Covid-19 ile ilgili yanlış bilgiyle mücadele: Bilim insanları için rehber

Bu içerik ilk kez FEMS tarafından 24 Nisan 2020 tarihinde yayımlanmış ve Teyit tarafından düzenlenerek çevrilmiştir.

Covid-19 küresel salgınıyla yüzleşirken, Covid-19’un etrafındaki yanlış bilgi salgınıyla da karşı karşıyayız. Yanlış bilgiler Sars-CoV-2 koronavirüs hakkında, sebep olduğu Covid-19 hastalığı ya da uluslararası kuruluşlar ve yerel yönetimlerin, hastalığın etkisi ve yayılımını sınırlandıracak halk sağlığına yönelik tavsiyeleri hakkında da olabilir. 

Yanlış bilginin yayılmasıyla birlikte insanlar, yanlış sağlık tedbirleri alma eğilimi gösterebiliyor, krizin ciddiyetini hafife alabiliyor ya da riskli ve denenmemiş yanlış sağlık önlemlerine tutunabiliyorlar; bunların hepsinin ise faydadan çok zararı var.

Federation of European Microbiological Societies tarafından hazırlanan rehber, yanlış bilgilerle mücadelede bilim insanlarına ipuçları sunuyor.

Şüpheli iddialara mani olun

Hangi bilgi kaynaklarının güvenilir olduğunu biliyorsunuz. Sizin için aşikar olan, başkaları için o kadar da açık olmayabilir. Bu nedenle kibarca nitelikli bilgiye ulaşmak için gidilmesi gereken doğru yerleri gösterin ve sakince bir kaynağın veya makalenin neden güvenilir olmadığını açıklayın. Görünür olun ve insanlarla yakından ilgilenin.

Kibar ve ölçülü bir şekilde söz konusu bilgiye neden güvenilemeyeceğini açıklayın

Örneğin kötü dil veya dilbilgisi, mantık hataları, eksik bilgi, şüpheli kaynak, hiç kaynak olmaması, gizli gündem, yetersiz araştırma gibi nedenleri açıklayın.

İnsanları, Covid-19 ile ilgili iyi bilgilerin olduğu en iyi yerlere yönlendirin

Bu yerlere ulusal ve uluslararası kurumlar dışında tanıdığınız uzmanlar da dahil. Bilimin bazı yönlerini oldukça iyi açıklayabilecek çok yetenekli insanlarla birebir yan yana çalışıyor olabilirsiniz. Bu nedenle tanıdığınız insanları da bu işe dahil edin, daha eğlenceli ve içten hale getirin.

İyi bir makalenin, iyi araştırılmış bir kaynağın veya ilgi çekici ve doğru bir videonun bağlantısı ekleyin

Genellikle insanlar bilgiyi birden fazla kişiden tasdik etmek istiyor. Bilimsel bir bakış açısını sadece bir fikir olarak değil, fikir birliğinin bir parçası olarak sunmak iyi bir yol olabilir. Bu nedenle diğer insanların aynı şeyi açıklamak için çokça zaman harcadığını unutmayın ve ikinci kopyayı yapmaktansa onların çabalarından faydalanın.

Cesur olun ve kendi hünerlerinizi diğer insanlarla birleştirin

Gazetecilerle, blogger’larla ve YouTuber’larla konuşun, haber kuruluşlarına yazın. Eğer takipçiniz varsa kendi sosyal medya hesabınızı kullanabilir ve insanların gelişmesine yardımcı olabilirsiniz. İnsanları dinleyin ve sorularını cevaplayın.

İnsanlarla konuşmak için sosyal medya kanallarını kullanın

Artık herkes bilgi ve eğlence için sosyal medyaya yöneldiği için bu öneriden daha iyisi olamaz. Gruplara dahil olun, yorumlara cevap atın, internette arkadaş edinin! Anı takipçileriniz ve arkadaşlarınızla iletişime geçerek değerlendirin, onları dinleyin ve sorularını cevaplayın. 

Bilimi açıklarken aşırı basitleştirmeden kolay anlaşılabilir ve açık bir dil kullanın, dinleyicilerinize karşı sabırlı olun

Soru sormaları için ortam yaratın ve nazikçe cevaplayın. Karşılaştırmalar, basit grafik ve görseller çoğunlukla karmaşık ifadeler kullanmadan karmaşık noktaların karşıya geçmesinde işe yarıyor.

