı:  

Aşılar bağışıklığı zayıflatıyor mu? Vücudumuzun ‘askerleri’ nasıl çalışıyor?

Aşılarda bulunan maddeler o kadar ‘korkutucu’ mu?

Aşılar etkisiz mi?

Sürü bağışıklığı: ‘Benim çocuğum istersem aşılatmam’ denebilir mi?

KONDA: ‘Aşı zorunlu olmamalı diyenlerin önemli bir kısmı uluslararası şirketlerin bizi hasta etmek istediğini düşünüyor’

Osmanlı’dan günümüze Türkiye’de aşı çalışmaları

İDDİA 12: Türkiye’de ilk aşı kampanyasının 1985’te yapıldığı iddiası

İDDİA 13: Türkiye’de zorunlu aşı uygulaması olduğu iddiası

İDDİA 14: Menenjit aşısının 2013 yılında aşı takvimine eklendiği iddiası

İDDİA 15: Almanya’daki zorunlu kızamık aşısı yasasının ‘kıl payıyla’ kabul edildiği iddiası

İDDİA 16: Almanya’da çocuk doktorlarının yüzde 92’si çocuğunu aşılatmıyor iddiası

Finlandiya İngiltere İrlanda Hollanda ve İsveç’te aşıların zorunlu olmaması ne anlama geliyor?

İDDİA 17: FDA’da görevli Morris’in grip aşısı hakkındaki açıklamayı 2009’da yaptığı iddiası

İDDİA 18: İsrail’de hiç aşı yapılmadığı iddiası

Wakefield I: Aşı ve otizm arasındaki ilişki olduğu iddiaları nereden çıktı?

Wakefield II: Kızamık virüsü için aşı patenti almış

Wakefield III: Otizmli ailelerin avukatlarından para aldı

Aşı ve otizm arasında bağ olduğu tartışmalarını kimler kitleselleştirdi?

Aşı otizm arasında bağ olduğunu söyleyenlerin bilimsellik iddiası

Bugün 50’lerinde olanların çocukluğunda çevrelerinde otizmli çocuk yok muydu? 

İDDİA 19: İki yaşındaki bir çocuğun enjeksiyon yoluyla aldığı civa miktarı 100 gramdan 237 grama yükseldi iddiası

İDDİA 20: Neil Z. Miller aşı karşıtı derneklerle ilişkili

İDDİA 21: Houweling makalesinde aşıların zararlarından bahsetmiyor

İDDİA 22: Prof. Dr. Claire-Anne Siegrist aşının uzun dönemdeki faydalarının bilindiğini belirtiyor

İDDİA 23: Kızamık aşısının kadınların yüzde 55’inde romatoit artrit gelişmesine neden olduğu iddiası

İDDİA 24: Boğmaca aşısından sonra bebeklerin normalden yedi kat daha fazla hayatını kaybettiği iddiası

:point_right::skin-tone-2: Difteri tetanoz ve boğmaca aşılarının ani bebek ölümü vakalarıyla bağlantısı yok

İDDİA 25: Aşıların kısırlığa neden olduğunu gösteren bir kanıt yok

İDDİA 26: Aşılarda kullanılacak antijenleri patent sınırlamaları mı belirliyor?

İDDİA 27: Gluten ve kazeinin otizme yol açtığını gösteren bulgu yok

Aşı üretimi kâr maksimizasyonuna dayanıyor ve bu halk sağlığını tehdit ediyor

Facebook’un reklam politikası Kara Kutu’daki aşı karşıtı iddiaların yayılımını engelledi mi?