Anlayışlı ve sıcakkanlı olun

Bu kadar fazla bilgi dolaşımdayken neyin doğru olduğunu bilmek zor; insanlar korkuyor, kafaları karışıyor ve şaşkına dönüyor. Sosyal medya akışlarında paylaştıklarının yanlış olduğunu herkesin içinde açıkça belirtmeniz insanları utandırabilir. Dolayısıyla anlayışlı olun ve utandırmadığınız ve üzerine gitmediğinizden emin olun. Her zaman sakin, kontrollü ve kabullenici bir dil kullanın. İlk önce sıradan bir insan, sonra bir bilim insanı gibi yaklaşın. İnsanlar her zaman ne bildiğinizle ilgilenmiyor olabilir ama bunu önemsediğinizi bilmek istiyorlar.

Uzmanlığınızın sınırlarını büyütmeyin

Epidemiyoloji uzmanları moleküler virologlar değil. Mikrobiyologlar da halk sağlığı uzmanı değiller. Eğer bir başkasının uzmanlık alanına temas ediyorsa, insanları doğru uzmanlara ve kaynaklara yönlendirin.

Argo, deyim ya da karmaşık bilimsel terminoloji kullanmayın

Yani, kullandığınız terimler için çok fazla kapsamlı açıklamalara gerek duymayın, insanların çoğunlukla bunlar için vakti olmayacak. Nihai hedefiniz, hitap ettiğiniz kitlenin sizin ne dediğinizi gerçekten anlaması.

İnsanlara sadece ne yapmaları gerektiğini söylemeyin

Sadece sosyal mesafenizi koruyun gibi tavsiyeler vermeyin. Bir şeyleri yaparlarsa neden daha faydalı olur bunu anlatın. Ya da bilimsel bir tavsiyeye uymanın nasıl iyi etkisi olabilir bunu gösterin (ve nasıl kötü bir sonucu önleyebileceklerini). 

İnsanları bilgiye boğmayın

Ne zaman duracağınızı bilin. Çok uzun süre ya da çok sert bir dille devam etmek yalnızca heves kırıcı olur. 

Kendiniz de paylaşarak yanlış bilgiyi tekrar etmeyin

İnsanlar, yanlış olarak etiketlenseler de okuduklarını hatırlama eğilimindeler. Dolayısıyla WhatsApp, Facebook, Twitter gibi mecralardan yanlış bilgiyi yönlendirmeyin. Asıl virüsün epidemiyolojisi gibi, yanlış bilginin akışını kesmek de, nihayetinde olumlu sonuçlar verir.

Yanlış bilgi paylaşanları aşağılamayın, küçümsemeyin, utandırmayın

Çok fazla bilginin dolaşımda olduğunu ve iyiyle kötüyü ayırmanın zor olduğunu kabul ederek anlayış gösterin. Gidişatla ilgili bilim insanlarının bile korkması, kafasının karışması ve yorulmuş olmaları anlaşılabilir bir durum olmalı.

İçinde bulunduğumuz küresel salgını saran yanlış bilgi tufanıyla, sıradan insanlar için ispat edilmiş bilimsel olguları, geniş alanlara yayılmış yanlış bilgiyle ayırt etmek zor bir hale geldi. Topluluklarımızı herkesin bu farkı anlamasına yardımcı olması ve herkesin kendine düşen payı yapması konusunda cesaretlendirmeliyiz. Sadece hepimiz kafa kafaya vererek yanlış bilgiyle mücadele edebiliriz.

Kaynak

FEMS, Preventing Covid-19 Misinformation: A Guide for Scientists, 24 Nisan 2020.

Çeviri: Kansu Ekin Tanca

Kapak görseli: Stock.abode

Bir sahte içeriği gerçeğinden ayırt etmenin yollarına, teyitçi gibi düşünebilmeyi sağlayan yöntemlere, doğrulama araçlarına, fact-checking dünyasından haberlere ve güncel gelişmelere yer verdiğimiz #teyitpedia yazısını sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler.

Bu kategorideki yazılarımızı daha hızlı sürede hazırlamamız ve daha fazla kişiye ulaştırabilmemiz için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz.

Kaynak

FEMS, Preventing Covid-19 Misinformation: A Guide for Scientists, 24 Nisan 2020.

Çeviri: Kansu Ekin Tanca

Kapak görseli: Stock.abode