Son olarak Kara Kutu’da modern tıbbın karşısına anti kapitalizmin konduğunu görüyoruz. Tıp ve anti kapitalizm ilişkisine dair yazılar aşağıdaki gibi:

Sosyalist deneyimlerde modern tıp: Sovyetler Birliği

Tıbbi enternasyonalizm: Küba

Bastırılmış bir deneyim: Allende ve Şili

Kaynaklar

World Health Organization, Six common misconceptions about immunization

Paediatric and Perinatal Epidemiology, Review of risk factors for Sudden Infant Death Syndrome, 2001

Moon ve Fu, Sudden Infant Death Syndrome: An Update, 2012

Institute of Medicine, Evidence Concerning Pertussis Vaccines and Deaths Classified as Sudden Infant Death Syndrome, 1991

Griffin ve diğerleri, Risk of sudden infant death syndrome after immunization with the diphtheria-tetanus-pertussis vaccine, 1988

Silvers ve diğerleri, The epidemiology of fatalities reported to the vaccine adverse event reporting system 1990-1997, 2001

Stratton ve diğerleri, Immunization Safety Review: Vaccinations and Sudden Unexpected Death in Infancy, 2003

Taylor ve Emergy, Immunization and cot deaths, 1982

Bouvier-Colle ve diğerleri, Sudden infant death and immunization: an extensive epidemiological approach to the problem in France--winter 1986, 1989

Moon, SIDS and Other Sleep-Related Infant Deaths: Evidence Base for 2016 Updated Recommendations for a Safe Infant Sleeping Environment, 2016

Moro ve diğerleri, Safety Surveillance of Diphtheria and Tetanus Toxoids and Acellular Pertussis (DTaP) Vaccines, 2018

Mitchell ve diğerleri, Immunisation and the sudden infant death syndrome. New Zealand Cot Death Study Group, 1995

Vennemann ve diğerleri, Do immunisations reduce the risk for SIDS? A meta-analysis, 2007

Müller-Nordhorn ve diğerleri, Association between sudden infant death syndrome and diphtheria-tetanus-pertussis immunisation: an ecological study, 2015

Kapak görseli: Fineartamerica/Pasieka

Şüpheli bilgilerden yola çıkarak veriye dayalı ve uzun soluklu bir araştırma neticesinde hazırladığımız Dosya yazısını sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler.

Bu kategorideki yazılarımızı daha hızlı sürede hazırlamamız ve daha fazla kişiye ulaştırabilmemiz için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz.  

Kaynaklar

World Health Organization, Six common misconceptions about immunization

Paediatric and Perinatal Epidemiology, Review of risk factors for Sudden Infant Death Syndrome, 2001

Moon ve Fu, Sudden Infant Death Syndrome: An Update, 2012

Institute of Medicine, Evidence Concerning Pertussis Vaccines and Deaths Classified as Sudden Infant Death Syndrome, 1991

Griffin ve diğerleri, Risk of sudden infant death syndrome after immunization with the diphtheria-tetanus-pertussis vaccine, 1988

Silvers ve diğerleri, The epidemiology of fatalities reported to the vaccine adverse event reporting system 1990-1997, 2001

Stratton ve diğerleri, Immunization Safety Review: Vaccinations and Sudden Unexpected Death in Infancy, 2003

Taylor ve Emergy, Immunization and cot deaths, 1982

Bouvier-Colle ve diğerleri, Sudden infant death and immunization: an extensive epidemiological approach to the problem in France--winter 1986, 1989

Moon, SIDS and Other Sleep-Related Infant Deaths: Evidence Base for 2016 Updated Recommendations for a Safe Infant Sleeping Environment, 2016

Moro ve diğerleri, Safety Surveillance of Diphtheria and Tetanus Toxoids and Acellular Pertussis (DTaP) Vaccines, 2018

Mitchell ve diğerleri, Immunisation and the sudden infant death syndrome. New Zealand Cot Death Study Group, 1995

Vennemann ve diğerleri, Do immunisations reduce the risk for SIDS? A meta-analysis, 2007

Müller-Nordhorn ve diğerleri, Association between sudden infant death syndrome and diphtheria-tetanus-pertussis immunisation: an ecological study, 2015

Kapak görseli: Fineartamerica/Pasieka